nieuwsbrief
Asset 14

Filosoof-ondernemer?

The School of Life mag dan mateloos populair zijn, oprichter en ondernemer Alain de Botton is de titel 'filosoof' niet waard. Zijn zelfhulpmethode is middelmatig en overpriced, aldus Dylan Meert.

Mail

‘Welcome him as if he is the biggest rockstar in the world, because he actually is the biggest philosophical rockstar: mister Alain de Botton!’ Een tot de nok toe gevuld Tivoli barst uit in een oorverdovend applaus wanneer Alain de Botton, filosoof en oprichter van The School of Life, het podium betreedt. Wanneer je als filosoof Tivoli kunt uitverkopen op een zaterdagochtend voor 60 euro per kaartje, kun je zeggen dat je iets unieks aan het doen bent. De Botton mag dan erg populair zijn, de manier waarop hij aan filosofie doet is middelmatig en overpriced. Kan iemand tegelijkertijd filosoof en commercieel ondernemer zijn, zonder afbreuk te doen aan de waarde van zijn filosofie?

Alain de Botton heeft The School of Life opgericht met een missie: mensen helpen een antwoord te vinden op de fundamentele vragen in hun leven. Hij ergerde zich er als student al aan dat er tijdens zijn studie wijsbegeerte enkel onpersoonlijke thema’s werden behandeld, zoals kennisleer, logica en metafysica. Ook de overheid, zorginstellingen en culturele centra geven volgens hem geen richtlijnen bij de complexe vragen waar we tegenaan lopen in het dagelijks leven: hoe vind ik de juiste levenspartner? Hoe haal ik voldoening uit sociale relaties? Hoe bouw ik een deugddoende carrière op? Met The School of Life verschaft Alain de Botton filosofische zelfhulp en visie.

Die visie is uit te leggen als een soort stoïcisme light: niet te veel verwachtingen stellen, ruimte en tijd geven aan jezelf om te groeien, het aanvaarden van falen, imperfecties erkennen en tevreden zijn met wat je hebt. De Botton leert ons deze lessen aan de hand van het gedachtegoed van grote denkers als Schopenhauer, Proust en Nietzsche. Met deze lappendeken van filosofisch ‘advies’ komt hij tegemoet aan de vertwijfeling die veel mensen ervaren wanneer ze geconfronteerd worden met levensvraagstukken.

En het werkt. Met online content en een goede vertelstem houdt De Botton samen met een toegewijd team van filosofen en content creators The School of Life draaiend. Veel mensen vinden troost, steun en richting in de boeken, video’s en colleges van The School of Life. Toch geven de vormgeving, de eentonigheid qua visie en de hoge prijzen mij het gevoel dat The School of Life in zijn opzet niet waarachtig is. De onderneming is weggelegd voor een select publiek en leert niet het vermogen tot kritisch denken aan, waardoor het instituut onderdoet voor de gemiddelde filosofieles.

Alain de Botton legt in de eerste plaats niet het gedachtegoed van bekende denkers bloot, maar gebruikt hun gedachten vooral om zijn eigen boodschap kracht bij te zetten. Hij maakt een persoonlijke interpretatie die hij presenteert als een algemene waarheid, om zo een zelfhulpmethode te presenteren die zijn adepten kunnen overnemen en volgen. Dat is niet alleen respectloos tegenover de aangehaalde denkers, maar gaat ook voorbij aan het algemene, meest essentiële doel van de filosofie: zelf denken. In een gemiddelde filosofieles leren de studenten om eigen interpretaties te maken, gegrond op argumenten. De Botton maakt in plaats van denkers, volgers. En dat is een filosoof onwaardig.

Daarnaast schaadt het bedrijfsmatige karakter van The School of Life – het is een private onderneming – de authenticiteit van de filosofie van De Botton. Ten eerste wordt door de hoge prijzen al een grote groep mensen uitgesloten, wat niet correspondeert met de ambitie om filosofie toegankelijk te maken voor iedereen. Bovendien praat De Botton op een consistente manier naar de algemene boodschap van The School of Life en herhaalt hij platitudes die al eens eerder voorbij zijn gekomen in ‘promotievideo’s’. De dynamiek van het bedrijfsbelang zorgt ervoor dat De Botton eigenlijk niet van mening kan veranderen, omdat die dan niet meer zou stroken met de algemene boodschap van The School of Life. Hij beknot op die manier zijn eigen vrijheid van denken. De relatieve onafhankelijkheid die je als filosoof verbonden aan een universiteit of als zelfstandig auteur geniet, is noodzakelijk voor een goede filosoof.

Tot slot dient de filosofie van De Botton vooral nuttig te zijn. Zijn volgers hangen hem aan om zijn levenslessen actief toe te passen op het eigen leven. Als zijn visie die zelfhulpfunctie verliest, dan blijft er niets meer van overeind staan en is er geen reden meer om hem te lezen. Het werk van grote filosofen, zoals Nietzsche of Wittgenstein, staat volledig op zichzelf. Filosofie kun je zien als een kunstvorm, met een bepaalde schoonheid in de manier hoe een denker zijn gedachten uitdrukt, concepten bedenkt, een begrip van metafysica en ethiek ontwerpt en dat alles inpast in een persoonlijke schrijfstijl. Op die manier kun je een filosoof lezen en het op geen enkele manier met hem eens zijn, maar toch een ervaring rijker zijn. Die onafhankelijke waarde is compleet afwezig bij De Botton en dat is erg jammer.

Toch moet worden erkend dat Alain de Botton als ondernemer een groot publiek bereikt. Hij laat mensen op een directe manier kennismaken met een discipline die altijd bekend heeft gestaan als abstract en onbegrijpelijk. Zij die anders nooit iets te maken zouden hebben met filosofie, begrijpen nu de waarde van zelfreflectie en bewustwording. Dat is waardevol. Maar we moeten wel degelijk kritische kanttekeningen plaatsen bij het fenomeen De Botton. Want al maakt hij filosofie toegankelijk, ik hoop dat zijn publiek verdere stappen zet; kritischer gaat kijken naar The School of Life en zal naslaan wat de filosofen die De Botton bespreekt nu werkelijk te zeggen hebben. Om op die manier het vermogen te ontwikkelingen om zelf kritisch te denken – zodat de volgers hun leven vorm kunnen geven met keuzes gebaseerd op hun eigen ervaringen en persoonlijkheid, in plaats van die van Alain de Botton.

Beeld via Flickr

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5