Asset 14

Scandaleuze kunstenaars & kunstige schandalen

Vrijdag 18 januari vind er weer een editie van het Entrée Late Night Café plaats, als altijd interpreteert hard//hoofd het thema van de avond. Sanne schrijft over schandalige kunst, Van Gogh, Picasso en Warhol. Friso maakte een illustratie over wat wij in Nederland als het grootste schandaal beschouwen: hondenpoep.

Kunst en controverse gaan hand in hand. Van een kunstenaar wordt bijna verwacht dat hij schandalen veroorzaakt, of het nu met zijn werk is of met zijn over the top persoonlijkheid. Waren kunstenaars ooit serieuze ambachtslieden, veelal in dienst van koning of kerk – sinds de negentiende eeuw is De Kunstenaar het aan zichzelf en zijn vak verplicht om zich te modelleren naar een van de drie archetypen: de Tragische Held, het Wonderkind of de Popster. Mijn favoriete schandaalkunstenaars, en hun meest aanstootgevende momenten.

Van Gogh: De Tragische Held / Schandaal: Het Oor van Van Gogh

Vincent van Gogh is de Kurt Cobain van het post-impressionisme. Onze vaderlandse held, wiens beeltenis in mijn hoofd voorgoed verankerd is met de koektrommel in mijn ouderlijk huis, leidde een mislukt leven als verschoppeling in Zuid-Frankrijk, waar hij ondanks chronische miskendheid een oeuvre bij elkaar schilderde dat hem de beroemdste kunstenaar aller tijden zou maken. De vele mythes en halve waarheden rond Van Goghs persoon culmineren in dit nog altijd schokkende zelfportret.


Zelfportret met verbonden oor en pijp (1889)

Na een ruzie met Paul Gauguin, die in die tijd bij hem logeerde in het Gele Huis in Arles, had Van Gogh in wanhoop een deel van zijn oor afgesneden met een scheermes. Het wordt altijd gezien als exemplarisch voor Van Goghs tragiek: niemand begreep hem en zelfs zijn beste vriend liet hem in de steek. Na het oor-incident belandde hij in het ziekenhuis, en daarna in een kliniek in Saint-Remy-de-Provence. Hij zou sterven in Auvers-sur-Oise, na zichzelf in de borst te hebben geschoten met een pistool.

In 2011 verscheen een biografie van Van Gogh door Stephen Naifeh en Gregory White-Smith, waarin onze ultieme tragische held wordt neergezet als een onuitstaanbare en doodvermoeiende figuur met extreme stemmingswisselingen, die zijn omgeving tot wanhoop dreef. Ondanks alles is zijn familie, aangevoerd door broer Theo, hem altijd blijven steunen.

Picasso: Het Wonderkind / Schandaal: Picasso en de Vrouwen

Pablo Ruiz y Picasso heeft op geen moment in zijn lange leven (1881-1973) geweten wat miskendheid was. Zijn ouders herkenden zijn artistieke talent en zorgden ervoor dat hij op dertienjarige leeftijd al werd toegelaten op de kunstacademie van Barcelona. In 1905 werd hij ontdekt door de Amerikaanse kunstverzamelaars Leo en Gertrude Stein, en wist hij zich te ontwikkelen tot de meest succesvolle kunstenaar van de twintigste eeuw. Picasso’s werk maakte een onvoorstelbare evolutie door – iedereen heeft wel een favoriet Picasso-tijdperk (het mijne is zijn Roze Periode) - maar zijn artistieke evolutie was sterk afhankelijk van Pablo’s favoriete inspiratiebron: vrouwen. Nu is daar op zich natuurlijk niets mis mee. Zonder muzes (m/v) zou iedereen kunst moeten gaan maken over koffiezetten en boodschappen doen, en daar zitten we niet op te wachten. Maar voor Picasso waren er slechts twee soorten vrouwen: godinnen of deurmatten. En al zijn echtgenotes en minnaressen eindigden onvermijdelijk als dat laatste. Fernande Olivier, Eva Gouel, Olga Khokhlova, Marie-Thérèse Walter, Dora Maar, Françoise Gilot en Jacqueline Roque: alle zeven jonge, intelligente vrouwen, vaak zelf kunstenaar en met gemak te linken aan een bepaalde periode in Picasso’s carrière.

Marie-Thérèse en Jacqueline Roque pleegden kort na Picasso’s dood zelfmoord. Dora Maar zou later krankzinnig worden, evenals zijn eerste vrouw Olga Khoklhova. Dora Maar, een belangrijke figuur binnen het Surrealisme, had een relatie met Picasso van 1936 tot 1944. Toen Maar en Marie-Thérèse elkaar per ongeluk ontmoetten in Picasso’s atelier, eisten ze van hem dat hij tussen hen zou kiezen. "Zoek het zelf maar uit", zei Picasso, en hij beschreef het daarop volgende gevecht tussen de twee vrouwen als “een van zijn favoriete herinneringen”. Picasso verwachtte van iedere vrouw in zijn leven dat ze het werk van De Sade las; uit zijn fragmentarische vrouwenfiguren spreekt naast passie vooral heel veel woede en sadisme.

Andy Warhol: De Popster / Schandaal: De Moordaanslag

Het is bijna ironisch dat Andy Warhol (1928-1987) in de jaren zestig de hipste kunstenaar van New York werd, wiens schilderijen voor miljoenen verkocht werden. Hij was een dodelijk verlegen hypochonder die een pruik droeg om zijn premature kaalheid te verbergen, en nog homoseksueel ook. Warhol nam ijkpunten van de Amerikaanse massacultuur en maakte ze tot kunst. Hij maakte een zes uur durende film van een slapende man en was geobsedeerd door filmsterren; hij toverde met symbolen van leegheid. "Zijn Campbell-blikken, mooie gezichten en verwrongen autowrakken (...) suggereren dat onze tijd relatief vrij is van intellectuele en spirituele waarden", schreef tijdgenoot David Bourdon.


The Marilyn Dyptich (1962)

In de Factory omringde Warhol zich met beroemde dragqueens als Ultra Violet en Candy Darling, It Girls Nico en Edie Sedgewick en een bont gezelschap artistieke types, drugsverslaafden en nieuwsgierige thrillseekers. In 1968 ging het mis. Op een drukke avond in de Factory haalde Valerie Solanas - die eerder dat jaar figureerde in een film van Warhol – een pistool tevoorschijn en loste een aantal schoten. Warhol raakte zwaargewond. Solanas was de auteur van het SCUM Manifest, een seperatistisch-feministische aanval op alle mannen (SCUM wordt vaak gezien als een afkorting van ‘Society for Cutting Up Men’). Het neerschieten van Warhol zou op enige manier verband houden met SCUM, maar het bleef onduidelijk hoe. Na dagen was Warhol pas buiten levensgevaar. Hij betreurde het nog het meest dat de moordaanslag niet was vastgelegd: "If only she had done it while the camera was on!".

-

Illustrator Friso Blankenvoort interpreteerde het Entrée-thema en kwam tot de conclusie dat wij niets schandaliger vinden dan hondenpoep.

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
het laatste
Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

8 + 5 + 36 + 9

8 + 5 + 36 + 9

Het leven van de hoofdpersoon van dit korte verhaal speelt zich af in een kleine bubbel van drie personen: haar beste vriendin, het vriendje van haar beste vriendin en zijzelf. Een bubbel die vroeg of laat onvermijdelijk uiteen zal spatten. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Tip: Beleef een walgelijke extase 1

Beleef een walgelijke extase

Na het lezen van Clarice Lispectors meesterwerk, moet Rijk Kistemaker zich inhouden om niet allerlei wilde flora en fauna te gaan lastigvallen. Een tip over de verzoening met sidderende geleedpotigen en ander niet-menselijk gespuis.  Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 31

Het is voorbij voor je het weet

Deze week werden onze redacteuren blij van een veel te korte serie, een ongebruikelijke detective en muziek die niet voor jouw oren bestemd is. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan