The School of Life mag dan mateloos populair zijn, oprichter en ondernemer Alain de Botton is de titel 'filosoof' niet waard. Zijn zelfhulpmethode is middelmatig en overpriced, aldus Dylan Meert.
‘Welcome him as if he is the biggest rockstar in the world, because he actually is the biggest philosophical rockstar: mister Alain de Botton!’ Een tot de nok toe gevuld Tivoli barst uit in een oorverdovend applaus wanneer Alain de Botton, filosoof en oprichter van The School of Life, het podium betreedt. Wanneer je als filosoof Tivoli kunt uitverkopen op een zaterdagochtend voor 60 euro per kaartje, kun je zeggen dat je iets unieks aan het doen bent. De Botton mag dan erg populair zijn, de manier waarop hij aan filosofie doet is middelmatig en overpriced. Kan iemand tegelijkertijd filosoof en commercieel ondernemer zijn, zonder afbreuk te doen aan de waarde van zijn filosofie?
Alain de Botton heeft The School of Life opgericht met een missie: mensen helpen een antwoord te vinden op de fundamentele vragen in hun leven. Hij ergerde zich er als student al aan dat er tijdens zijn studie wijsbegeerte enkel onpersoonlijke thema’s werden behandeld, zoals kennisleer, logica en metafysica. Ook de overheid, zorginstellingen en culturele centra geven volgens hem geen richtlijnen bij de complexe vragen waar we tegenaan lopen in het dagelijks leven: hoe vind ik de juiste levenspartner? Hoe haal ik voldoening uit sociale relaties? Hoe bouw ik een deugddoende carrière op? Met The School of Life verschaft Alain de Botton filosofische zelfhulp en visie.
Die visie is uit te leggen als een soort stoïcisme light: niet te veel verwachtingen stellen, ruimte en tijd geven aan jezelf om te groeien, het aanvaarden van falen, imperfecties erkennen en tevreden zijn met wat je hebt. De Botton leert ons deze lessen aan de hand van het gedachtegoed van grote denkers als Schopenhauer, Proust en Nietzsche. Met deze lappendeken van filosofisch ‘advies’ komt hij tegemoet aan de vertwijfeling die veel mensen ervaren wanneer ze geconfronteerd worden met levensvraagstukken.
En het werkt. Met online content en een goede vertelstem houdt De Botton samen met een toegewijd team van filosofen en content creators The School of Life draaiend. Veel mensen vinden troost, steun en richting in de boeken, video’s en colleges van The School of Life. Toch geven de vormgeving, de eentonigheid qua visie en de hoge prijzen mij het gevoel dat The School of Life in zijn opzet niet waarachtig is. De onderneming is weggelegd voor een select publiek en leert niet het vermogen tot kritisch denken aan, waardoor het instituut onderdoet voor de gemiddelde filosofieles.
Alain de Botton legt in de eerste plaats niet het gedachtegoed van bekende denkers bloot, maar gebruikt hun gedachten vooral om zijn eigen boodschap kracht bij te zetten. Hij maakt een persoonlijke interpretatie die hij presenteert als een algemene waarheid, om zo een zelfhulpmethode te presenteren die zijn adepten kunnen overnemen en volgen. Dat is niet alleen respectloos tegenover de aangehaalde denkers, maar gaat ook voorbij aan het algemene, meest essentiële doel van de filosofie: zelf denken. In een gemiddelde filosofieles leren de studenten om eigen interpretaties te maken, gegrond op argumenten. De Botton maakt in plaats van denkers, volgers. En dat is een filosoof onwaardig.
Daarnaast schaadt het bedrijfsmatige karakter van The School of Life – het is een private onderneming – de authenticiteit van de filosofie van De Botton. Ten eerste wordt door de hoge prijzen al een grote groep mensen uitgesloten, wat niet correspondeert met de ambitie om filosofie toegankelijk te maken voor iedereen. Bovendien praat De Botton op een consistente manier naar de algemene boodschap van The School of Life en herhaalt hij platitudes die al eens eerder voorbij zijn gekomen in ‘promotievideo’s’. De dynamiek van het bedrijfsbelang zorgt ervoor dat De Botton eigenlijk niet van mening kan veranderen, omdat die dan niet meer zou stroken met de algemene boodschap van The School of Life. Hij beknot op die manier zijn eigen vrijheid van denken. De relatieve onafhankelijkheid die je als filosoof verbonden aan een universiteit of als zelfstandig auteur geniet, is noodzakelijk voor een goede filosoof.
Tot slot dient de filosofie van De Botton vooral nuttig te zijn. Zijn volgers hangen hem aan om zijn levenslessen actief toe te passen op het eigen leven. Als zijn visie die zelfhulpfunctie verliest, dan blijft er niets meer van overeind staan en is er geen reden meer om hem te lezen. Het werk van grote filosofen, zoals Nietzsche of Wittgenstein, staat volledig op zichzelf. Filosofie kun je zien als een kunstvorm, met een bepaalde schoonheid in de manier hoe een denker zijn gedachten uitdrukt, concepten bedenkt, een begrip van metafysica en ethiek ontwerpt en dat alles inpast in een persoonlijke schrijfstijl. Op die manier kun je een filosoof lezen en het op geen enkele manier met hem eens zijn, maar toch een ervaring rijker zijn. Die onafhankelijke waarde is compleet afwezig bij De Botton en dat is erg jammer.
Toch moet worden erkend dat Alain de Botton als ondernemer een groot publiek bereikt. Hij laat mensen op een directe manier kennismaken met een discipline die altijd bekend heeft gestaan als abstract en onbegrijpelijk. Zij die anders nooit iets te maken zouden hebben met filosofie, begrijpen nu de waarde van zelfreflectie en bewustwording. Dat is waardevol. Maar we moeten wel degelijk kritische kanttekeningen plaatsen bij het fenomeen De Botton. Want al maakt hij filosofie toegankelijk, ik hoop dat zijn publiek verdere stappen zet; kritischer gaat kijken naar The School of Life en zal naslaan wat de filosofen die De Botton bespreekt nu werkelijk te zeggen hebben. Om op die manier het vermogen te ontwikkelingen om zelf kritisch te denken – zodat de volgers hun leven vorm kunnen geven met keuzes gebaseerd op hun eigen ervaringen en persoonlijkheid, in plaats van die van Alain de Botton.
Beeld via Flickr
