Asset 14

De strijd om de tussentaal

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Ditmaal gaat het over Algemeen Nederlands, Algemeen Vlaams en alles daar tussenin.

De kwestie van het Algemeen Nederlands (AN) – of zo’n standaardtaal nu een achterhaald idee is of niet en vooral wanneer dit gebruikt dient te worden – blijft de gemoederen bezighouden in Vlaanderen. Zo slaakte de Actiegroep Nederlands, opgericht door enkele vooraanstaande Vlaamse intellectuelen en een tweetal Nederlanders, onlangs een wanhoopskreet omwille van de weelderig tierende tussentaal op televisie.

Ik heb wel begrip voor de eis om vooral niet te tornen aan het gebruik van het (AN) in officiële functies zoals onderwijs en politiek. Toegegeven, ik ben zo’n persoon die ervan houdt om anderen hun dt-fouten te verbeteren en die het Algemeen Beschaafd Nederlands, zoals dat vroeger zo mooi heette (waarom ze besloten ‘beschaafd’ te schrappen begrijp ik nog steeds niet), stiekem best sexy vindt. Maar of het echt zo erg is wanneer televisiekok Jeroen Meeus tijdens het bereiden van enkele gehaktballen wel eens uitspraken doet in de trant van “als ge da nie vindt, kunde da recept ook maken mè ne Poolse worst, dus gene paniek”? Nou, nee. Dialect voegt juist wat couleur locale toe en dat werkt in zo’n programma.

Dat authenticiteit in de vorm van een sappig dialect verkoopt, stelde ik onlangs weer vast toen ik Jules Deelder en Tom Lanoye samen op de planken zag staan. Terwijl Lanoye in het begin van de voorstelling nog verzocht een soort van AN (inclusief rare, uiterst on-Belgische harde “g”) aan te houden, ging Deelder voluit voor het plat Rotterdams. Als hij ging ratelen viel er voor mij geen touw aan vast te knopen, maar dat gaf ook niet. Ik vond het wel amusant. Evenals de rest van het publiek, zo getuigde de rij die zich na de voorstelling voor Deelder schaarde om een handtekening te bekomen. Aan Lanoye’s tafeltje bleef het erg rustig. Hij mompelde dat ie maar alvast bier ging drinken en maakte zich snel uit de voeten. Een Vlaming die iets te hard zijn best doet om Algemeen Nederlands te spreken maakt zichzelf niet erg populair bij de Vlaming.

Zelf spreek ik een soort Belgisch Nederlands waarvan je zou kunnen stellen dat het in de buurt komt van het AN. De laatste tijd kreeg ik dan ook van menig Antwerpenaar de vraag waar ik nu eigenlijk vandaan kwam, uit Holland misschien?
Toen kwam het besef dat mijn taalgebruik inderdaad een langzame maar zekere mutatie aan het ondergaan was. Het zit namelijk zo: het voorbije half jaar voltrok zich een heuse invasie der Nederlanden in mijn leven. Deze Nederlandse overrompeling begon toen ik besloot in Antwerpen samen te hokken met een paar ‘ollanders’ (topexemplaren overigens) om de huurkosten te drukken; ook Belgen betalen graag niet teveel als het even kan. Vervolgens belandde ik met enige regelmaat op huisfeestjes waar ik behoorde tot de Belgische minderheid van 2 procent, ging ik met veel plezier boterhammen met pindakaas en komkommer eten en uiteindelijk kwam dus de onvermijdelijke aanpassing van mijn zinsconstructies en woordkeuze.

Maar ondanks het veralgemeennederlandiseren van mijn taalgebruik krijg ik dus toch vaak de opmerking een bizar accent te hebben; terwijl ik net dacht dat ik door die Nederlandse invloed netter was gaan praten. Zou ik dan klinken zoals Tom Lanoye wanneer die zijn stijve standaardtaal bovenhaalt op het podium? Marc Reugebrink legt de vinger op de zere plek wanneer hij opmerkt dat het AN toch vooral het alleenrecht van de Hollander blijft. Het klopt inderdaad dat veel woorden die typisch zijn voor het Nederlands dat in België gesproken wordt officieel niet tot het AN behoren. Reugebrinks voorstel voor een Algemeen Belgisch Nederlands klinkt dan eigenlijk zo gek nog niet.

Het voornaamste lijkt me namelijk dat Nederlanders en Belgen elkaar blijven verstaan, daar dient standaardtaal uiteindelijk toch voor? Het zou dan ook mooi zijn als deze standaardtaal een AN is waarin zowel Nederlanders al Belgen zich kunnen herkennen. Een verruiming van het AN met enkele Belgische Nederlandse woorden en uitdrukkingen lijkt me dan ook de perfecte oplossing voor alle Vlaamse taalpuristen die wakker liggen van de woekerende tussentaal.

Zelf doe dus ik m’n uiterste best om me hier - in Antwerpen, nota bene - aan te passen aan mijn Nederlandse vrienden. Je hoort me er verder ook niet over klagen. Mijn woordenschat is ontzettend verruimd (Kansloos! Tosti? Nou...) en mijn gebruik van grammaticaal inconsistente uitdrukkingen (zoals de onnodige verdubbeling van het werkwoord ‘gaan’, als in: “Ik ga gaan. Ga jij gaan?”) wordt binnen de perken gehouden. Maar ik blijf dit alles nog steeds combineren met mijn geliefkoosde stopwoord “Allez!”. En dat kan; zij begrijpen mij en ik begrijp hen. Prima.

Mail

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Nieuws in beeld: Desinformatie als wapen

Het nieuws is nep, de gevolgen heel erg echt

Behalve in en boven Oekraïne, voert Poetin ook een oorlog op het internet. De wapens in de 'informatieoorlog' zijn gemaakt van leugenachtige woorden en slim geframede beelden. Lees meer

Als je snel wilt, ga alleen. Als je ver wilt komen, ga samen

Harriet Bergman vindt dat we met z'n allen wat meer van Twitter af mogen en meer de actievergaderingen in. Want politiek is iets wat je doet; niet wat je etaleert. Lees meer

Trialoog: Titane

Titane

edacteuren Marthe van Bronkhorst en Stefanie Gordin bekeken de heftige film Titane. Deze Belgisch/Franse film bleek een achtbaan van emoties met een hoop bloed en geweld, maar ook met veel tederheid. Lees meer

Nieuws in beeld: Sancties, poeh poeh

Sancties, poeh poeh

Rueben Millenaar is - net als de oppositie in de Tweede Kamer - niet erg onder de indruk van de Nederlandse sancties tegen Rusland. Lees meer

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

In mei 2021 kwam de VUmc genderpoli in opspraak doordat het transitietraject moeizaam, lang en pijnlijk zou zijn. Daarnaast klinkt steeds luider de vraag of genderdysforie überhaupt als mentale stoornis moet worden gezien. In deze dialoog praten therapeute Marthe van Bronkhorst (zij/haar) en ervaringsdeskundige Kris van der Voorn (die/diens) met elkaar om te begrijpen waar de tweedracht tussen transzorg en patiënt vandaan is gekomen. Lees meer

 1

Natuur in nood

Het Nederlandse natuurbeleid schiet ernstig tekort en de staat van de Nederlandse natuur is 'ronduit slecht', aldus een snoeihard rapport. Lees meer

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

Jazz Komproe wil de rijke en gelaagde geschiedenis van Suriname terugzien in het Nederlandse onderwijs. Niet alleen als 'zwarte bladzijde'. Lees meer

De wereld in het klein

De wereld in het klein

'Welke kennis ligt in de liefde besloten?' Carlijn Cober realiseert zich dat literaire analyse niet los kan staan van liefde. Ze denkt terug aan het college dat ze gaf over Frankenstein/Frankusstein en verkent de gevoelens die haar kinderwens oproepen. Lees meer

Nieuws in beeld: Het nieuwste dieptepunt

Poetins raketten slaan dieptepunt na dieptepunt

Russische raketten verwoestten een operatief ziekenhuis annex kraamkliniek in Marioepol. Lees meer

Plantaardig egoïsme

Plantaardig egoïsme

In de Nationale Week Zonder Vlees & Zuivel legt Max Beijneveld uit hoe het hem lukte plantaardig te gaan leven. Lees meer

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus 1

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus

Het feminisme in Nederland kon wel wat nieuwe actie gebruiken, vonden Santi van den Toorn en Marthe de Win vijf jaar geleden. Ze richtten de succesvolle doetank De Bovengrondse op. Met hun laatste actie, Het Nieuwe Spelalfabet, zwaaien ze nu af. Lees meer

Automatische concepten 74

#AfricansInUkraine

Volgens Oekraïense autoriteiten zouden de berichten over racisme aan de grens Russische propaganda zijn, maar met die lezing maakte de VN snel korte metten. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel