Asset 14

Filosoof-ondernemer?

The School of Life mag dan mateloos populair zijn, oprichter en ondernemer Alain de Botton is de titel 'filosoof' niet waard. Zijn zelfhulpmethode is middelmatig en overpriced, aldus Dylan Meert.

‘Welcome him as if he is the biggest rockstar in the world, because he actually is the biggest philosophical rockstar: mister Alain de Botton!’ Een tot de nok toe gevuld Tivoli barst uit in een oorverdovend applaus wanneer Alain de Botton, filosoof en oprichter van The School of Life, het podium betreedt. Wanneer je als filosoof Tivoli kunt uitverkopen op een zaterdagochtend voor 60 euro per kaartje, kun je zeggen dat je iets unieks aan het doen bent. De Botton mag dan erg populair zijn, de manier waarop hij aan filosofie doet is middelmatig en overpriced. Kan iemand tegelijkertijd filosoof en commercieel ondernemer zijn, zonder afbreuk te doen aan de waarde van zijn filosofie?

Alain de Botton heeft The School of Life opgericht met een missie: mensen helpen een antwoord te vinden op de fundamentele vragen in hun leven. Hij ergerde zich er als student al aan dat er tijdens zijn studie wijsbegeerte enkel onpersoonlijke thema’s werden behandeld, zoals kennisleer, logica en metafysica. Ook de overheid, zorginstellingen en culturele centra geven volgens hem geen richtlijnen bij de complexe vragen waar we tegenaan lopen in het dagelijks leven: hoe vind ik de juiste levenspartner? Hoe haal ik voldoening uit sociale relaties? Hoe bouw ik een deugddoende carrière op? Met The School of Life verschaft Alain de Botton filosofische zelfhulp en visie.

Die visie is uit te leggen als een soort stoïcisme light: niet te veel verwachtingen stellen, ruimte en tijd geven aan jezelf om te groeien, het aanvaarden van falen, imperfecties erkennen en tevreden zijn met wat je hebt. De Botton leert ons deze lessen aan de hand van het gedachtegoed van grote denkers als Schopenhauer, Proust en Nietzsche. Met deze lappendeken van filosofisch ‘advies’ komt hij tegemoet aan de vertwijfeling die veel mensen ervaren wanneer ze geconfronteerd worden met levensvraagstukken.

En het werkt. Met online content en een goede vertelstem houdt De Botton samen met een toegewijd team van filosofen en content creators The School of Life draaiend. Veel mensen vinden troost, steun en richting in de boeken, video’s en colleges van The School of Life. Toch geven de vormgeving, de eentonigheid qua visie en de hoge prijzen mij het gevoel dat The School of Life in zijn opzet niet waarachtig is. De onderneming is weggelegd voor een select publiek en leert niet het vermogen tot kritisch denken aan, waardoor het instituut onderdoet voor de gemiddelde filosofieles.

Alain de Botton legt in de eerste plaats niet het gedachtegoed van bekende denkers bloot, maar gebruikt hun gedachten vooral om zijn eigen boodschap kracht bij te zetten. Hij maakt een persoonlijke interpretatie die hij presenteert als een algemene waarheid, om zo een zelfhulpmethode te presenteren die zijn adepten kunnen overnemen en volgen. Dat is niet alleen respectloos tegenover de aangehaalde denkers, maar gaat ook voorbij aan het algemene, meest essentiële doel van de filosofie: zelf denken. In een gemiddelde filosofieles leren de studenten om eigen interpretaties te maken, gegrond op argumenten. De Botton maakt in plaats van denkers, volgers. En dat is een filosoof onwaardig.

Daarnaast schaadt het bedrijfsmatige karakter van The School of Life – het is een private onderneming – de authenticiteit van de filosofie van De Botton. Ten eerste wordt door de hoge prijzen al een grote groep mensen uitgesloten, wat niet correspondeert met de ambitie om filosofie toegankelijk te maken voor iedereen. Bovendien praat De Botton op een consistente manier naar de algemene boodschap van The School of Life en herhaalt hij platitudes die al eens eerder voorbij zijn gekomen in ‘promotievideo’s’. De dynamiek van het bedrijfsbelang zorgt ervoor dat De Botton eigenlijk niet van mening kan veranderen, omdat die dan niet meer zou stroken met de algemene boodschap van The School of Life. Hij beknot op die manier zijn eigen vrijheid van denken. De relatieve onafhankelijkheid die je als filosoof verbonden aan een universiteit of als zelfstandig auteur geniet, is noodzakelijk voor een goede filosoof.

Tot slot dient de filosofie van De Botton vooral nuttig te zijn. Zijn volgers hangen hem aan om zijn levenslessen actief toe te passen op het eigen leven. Als zijn visie die zelfhulpfunctie verliest, dan blijft er niets meer van overeind staan en is er geen reden meer om hem te lezen. Het werk van grote filosofen, zoals Nietzsche of Wittgenstein, staat volledig op zichzelf. Filosofie kun je zien als een kunstvorm, met een bepaalde schoonheid in de manier hoe een denker zijn gedachten uitdrukt, concepten bedenkt, een begrip van metafysica en ethiek ontwerpt en dat alles inpast in een persoonlijke schrijfstijl. Op die manier kun je een filosoof lezen en het op geen enkele manier met hem eens zijn, maar toch een ervaring rijker zijn. Die onafhankelijke waarde is compleet afwezig bij De Botton en dat is erg jammer.

Toch moet worden erkend dat Alain de Botton als ondernemer een groot publiek bereikt. Hij laat mensen op een directe manier kennismaken met een discipline die altijd bekend heeft gestaan als abstract en onbegrijpelijk. Zij die anders nooit iets te maken zouden hebben met filosofie, begrijpen nu de waarde van zelfreflectie en bewustwording. Dat is waardevol. Maar we moeten wel degelijk kritische kanttekeningen plaatsen bij het fenomeen De Botton. Want al maakt hij filosofie toegankelijk, ik hoop dat zijn publiek verdere stappen zet; kritischer gaat kijken naar The School of Life en zal naslaan wat de filosofen die De Botton bespreekt nu werkelijk te zeggen hebben. Om op die manier het vermogen te ontwikkelingen om zelf kritisch te denken – zodat de volgers hun leven vorm kunnen geven met keuzes gebaseerd op hun eigen ervaringen en persoonlijkheid, in plaats van die van Alain de Botton.

Beeld via Flickr

Mail

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan