Asset 14

Scandaleuze kunstenaars & kunstige schandalen

Vrijdag 18 januari vind er weer een editie van het Entrée Late Night Café plaats, als altijd interpreteert hard//hoofd het thema van de avond. Sanne schrijft over schandalige kunst, Van Gogh, Picasso en Warhol. Friso maakte een illustratie over wat wij in Nederland als het grootste schandaal beschouwen: hondenpoep.

Kunst en controverse gaan hand in hand. Van een kunstenaar wordt bijna verwacht dat hij schandalen veroorzaakt, of het nu met zijn werk is of met zijn over the top persoonlijkheid. Waren kunstenaars ooit serieuze ambachtslieden, veelal in dienst van koning of kerk – sinds de negentiende eeuw is De Kunstenaar het aan zichzelf en zijn vak verplicht om zich te modelleren naar een van de drie archetypen: de Tragische Held, het Wonderkind of de Popster. Mijn favoriete schandaalkunstenaars, en hun meest aanstootgevende momenten.

Van Gogh: De Tragische Held / Schandaal: Het Oor van Van Gogh

Vincent van Gogh is de Kurt Cobain van het post-impressionisme. Onze vaderlandse held, wiens beeltenis in mijn hoofd voorgoed verankerd is met de koektrommel in mijn ouderlijk huis, leidde een mislukt leven als verschoppeling in Zuid-Frankrijk, waar hij ondanks chronische miskendheid een oeuvre bij elkaar schilderde dat hem de beroemdste kunstenaar aller tijden zou maken. De vele mythes en halve waarheden rond Van Goghs persoon culmineren in dit nog altijd schokkende zelfportret.


Zelfportret met verbonden oor en pijp (1889)

Na een ruzie met Paul Gauguin, die in die tijd bij hem logeerde in het Gele Huis in Arles, had Van Gogh in wanhoop een deel van zijn oor afgesneden met een scheermes. Het wordt altijd gezien als exemplarisch voor Van Goghs tragiek: niemand begreep hem en zelfs zijn beste vriend liet hem in de steek. Na het oor-incident belandde hij in het ziekenhuis, en daarna in een kliniek in Saint-Remy-de-Provence. Hij zou sterven in Auvers-sur-Oise, na zichzelf in de borst te hebben geschoten met een pistool.

In 2011 verscheen een biografie van Van Gogh door Stephen Naifeh en Gregory White-Smith, waarin onze ultieme tragische held wordt neergezet als een onuitstaanbare en doodvermoeiende figuur met extreme stemmingswisselingen, die zijn omgeving tot wanhoop dreef. Ondanks alles is zijn familie, aangevoerd door broer Theo, hem altijd blijven steunen.

Picasso: Het Wonderkind / Schandaal: Picasso en de Vrouwen

Pablo Ruiz y Picasso heeft op geen moment in zijn lange leven (1881-1973) geweten wat miskendheid was. Zijn ouders herkenden zijn artistieke talent en zorgden ervoor dat hij op dertienjarige leeftijd al werd toegelaten op de kunstacademie van Barcelona. In 1905 werd hij ontdekt door de Amerikaanse kunstverzamelaars Leo en Gertrude Stein, en wist hij zich te ontwikkelen tot de meest succesvolle kunstenaar van de twintigste eeuw. Picasso’s werk maakte een onvoorstelbare evolutie door – iedereen heeft wel een favoriet Picasso-tijdperk (het mijne is zijn Roze Periode) - maar zijn artistieke evolutie was sterk afhankelijk van Pablo’s favoriete inspiratiebron: vrouwen. Nu is daar op zich natuurlijk niets mis mee. Zonder muzes (m/v) zou iedereen kunst moeten gaan maken over koffiezetten en boodschappen doen, en daar zitten we niet op te wachten. Maar voor Picasso waren er slechts twee soorten vrouwen: godinnen of deurmatten. En al zijn echtgenotes en minnaressen eindigden onvermijdelijk als dat laatste. Fernande Olivier, Eva Gouel, Olga Khokhlova, Marie-Thérèse Walter, Dora Maar, Françoise Gilot en Jacqueline Roque: alle zeven jonge, intelligente vrouwen, vaak zelf kunstenaar en met gemak te linken aan een bepaalde periode in Picasso’s carrière.

Marie-Thérèse en Jacqueline Roque pleegden kort na Picasso’s dood zelfmoord. Dora Maar zou later krankzinnig worden, evenals zijn eerste vrouw Olga Khoklhova. Dora Maar, een belangrijke figuur binnen het Surrealisme, had een relatie met Picasso van 1936 tot 1944. Toen Maar en Marie-Thérèse elkaar per ongeluk ontmoetten in Picasso’s atelier, eisten ze van hem dat hij tussen hen zou kiezen. "Zoek het zelf maar uit", zei Picasso, en hij beschreef het daarop volgende gevecht tussen de twee vrouwen als “een van zijn favoriete herinneringen”. Picasso verwachtte van iedere vrouw in zijn leven dat ze het werk van De Sade las; uit zijn fragmentarische vrouwenfiguren spreekt naast passie vooral heel veel woede en sadisme.

Andy Warhol: De Popster / Schandaal: De Moordaanslag

Het is bijna ironisch dat Andy Warhol (1928-1987) in de jaren zestig de hipste kunstenaar van New York werd, wiens schilderijen voor miljoenen verkocht werden. Hij was een dodelijk verlegen hypochonder die een pruik droeg om zijn premature kaalheid te verbergen, en nog homoseksueel ook. Warhol nam ijkpunten van de Amerikaanse massacultuur en maakte ze tot kunst. Hij maakte een zes uur durende film van een slapende man en was geobsedeerd door filmsterren; hij toverde met symbolen van leegheid. "Zijn Campbell-blikken, mooie gezichten en verwrongen autowrakken (...) suggereren dat onze tijd relatief vrij is van intellectuele en spirituele waarden", schreef tijdgenoot David Bourdon.


The Marilyn Dyptich (1962)

In de Factory omringde Warhol zich met beroemde dragqueens als Ultra Violet en Candy Darling, It Girls Nico en Edie Sedgewick en een bont gezelschap artistieke types, drugsverslaafden en nieuwsgierige thrillseekers. In 1968 ging het mis. Op een drukke avond in de Factory haalde Valerie Solanas - die eerder dat jaar figureerde in een film van Warhol – een pistool tevoorschijn en loste een aantal schoten. Warhol raakte zwaargewond. Solanas was de auteur van het SCUM Manifest, een seperatistisch-feministische aanval op alle mannen (SCUM wordt vaak gezien als een afkorting van ‘Society for Cutting Up Men’). Het neerschieten van Warhol zou op enige manier verband houden met SCUM, maar het bleef onduidelijk hoe. Na dagen was Warhol pas buiten levensgevaar. Hij betreurde het nog het meest dat de moordaanslag niet was vastgelegd: "If only she had done it while the camera was on!".

-

Illustrator Friso Blankenvoort interpreteerde het Entrée-thema en kwam tot de conclusie dat wij niets schandaliger vinden dan hondenpoep.

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli een unieke print van Hanane El Ouardani!

Word kunstverzamelaar