Asset 14

De strijd om de tussentaal

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Ditmaal gaat het over Algemeen Nederlands, Algemeen Vlaams en alles daar tussenin.

De kwestie van het Algemeen Nederlands (AN) – of zo’n standaardtaal nu een achterhaald idee is of niet en vooral wanneer dit gebruikt dient te worden – blijft de gemoederen bezighouden in Vlaanderen. Zo slaakte de Actiegroep Nederlands, opgericht door enkele vooraanstaande Vlaamse intellectuelen en een tweetal Nederlanders, onlangs een wanhoopskreet omwille van de weelderig tierende tussentaal op televisie.

Ik heb wel begrip voor de eis om vooral niet te tornen aan het gebruik van het (AN) in officiële functies zoals onderwijs en politiek. Toegegeven, ik ben zo’n persoon die ervan houdt om anderen hun dt-fouten te verbeteren en die het Algemeen Beschaafd Nederlands, zoals dat vroeger zo mooi heette (waarom ze besloten ‘beschaafd’ te schrappen begrijp ik nog steeds niet), stiekem best sexy vindt. Maar of het echt zo erg is wanneer televisiekok Jeroen Meeus tijdens het bereiden van enkele gehaktballen wel eens uitspraken doet in de trant van “als ge da nie vindt, kunde da recept ook maken mè ne Poolse worst, dus gene paniek”? Nou, nee. Dialect voegt juist wat couleur locale toe en dat werkt in zo’n programma.

Dat authenticiteit in de vorm van een sappig dialect verkoopt, stelde ik onlangs weer vast toen ik Jules Deelder en Tom Lanoye samen op de planken zag staan. Terwijl Lanoye in het begin van de voorstelling nog verzocht een soort van AN (inclusief rare, uiterst on-Belgische harde “g”) aan te houden, ging Deelder voluit voor het plat Rotterdams. Als hij ging ratelen viel er voor mij geen touw aan vast te knopen, maar dat gaf ook niet. Ik vond het wel amusant. Evenals de rest van het publiek, zo getuigde de rij die zich na de voorstelling voor Deelder schaarde om een handtekening te bekomen. Aan Lanoye’s tafeltje bleef het erg rustig. Hij mompelde dat ie maar alvast bier ging drinken en maakte zich snel uit de voeten. Een Vlaming die iets te hard zijn best doet om Algemeen Nederlands te spreken maakt zichzelf niet erg populair bij de Vlaming.

Zelf spreek ik een soort Belgisch Nederlands waarvan je zou kunnen stellen dat het in de buurt komt van het AN. De laatste tijd kreeg ik dan ook van menig Antwerpenaar de vraag waar ik nu eigenlijk vandaan kwam, uit Holland misschien?
Toen kwam het besef dat mijn taalgebruik inderdaad een langzame maar zekere mutatie aan het ondergaan was. Het zit namelijk zo: het voorbije half jaar voltrok zich een heuse invasie der Nederlanden in mijn leven. Deze Nederlandse overrompeling begon toen ik besloot in Antwerpen samen te hokken met een paar ‘ollanders’ (topexemplaren overigens) om de huurkosten te drukken; ook Belgen betalen graag niet teveel als het even kan. Vervolgens belandde ik met enige regelmaat op huisfeestjes waar ik behoorde tot de Belgische minderheid van 2 procent, ging ik met veel plezier boterhammen met pindakaas en komkommer eten en uiteindelijk kwam dus de onvermijdelijke aanpassing van mijn zinsconstructies en woordkeuze.

Maar ondanks het veralgemeennederlandiseren van mijn taalgebruik krijg ik dus toch vaak de opmerking een bizar accent te hebben; terwijl ik net dacht dat ik door die Nederlandse invloed netter was gaan praten. Zou ik dan klinken zoals Tom Lanoye wanneer die zijn stijve standaardtaal bovenhaalt op het podium? Marc Reugebrink legt de vinger op de zere plek wanneer hij opmerkt dat het AN toch vooral het alleenrecht van de Hollander blijft. Het klopt inderdaad dat veel woorden die typisch zijn voor het Nederlands dat in België gesproken wordt officieel niet tot het AN behoren. Reugebrinks voorstel voor een Algemeen Belgisch Nederlands klinkt dan eigenlijk zo gek nog niet.

Het voornaamste lijkt me namelijk dat Nederlanders en Belgen elkaar blijven verstaan, daar dient standaardtaal uiteindelijk toch voor? Het zou dan ook mooi zijn als deze standaardtaal een AN is waarin zowel Nederlanders al Belgen zich kunnen herkennen. Een verruiming van het AN met enkele Belgische Nederlandse woorden en uitdrukkingen lijkt me dan ook de perfecte oplossing voor alle Vlaamse taalpuristen die wakker liggen van de woekerende tussentaal.

Zelf doe dus ik m’n uiterste best om me hier - in Antwerpen, nota bene - aan te passen aan mijn Nederlandse vrienden. Je hoort me er verder ook niet over klagen. Mijn woordenschat is ontzettend verruimd (Kansloos! Tosti? Nou...) en mijn gebruik van grammaticaal inconsistente uitdrukkingen (zoals de onnodige verdubbeling van het werkwoord ‘gaan’, als in: “Ik ga gaan. Ga jij gaan?”) wordt binnen de perken gehouden. Maar ik blijf dit alles nog steeds combineren met mijn geliefkoosde stopwoord “Allez!”. En dat kan; zij begrijpen mij en ik begrijp hen. Prima.

Mail

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan