De verschoppelingen van de theaterwereld: wat moet je met ze aan?" /> De verschoppelingen van de theaterwereld: wat moet je met ze aan?" />
Asset 14

Recensenten zijn ook mensen

afbeelding kritiek

Het is niet makkelijk om recensent te zijn. In alle sectoren heb je ondankbare beroepen, en in het theater is dat - net als bij veel andere kunstrichtingen - de recensent. De recensenten worden vaak gezien als de tandartsen onder de theatermakers, de notarissen van de kunst, de verschoppelingen te midden van de artistieke elite. Niet te verwarren met de producenten, want in tegenstelling tot de recensenten bestaat voor hen wél de mogelijkheid om veel geld te verdienen.

Het schrijven van een goede recensie is ingewikkelder dan je denkt. Het talent om met een beperkt aantal woorden de geschikte hoeveelheid informatie over te brengen en een eigen handtekening te gebruiken zonder de objectieve blik te verliezen, is maar aan weinigen gegeven. Daarnaast is uitstekende kennis van zaken vereist, en het talent om je aan geen van bovenstaande regels te houden als het je écht aan het hart gaat. Omdat ik theaterwetenschap heb gestudeerd, een studierichting waarin het niet ondenkbaar is dat men kiest voor een loopbaan als recensent, heb ik me vaak moeten verhouden tot dit vreemde ambt. Graag zou ik een paar ervaringen op dat gebied met jullie willen delen.

Zo bezocht ik eens een festival in Maastricht. Daar herkende ik al snel de weelderige haardos van de mij welbekende jonge theaterrecensent Oscar Kocken. Hij werkte voor het festival volgens de methode van Walking Talking. Je zal deze term wellicht niet meteen begrijpen, maar het hield in dat deze schrijver/columnist/presentator/theatermaker - dat heb ik van de website www.oscarkocken.nl - tussen de verschillende voorstellingen wandelde (walking) en na afloop gesprekken met de bezoekers had (talking). Er bleek echter veel onbegrip te zijn over een deze toevoeging aan het programma: de bezoekers waren zich niet bewust van het bestaan, laat staan het belang, van deze nagesprekken. Een treurige zaak.

Mijn volgende ‘ontmoeting’ was met één van de belangrijkste recensenten van het land: Wilfred Takken, recensent voor NRC Handelsblad. Ik werkte voor een toneelgezelschap op de publiciteitsafdeling en moest hem bellen om zijn aanwezigheid bij het toneelstuk Mannetje met de lange lul te verzekeren. Voorafgaand aan het gesprek maakte ik me een beetje zenuwachtig. Wilfred Takken was de recensent waar ik het steevast mee oneens was: alle toneelstukken die ik prachtig vond kraakte hij af, alles wat ik niks vond was voor hem goed theater. Het leek mij dus een zeer onaardige man. Ik schatte hem ongeveer midden vijftig, stug en onaardig, en ik achtte de kans groot dat hij me uit zou lachen. Of erger: dat hij me niet te woord zou willen staan, aangezien ik maar een eenvoudige stagiaire was. Het bleek echter een fris figuur, losjes pratend aan de telefoon. Hij maakte het onvermijdelijke doch komische grapje over piemels. Vervolgens is hij echt gekomen naar het betreffende toneelstuk en heeft een recensie geschreven. De recensie was - naar verwachting - vervelend, maar toch was ik verbaasd. Mijn vooroordeel was ontkracht.

Mijn laatste ontmoeting is ongetwijfeld de meest positieve. Bij een lezing over een toneelstuk naar een tekst van Elfriede Jelinek (een nobelprijswinnares die postmoderne feministische teksten schrijft) was, naast een hoogleraar theaterwetenschap, Marijn van der Jagt uitgenodigd als spreker. Zij is recensent voor onder andere Vrij Nederland. De lezing opende met een tamelijk theoretisch verhaal, waarna menig paar wenkbrauwen in een frons stond en de woorden ‘interessant’ en ‘beeldtaal’ door de zaal gonsden. Toen het tijd was voor Marijn klom een roodharige, hippie-achtige vrouw met een mooi gezicht op het podiumpje. Ze begon uitbundig te vertellen hoe ze met haar dochter onderuitgezakt op de bank steevast naar Gooische Vrouwen keek. Op spitsvondige wijze bracht ze het belang van tv in verband met het analyseren van 'hoge' cultuur. Een onverwacht bruggetje werd geslagen naar het hedendaags feminisme van Linda de Mol, we kregen een geweldig fragment uit de serie te zien en mijn avond was gemaakt.

Nog steeds als ik mensen gewichtig hoor spreken over theater óf als ik voor de zoveelste keer een dvd van Sex and the City aan het kijken ben, denk ik regelmatig aan Marijn van der Jagt en hoe haar praatje dusdanig tot de verbeelding sprak. Het belang van de recensie was hiermee voor mij niet aangetoond, het bestaansrecht van de recensent wel verdedigd.

Voor meer vooroordelen over recensenten en de verdediging daartegen:
Zeiksnor in zaal met vrienden – tien misverstanden over theaterkritiek, door Wilfred Takken (NRC Handelsblad, 8 juli 2005)

Mail

Marjolein

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer