Asset 14

Riot matrrroesjka

Riot grrrl is terug, in een Oost-Europees jasje. Anne volgde de ophef rondom Pussy Riot, herkende de feministische punkstroming die dreigde een relikwie te worden en stelde een playlist samen met het geluid van grrrl power.

Twee jaar in een Goelag-light. Die straf gaan Maria Aljochina en Nadezhda Tolokonikova tegemoet. Vorige week werden de twee Pussy Riot-leden overgebracht naar aparte strafkampen. Nog even kort de feiten, voor wie de afgelopen maanden in een nieuwsvacuüm heeft geleefd: in februari dit jaar bracht band/protest posse/performance art-collectief Pussy Riot een zogeheten punkgebed ten gehore in een Moskouse kathedraal. In het gebed werd de Heilige Maagd Maria verzocht om Rusland van dictator Poetin te verlossen. En om feminist te worden. Drie leden werden opgepakt en na een lang showproces in augustus veroordeeld tot twee jaar in een werkkamp wegens hooliganisme. Die straf is voor twee van hen blijven staan in het hoger beroep dat deze maand diende.

In navolging van een horde dwangmatig geëngageerde celebrities (Madonna, Bono, kortom, de usual suspects) spraken zelfs de Russische premier Medvedev en de Russisch-orthodoxe kerk zich uit tegen de opgelegde straf. Eén van de vrouwen is nu vrijgesproken, omdat ze kon aantonen dat ze de kerk al was uitgezet voordat ze kon deelnemen aan het gebed. Iemand veroordelen voor een protest waar diegene niet bij aanwezig was, is blijkbaar zelfs voor de Russische rechtspraak te gortig. Voor de overige twee heeft het hoger beroep niet mogen baten. Het wereldwijde mediacircus dat zich sinds de arrestatie heeft voltrokken, kan niemand hen echter meer afnemen. Het doel om aandacht te genereren voor een politieke zaak die normaal gesproken in het beste geval naar pagina 13 van de buitenlandsectie zou worden verbannen, is ruimschoots behaald. Pussy Riot is uitgegroeid tot een fenomeen dat verder strekt dan nationale politiek, en het is alles behalve een op zichzelf staand verschijnsel. De Russinnen hebben het stof afgeklopt van een Amerikaanse beweging uit de jaren negentig en het opnieuw uitgevonden. Riot grrrl is terug, in een Oost-Europees jasje.

Illustratie: Jasper Rietman

Twee invloedrijke seconden

In de vroege jaren negentig, toen MTV niet beheerst werd door My Super Sweet 16 and Pregnant maar door Kurt Cobain en de zijnen, ontstond vanuit de grungescene een feministische tak. Door bands als Bikini Kill en Bratmobile op te richten, lieten vrouwen binnen het door mannen gedomineerde post-punkgenre een nieuw geluid horen waarin ze ten strijde trokken tegen seksisme en onderdrukking. Ze sneden moderne thema’s aan zoals seksuele en etnische diversiteit, waar later het label Derde Feministische Golf op zou worden geplakt. De muziek zelf kreeg het stempel riot grrrl, een term die Bratmobile-lid Jen Smith opperde naar aanleiding van rassenrellen in Washington. Aangezien alles wat naar grunge riekte in die tijd op aandacht kon rekenen, werd ook riot grrrl opgepikt door de media. Of, zoals Bikini Kill-drummer Tobi Vail het in een recent interview met Dazed & Confused verwoordde: “The mainstream paid attention to the intersection of DIY/punk culture and feminism for a second or two.”

Die twee seconden waren genoeg om in het culturele geheugen te worden opgenomen en van invloed te zijn op een nieuwe generatie artiesten. De post-riot grrrl-acts waren echter meer apolitiek, terwijl juist het maken van een politiek statement het primaire doel van Bikini Kill et alii was. Dit is waar Pussy Riot de draad weer oppakt. Het Russische collectief gebruikt net als riot grrrl de punkcultuur om zijn protest vorm te geven, waarbij muziek een middel is en niet een doel op zich. Hoewel Pussy Riot net als de meeste prominente riot grrrl bands ook op muzikale erkenning kan rekenen (Volgens The A.V. Club is de groep “more than just a cause ... It’s an excellent band”), maken de leden er geen geheim van dat het hen om het verspreiden van een feministische, antiautoritaire boodschap te doen is. Die boodschap legt in Rusland echter heel wat meer gewicht in de schaal dan in de Verenigde Staten.

“Bikini Kill trad op op poppodia, wij geven guerrilla-concerten”

Hoe groot de overeenkomsten ook zijn, het feit dat de Amerikaanse riot grrrls nooit het gevaar liepen om tot twee jaar strafkamp te worden veroordeeld voor hun optredens vormt een wezenlijk verschil met Pussy Riot. En tegelijkertijd is dat de reden dat er nieuw leven is geblazen in een beweging die een relikwie leek te worden. Een repressieve maatschappij waar letterlijk een patriarch aan het hoofd staat - samen met een dictator - is het ideale recept voor vernieuwd feministisch-anarchistisch protest. Dat dit protest andere vormen aanneemt dan in het ‘vrije westen’ is onvermijdelijk. “Bikini Kill trad op op poppodia, wij geven guerrilla-concerten”, zo noemt Pussy Riot het grootste verschil met één van hun voornaamste inspiratiebronnen. Het houden van guerrilla-acties vormt ook de centrale tactiek van die andere mediagenieke, feministische en Oost-Europese protestgroep, FEMEN. Hoewel dit collectief zich vooralsnog vooral bezighoudt met het ontbloten van borsten in plaats van het maken van punk, lijkt er een trend zichtbaar. De Oost-Europese vrouwen zijn nu aan zet. Kijk uit voor de riot matrrroesjkas.

Playlist

Van de voorlopers, via de canon naar de (post)-riot grrrls van vandaag: de beste grrrl power-nummers op een rij. Luister de playlist op YouTube.

1. The Raincoats – No One’s Little Girl
Deze Britse post-punk band wordt algemeen beschouwd als één van de grootste inspiratiebronnen voor de riot grrrl beweging. Ook Kurt Cobain was fan.

2. The Slits – Improperly Dressed
Nog een Britse voorloper uit de jaren zeventig/tachtig, die met Improperly Dressed een soort Femme de la Rue avant la lettre schetst.

3. Bikini Kill – Rebel Girl
Als riot grrrl niet een punkstroming maar een georganiseerde, hiërarchische beweging was, zou dit het officiële strijdlied zijn. Hoezeer ze zich er ook altijd tegen hebben verzet, Bikini Kill is toch echt het boegbeeld van het genre en dit is hun beroemdste nummer. Zelfs Feminist Ryan Gosling quote het.

4. Bratmobile - Cherry Bomb
Ook Bratmobile speelde een sleutelrol binnen de beweging. In deze cover van The Runaways worden de rollen die de maatschappij klaar heeft liggen voor meisjes en vrouwen sarcastisch bezongen.

5. Hole – Asking For It
Hole wordt meestal niet tot het genre gerekend omdat Courtney Love een uitgesproken hekel had aan de riot grrrl-kliek in het algemeen en aan Bikini Kill frontvrouw Kathleen Hanna in het bijzonder. Maar zowel muzikaal als thematisch past deze band zeker in het plaatje. Love schreef Asking For It naar aanleiding van een stagedive waarbij ze werd aangerand.

6. Peaches – Boys Wanna Be Her
Een van de bekendste post-riot grrrl acts. Peaches zet haar seksualiteit in als gimmick en rommelt graag met genderrollen.

7. The Gossip – Where The Girls Are
Gossip werd opgericht in Olympia, het epicentrum van de riot grrrl beweging. Op het debuutalbum That’s Not What I Heard, toen de band nog als The Gossip door het leven ging, zijn de riot grrrl invloeden duidelijk terug te horen.

8. Pussy Riot – Holy Shit
De riot grrrls 2.0 kunnen natuurlijk niet ontbreken. Dit is het punkgebed waar het allemaal mee begon.

Mail

Anne Elshof

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

(Bos)rebellen

(Bos)rebellen

Deze week worden onze redacteurs blij van die film over het naderende Eurovisie Songfestival, eetbare bloemen en een onterecht vergeten dichter. Lees meer

Winterslaap

Winterslaap

Madeleine grapte al jaren over het houden van een winterslaap. Tot een onderzoeker dit ook echt mogelijk maakt. Wat als mensen een winterslaap zouden houden zoals dassen of beren dat doen? Een kort verhaal door Else Boer. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 45

Goed advies

Deze week worden onze redacteurs blij van praktische zaken: goed advies, een nieuw rijbewijs en fijne muziek. Lees meer

Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur is het aanspreekpunt voor redacteuren en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer