nieuwsbrief
Asset 14

De strijd om de tussentaal

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Ditmaal gaat het over Algemeen Nederlands, Algemeen Vlaams en alles daar tussenin.

Mail

De kwestie van het Algemeen Nederlands (AN) – of zo’n standaardtaal nu een achterhaald idee is of niet en vooral wanneer dit gebruikt dient te worden – blijft de gemoederen bezighouden in Vlaanderen. Zo slaakte de Actiegroep Nederlands, opgericht door enkele vooraanstaande Vlaamse intellectuelen en een tweetal Nederlanders, onlangs een wanhoopskreet omwille van de weelderig tierende tussentaal op televisie.

Ik heb wel begrip voor de eis om vooral niet te tornen aan het gebruik van het (AN) in officiële functies zoals onderwijs en politiek. Toegegeven, ik ben zo’n persoon die ervan houdt om anderen hun dt-fouten te verbeteren en die het Algemeen Beschaafd Nederlands, zoals dat vroeger zo mooi heette (waarom ze besloten ‘beschaafd’ te schrappen begrijp ik nog steeds niet), stiekem best sexy vindt. Maar of het echt zo erg is wanneer televisiekok Jeroen Meeus tijdens het bereiden van enkele gehaktballen wel eens uitspraken doet in de trant van “als ge da nie vindt, kunde da recept ook maken mè ne Poolse worst, dus gene paniek”? Nou, nee. Dialect voegt juist wat couleur locale toe en dat werkt in zo’n programma.

Dat authenticiteit in de vorm van een sappig dialect verkoopt, stelde ik onlangs weer vast toen ik Jules Deelder en Tom Lanoye samen op de planken zag staan. Terwijl Lanoye in het begin van de voorstelling nog verzocht een soort van AN (inclusief rare, uiterst on-Belgische harde “g”) aan te houden, ging Deelder voluit voor het plat Rotterdams. Als hij ging ratelen viel er voor mij geen touw aan vast te knopen, maar dat gaf ook niet. Ik vond het wel amusant. Evenals de rest van het publiek, zo getuigde de rij die zich na de voorstelling voor Deelder schaarde om een handtekening te bekomen. Aan Lanoye’s tafeltje bleef het erg rustig. Hij mompelde dat ie maar alvast bier ging drinken en maakte zich snel uit de voeten. Een Vlaming die iets te hard zijn best doet om Algemeen Nederlands te spreken maakt zichzelf niet erg populair bij de Vlaming.

Zelf spreek ik een soort Belgisch Nederlands waarvan je zou kunnen stellen dat het in de buurt komt van het AN. De laatste tijd kreeg ik dan ook van menig Antwerpenaar de vraag waar ik nu eigenlijk vandaan kwam, uit Holland misschien?
Toen kwam het besef dat mijn taalgebruik inderdaad een langzame maar zekere mutatie aan het ondergaan was. Het zit namelijk zo: het voorbije half jaar voltrok zich een heuse invasie der Nederlanden in mijn leven. Deze Nederlandse overrompeling begon toen ik besloot in Antwerpen samen te hokken met een paar ‘ollanders’ (topexemplaren overigens) om de huurkosten te drukken; ook Belgen betalen graag niet teveel als het even kan. Vervolgens belandde ik met enige regelmaat op huisfeestjes waar ik behoorde tot de Belgische minderheid van 2 procent, ging ik met veel plezier boterhammen met pindakaas en komkommer eten en uiteindelijk kwam dus de onvermijdelijke aanpassing van mijn zinsconstructies en woordkeuze.

Maar ondanks het veralgemeennederlandiseren van mijn taalgebruik krijg ik dus toch vaak de opmerking een bizar accent te hebben; terwijl ik net dacht dat ik door die Nederlandse invloed netter was gaan praten. Zou ik dan klinken zoals Tom Lanoye wanneer die zijn stijve standaardtaal bovenhaalt op het podium? Marc Reugebrink legt de vinger op de zere plek wanneer hij opmerkt dat het AN toch vooral het alleenrecht van de Hollander blijft. Het klopt inderdaad dat veel woorden die typisch zijn voor het Nederlands dat in België gesproken wordt officieel niet tot het AN behoren. Reugebrinks voorstel voor een Algemeen Belgisch Nederlands klinkt dan eigenlijk zo gek nog niet.

Het voornaamste lijkt me namelijk dat Nederlanders en Belgen elkaar blijven verstaan, daar dient standaardtaal uiteindelijk toch voor? Het zou dan ook mooi zijn als deze standaardtaal een AN is waarin zowel Nederlanders al Belgen zich kunnen herkennen. Een verruiming van het AN met enkele Belgische Nederlandse woorden en uitdrukkingen lijkt me dan ook de perfecte oplossing voor alle Vlaamse taalpuristen die wakker liggen van de woekerende tussentaal.

Zelf doe dus ik m’n uiterste best om me hier - in Antwerpen, nota bene - aan te passen aan mijn Nederlandse vrienden. Je hoort me er verder ook niet over klagen. Mijn woordenschat is ontzettend verruimd (Kansloos! Tosti? Nou...) en mijn gebruik van grammaticaal inconsistente uitdrukkingen (zoals de onnodige verdubbeling van het werkwoord ‘gaan’, als in: “Ik ga gaan. Ga jij gaan?”) wordt binnen de perken gehouden. Maar ik blijf dit alles nog steeds combineren met mijn geliefkoosde stopwoord “Allez!”. En dat kan; zij begrijpen mij en ik begrijp hen. Prima.

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5