Asset 14

Filosoof-ondernemer?

The School of Life mag dan mateloos populair zijn, oprichter en ondernemer Alain de Botton is de titel 'filosoof' niet waard. Zijn zelfhulpmethode is middelmatig en overpriced, aldus Dylan Meert.

‘Welcome him as if he is the biggest rockstar in the world, because he actually is the biggest philosophical rockstar: mister Alain de Botton!’ Een tot de nok toe gevuld Tivoli barst uit in een oorverdovend applaus wanneer Alain de Botton, filosoof en oprichter van The School of Life, het podium betreedt. Wanneer je als filosoof Tivoli kunt uitverkopen op een zaterdagochtend voor 60 euro per kaartje, kun je zeggen dat je iets unieks aan het doen bent. De Botton mag dan erg populair zijn, de manier waarop hij aan filosofie doet is middelmatig en overpriced. Kan iemand tegelijkertijd filosoof en commercieel ondernemer zijn, zonder afbreuk te doen aan de waarde van zijn filosofie?

Alain de Botton heeft The School of Life opgericht met een missie: mensen helpen een antwoord te vinden op de fundamentele vragen in hun leven. Hij ergerde zich er als student al aan dat er tijdens zijn studie wijsbegeerte enkel onpersoonlijke thema’s werden behandeld, zoals kennisleer, logica en metafysica. Ook de overheid, zorginstellingen en culturele centra geven volgens hem geen richtlijnen bij de complexe vragen waar we tegenaan lopen in het dagelijks leven: hoe vind ik de juiste levenspartner? Hoe haal ik voldoening uit sociale relaties? Hoe bouw ik een deugddoende carrière op? Met The School of Life verschaft Alain de Botton filosofische zelfhulp en visie.

Die visie is uit te leggen als een soort stoïcisme light: niet te veel verwachtingen stellen, ruimte en tijd geven aan jezelf om te groeien, het aanvaarden van falen, imperfecties erkennen en tevreden zijn met wat je hebt. De Botton leert ons deze lessen aan de hand van het gedachtegoed van grote denkers als Schopenhauer, Proust en Nietzsche. Met deze lappendeken van filosofisch ‘advies’ komt hij tegemoet aan de vertwijfeling die veel mensen ervaren wanneer ze geconfronteerd worden met levensvraagstukken.

En het werkt. Met online content en een goede vertelstem houdt De Botton samen met een toegewijd team van filosofen en content creators The School of Life draaiend. Veel mensen vinden troost, steun en richting in de boeken, video’s en colleges van The School of Life. Toch geven de vormgeving, de eentonigheid qua visie en de hoge prijzen mij het gevoel dat The School of Life in zijn opzet niet waarachtig is. De onderneming is weggelegd voor een select publiek en leert niet het vermogen tot kritisch denken aan, waardoor het instituut onderdoet voor de gemiddelde filosofieles.

Alain de Botton legt in de eerste plaats niet het gedachtegoed van bekende denkers bloot, maar gebruikt hun gedachten vooral om zijn eigen boodschap kracht bij te zetten. Hij maakt een persoonlijke interpretatie die hij presenteert als een algemene waarheid, om zo een zelfhulpmethode te presenteren die zijn adepten kunnen overnemen en volgen. Dat is niet alleen respectloos tegenover de aangehaalde denkers, maar gaat ook voorbij aan het algemene, meest essentiële doel van de filosofie: zelf denken. In een gemiddelde filosofieles leren de studenten om eigen interpretaties te maken, gegrond op argumenten. De Botton maakt in plaats van denkers, volgers. En dat is een filosoof onwaardig.

Daarnaast schaadt het bedrijfsmatige karakter van The School of Life – het is een private onderneming – de authenticiteit van de filosofie van De Botton. Ten eerste wordt door de hoge prijzen al een grote groep mensen uitgesloten, wat niet correspondeert met de ambitie om filosofie toegankelijk te maken voor iedereen. Bovendien praat De Botton op een consistente manier naar de algemene boodschap van The School of Life en herhaalt hij platitudes die al eens eerder voorbij zijn gekomen in ‘promotievideo’s’. De dynamiek van het bedrijfsbelang zorgt ervoor dat De Botton eigenlijk niet van mening kan veranderen, omdat die dan niet meer zou stroken met de algemene boodschap van The School of Life. Hij beknot op die manier zijn eigen vrijheid van denken. De relatieve onafhankelijkheid die je als filosoof verbonden aan een universiteit of als zelfstandig auteur geniet, is noodzakelijk voor een goede filosoof.

Tot slot dient de filosofie van De Botton vooral nuttig te zijn. Zijn volgers hangen hem aan om zijn levenslessen actief toe te passen op het eigen leven. Als zijn visie die zelfhulpfunctie verliest, dan blijft er niets meer van overeind staan en is er geen reden meer om hem te lezen. Het werk van grote filosofen, zoals Nietzsche of Wittgenstein, staat volledig op zichzelf. Filosofie kun je zien als een kunstvorm, met een bepaalde schoonheid in de manier hoe een denker zijn gedachten uitdrukt, concepten bedenkt, een begrip van metafysica en ethiek ontwerpt en dat alles inpast in een persoonlijke schrijfstijl. Op die manier kun je een filosoof lezen en het op geen enkele manier met hem eens zijn, maar toch een ervaring rijker zijn. Die onafhankelijke waarde is compleet afwezig bij De Botton en dat is erg jammer.

Toch moet worden erkend dat Alain de Botton als ondernemer een groot publiek bereikt. Hij laat mensen op een directe manier kennismaken met een discipline die altijd bekend heeft gestaan als abstract en onbegrijpelijk. Zij die anders nooit iets te maken zouden hebben met filosofie, begrijpen nu de waarde van zelfreflectie en bewustwording. Dat is waardevol. Maar we moeten wel degelijk kritische kanttekeningen plaatsen bij het fenomeen De Botton. Want al maakt hij filosofie toegankelijk, ik hoop dat zijn publiek verdere stappen zet; kritischer gaat kijken naar The School of Life en zal naslaan wat de filosofen die De Botton bespreekt nu werkelijk te zeggen hebben. Om op die manier het vermogen te ontwikkelingen om zelf kritisch te denken – zodat de volgers hun leven vorm kunnen geven met keuzes gebaseerd op hun eigen ervaringen en persoonlijkheid, in plaats van die van Alain de Botton.

Beeld via Flickr

Mail

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer