Asset 14

Ruigoord als XTC-pil

Ruigoord: wonen mag er officieel niet meer en het industrieterrein van de Afrikahaven heeft het hippiedorp fysiek ingesloten. Met de recente huurverlenging van tien jaar is de toekomst van Ruigoord echter wel gewaarborgd. Er is een bestuur aangesteld om de zakelijke kant van het dorp te organiseren. Op de website telt een klok af naar het veertigjarig jubileum in 2013. De natuur die het dorp zo aantrekkelijk maakte voor vrijbuiters is verdwenen en de ongeorganiseerde, anarchistische chaos lijkt veranderd in een geordend bestuurlijk systeem. Wat is er nog over van de idealistische kunstenaarsenclave aan ’t IJ?

In een interview met Vrij Nederland (maart 2011) zegt de zakelijk bestuurder van Ruigoord Dirk de Bruin dat "Ruigoord een bijdrage levert aan de culturele, creatieve en spirituele humuslaag van de stad." De keren dat ik het dorp heb bezocht, kwam ik vooral thuis met een kater en modderige schoenen. En goede verhalen en een verruimde geest, dat zeker. Iedereen die wel eens een festival of feest in Ruigoord heeft bezocht, weet dat zijn bezoek (met of zonder drugs) een trippende en buitengewone ervaring wordt door bands en DJ’s, kunstzinnige bouwwerken, door ontmoetingen met mensen die namen hebben als Boself, Blowey en Homeopiet en door de entourage van het dorp zelf. Helemaal nu de industrie pal voor de deur staat, weet je niet wat je ziet. Immense opslagtanks van het havenbedrijf staan als rare reuzenpaddenstoelen vlak naast de kerk en als je door het dorp loopt, zie je op nog geen vijftig meter afstand de grote wieken van de windturbines ronddraaien. Dat alleen al maakt een Ruigoordtrip behoorlijk psychedelisch.

Beeld: Catharina Gerritsen

Een vervallen dorp bij Halfweg

Maar is Ruigoord slechts een plek waar je goed kan feesten? Staan de langgekoesterde en zwaar bevochten idealen uit de beginjaren eigenlijk nog overeind? Is Ruigoord niet louter nog een XTC-pil: een kortdurende vlucht uit het dagelijkse leven, vol mooie kleuren, vreemde mensen van wie je opeens innig houdt, dansend in de kerk of onder de sterren, onbegrensde dromen en mogelijkheden - een experience, om maar eens een lekker commercieel woord te gebruiken die niet zoveel met de realiteit te maken heeft. Een beetje aapjes kijken. En, als dat zo is, is dat erg?

Het subversieve avontuur dat Ruigoord heet begon in de politiek gepolariseerde jaren zeventig. Een stel Amsterdamse krakers ontdekte een vervallen en verloren dorpje vlakbij Halfweg, en zag er de ideale plek om hun dromen te realiseren. Die dromen gingen over het leven in een commune waar love & peace en ander hippie-gedachtegoed centraal stonden. Samen met het natuurgebied eromheen zou Ruigoord voor haar bewoners een antwoord kunnen worden op de voortgaande industrialisering en individualisering van de kapitalistische samenleving. Met vrijheid als religie ageerden de krakers vooral tegen de huiselijkheid: geen huisje-boompje-beestje, maar poepen in de bosjes, vrije seks, gemeenschappelijke LSD-trips, houtkachels en de-kinderen-mee-naar-India-in-plaats-van-naar-school. De kerk, ironisch genoeg het ijkpunt van het blasfemische Ruigoord, werd gekraakt. De bulldozers, die letterlijk voor de deur stonden om het gebied glad te strijken voor de toen al geplande Afrikahaven, maakten rechtsomkeert.

Homo ludens

In de drie decennia die volgden werd er in Ruigoord gewoond en geleefd, veelal buiten de wet om. De antiautoritaire en anarchistische levenshouding had aantrekkingskracht op de vrijzinnige of opstandige geesten in en om Amsterdam: kunstenaars, hippies, provo’s en andere buitenbeentjes vonden hier een inspirerende plek en ontsnappingsmogelijkheid. Deuren zaten niet op slot, fietsen waren van iedereen en alternatieve gezinssamenstellingen en collectieve drugsexperimenten waren niets bijzonders. Het leven als homo ludens: spelenderwijs grenzen opzoeken, normen en waarden aftasten en rebelleren tegen de gevestigde orde.

Ook voor mijn heftig puberende zus Anna (nu 36) was bovenstaand beeld aantrekkelijker dan de deugdzame opvoeding aan de Amsterdamse grachten die onze ouders voor ogen hadden: op haar zestiende vertrok ze naar de vrijhaven om bij haar veertienjarige vriendje te gaan wonen. School en regelmaat verdwenen uit haar leven: feesten, reizen, drugs en kunst voerden de boventoon. Dit alles binnen de gemeenschap die de bewoners samen vormden, waarin het gevoel van joined family centraal stond. "Dat is nu nog zo, dat gevoel van familie," vertelt Anna. "Vooral op verjaardagen en begrafenissen merk je dat. Dan worden er samen hele grote dingen neergezet, zonder dat er bepaalde regels gevolgd moeten worden. Kortgeleden vierden we een verjaardag en een begrafenis tegelijk: de jarige werd achttien en vierde dit in de kerk, terwijl haar moeder daar lag opgebaard. Een wrang toeval waar we deze oplossing voor vonden."

Anna woont nu weer in de stad, op een woonboot; in een normaal huis zouden de muren op haar afkomen, een erfenis van het Ruigoordiaanse buitenleven. Ze runt een aantal coffeeshops en studeert aan de Rietveld Academie. "Het dorpsgevoel mis ik wel. Het was een ongeschreven regel dat je elkaar wakker maakte als het de moeite waard was, als er bijvoorbeeld opeens een goed feest was ontstaan in de kerk." Maar niet voor iedereen werkte "vrijheid blijheid", het onbegrensde leven dat Ruigoord te bieden had. Anna’s toenmalige vriendje overleed een aantal jaar geleden aan een overdosis. Die tragedie symboliseert de rafelrand van Ruigoord, dat voor een handjevol mensen nog steeds functioneert als opvangdorp. "Het is een gemeenschap die niet zonder zorgen is," zegt Hein de Haan, bestuurslid Bouwkundige van stichting Ruigoord. Hij doelt met deze opmerking op de drugsscene die het dorp ook kenmerkt. "Een aantal Ruigoorders zou zonder het dorp in een of ander instituut belanden. Die zouden echt niet los kunnen rondlopen in de Staatsliedenbuurt."

Beeld: Catharina Gerritsen

Kerkgangers

Onlangs bezochten mijn zus en ik een verjaardag in het dorp. Hoewel het groots was opgezet, deed het niet geforceerd of zelfs maar een beetje gecontroleerd aan: eten voor meer dan honderd man, een spectaculair in elkaar getimmerde verjaardagsstoel van vijf meter hoog, speeches, bandjes, dj’s, en alles gebeurde gewoon. Zonder inleiding, verantwoording, gastenlijst, tafelschikking, ceremoniemeester of kado-moment. Gerben Hellinga, toneelschrijver, mede-grondlegger en boegbeeld van Ruigoord, sprak zijn jarige zoon en uit de kluiten gewassen "familie" toe. "Wij doen alles in deze kerk: drinken, eten, roken en dansen, praten, ruziën, dromen en neuken. Wij zijn de kerkgangers van deze tijd." Als een moderne priester predikte hij in dit voormalig heilige huis vóór cultuur en tegen het bancaire systeem, terwijl het enige overgebleven Mariabeeld verlicht werd door gekleurde discolampen.

Het is typerend voor speeltuin Ruigoord: feestend in een kerk, tornend aan de maatschappelijke regels, uitdagend. Met het goedlopende en levendige cultuurprogramma van de afgelopen jaren – geheel subsidievrij – en met de rijke artistieke historie zwemt het dorp, nog steeds, tegen de politieke stroom in: kunst en andere linkse hobby’s zijn hier regel in plaats van uitzondering. De "strijd" manifesteert zich vooral in een non-conformistische manier van leven, die anders is dan het mij zo bekende stadsleven. Vrijer, uitzinniger en vaak feestelijker. Ambachtelijker ook: bijna alles – de ateliers, de feesten, de kerk – wordt door de Ruigoorders zelf gemaakt, gebouwd of opgeknapt. Een laptop heb ik er nog nooit gezien. In die zin staat het ideaal van onafhankelijkheid en vrijheid nog fier overeind. Praktisch, functioneel en winstgevend is het dorp waarschijnlijk allerminst – zelfvoorzienend, tegendraads en inspirerend zeker wel.

Ook een idealistische beweging als Occupy functioneert vooral op symbolisch niveau: het laat vooral zien dat er mensen zijn – of plekken zoals Ruigoord – die ontevreden zijn over "het systeem", die alternatieven zoeken en deze aanbieden. Of dat daadwerkelijk politieke of maatschappelijke verandering in de hele samenleving teweeg brengt, is een tweede. Maar dat Ruigoord in cultureel opzicht waardevol is, vooral in het huidige klimaat van politieke roofbouw, daar ben ik van overtuigd: niet voor niets is het de thuishaven van nachtburgemeester 100% Isis, van aartsvader van de undergroundscene Willem de Ridder en van wijlen Simon Vinkenoog. Misschien is een Ruigoordtrip voor buitenstaanders zoals ik een kortdurende hallucinatie, dit soort plekken zijn niettemin broodnodig. Hier worden creatieve plannen bedacht en gesmeed. Kunst wordt gemaakt, gesloopt en weer opgebouwd. De grenzen van onze geest en onze maatschappij worden opgezocht en overschreden: Ruigoord is nog steeds een kleurrijk en oprecht antwoord op de sociale en vooral culturele vervlakking.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer