tickets
Asset 14

Canonmaso-chisme

Canonmaso-chisme

Naar aanleiding van Bevrijdingsdag schrijft Loren Snel over hoe we in Nederland omgaan met de zwarte pagina's uit onze nationale geschiedenis. Tijd om dat verleden niet langer te ontkennen, maar het onder ogen te zien. Tijd om ons erdoor te laten kwellen, als echte canonmasochisten.

Vier maanden nadat ik een kamertje in Berlijn had gevonden, werd ik gevraagd te vertrekken. Mijn Duitse huisbazin gaf me een zure glimlach en een A4. Waarom ze dit nu pas deed? Al maanden had ik me als iets viezig op haar vloer moeten voelen, een vlek op haar geweten waar ze vanaf wilde. 'Three weeks is the legal term', antwoordde ze. Ik knikte en las: 200 woorden en haar naam.

Auw.

Eenmaal met mijn koffers in de trein liet ik Berlijn en het winterland dat het van Amsterdam scheidde voorbijgaan. Waarom had ik de knusse Nederlanders voor de kille Duitsers ingeruild? Wat moest ik van hen?

Tegen de tijd dat mijn trein langs ’t IJ gleed – de stad glom als in onschuld gewassen – drong iets tot me door. Ik had me al eens eerder emotioneel laten folteren door een Duitser.

Hij werkte aan een bureau vlak bij het mijne in de start-up. Lang, ernstig, baard en bril. Zware truien en gebogen schouders, alsof hij constant iets berouwde. Hij had toen, en lang nadat ons Lana Del Rey-sprookje uit was, een magische uitwerking op me. Van zijn stramme trots en zoenlippen, schaarse complimenten en regelmatige krenkingen werd ik een behoeftig wrak. Ik bleef bij hem alsof ik me rot wilde voelen. Alsof ik iets van zijn gedrag wilde begrijpen, of internaliseren.

Ook hij had het simpel gehouden. Na een week geen contact kreeg ik mail: 200 woorden en zijn naam.

Auw.

Vanaf Amsterdam Centraal nam ik de bus naar mijn ouders. Aan de eettafel brieste ik mijn hypothese. 'Ze haten zichzelf! Dus kunnen ze onze imperfecties ook niet hebben. En ze zeggen nooit sorry. Want dan zouden ze iets slechts gedaan hebben. En fouten, die mogen niet meer hè!' Mijn ouders glimlachten flauwtjes naar elkaar, schonken wat water bij de wijn.

Kijken wij naar Duitsland – en kijken Duitsers naar Duitsland – dan zien we allebei nog altijd de oorlog. Al ruim 70 jaar zijn ze Het Schuldige Volk. Dat doet wat met je. Jongvolwassen Duitsers beweren graag dat hun ouders alle lasten gedragen hebben. De stilte, schaamte en schuldgevoelens. Zij zijn gewoon vrij, hoor. Ze kunnen gaan en staan en zeggen wat en waar ze willen. Goed. Mooi. Dan nu kop dicht, keihard werken en nooit meer fouten maken.

Het tegendeel is waar. Jonge Duitsers kennen hun vaderlandse schuld zo goed, dat ze haar geïnternaliseerd hebben. Ze zijn constant bij schuldbewustzijn, het is hun enige modus. Duitse late-night show host Jan Böhmermann zegt het zo: 'Germans are proud of not being proud'.

Auw.

Wij hebben als Nederlanders nooit derderangs doodzonden onze toekomst in hoeven te zeulen. Wij hebben geen schuld om bewust van te zijn. Wij hebben toch onze canon?

'Zij overvielen ons. Anne Frank werd gered. Nou ja, bijna dan. We waren in ieder geval allemaal verzetsstrijders. NSB-wattes? Nee hoor, in Indonesië waren het de Japanners die herrie schopten. Wij hadden het juist gezellig gehouden. Oké, nog vragen? VOC? Oh, daar gaat de bel. Huiswerk: tien redenen waarom J.P. Coen een held was!'

Op de muur onder het Holocaustmonument in Berlijn staat een nummer onder het woordje ‘Netherlands’. Het is zo groot, zo monstrueus, dat mijn keel ervan dichtslibt en mijn ogen gaan prikken. Achter de tranen in mijn kop speelt ondertussen dat oude liedje: Oh, wat werd ons aangedaan. Oh, die Duitsers nog aan toe. Ik vervloek mijn eindexamen geschiedenis en loop huilend de tentoonstelling uit.

Dit is waar het op neerkomt: ik haat onze canon en benijd de Duitsers. Ik wil, net als zij, mijn vaderlandse zwarte feiten voelen branden. Daarom ben ik hen op wezen zoeken. Heb ik lopen lijden onder Duitse zelfhaat gemunt uit schuld. De Europese grootgebruikers van sm, wereldkampioenen Schuldig Voelen, heb ik mij de klappen van hun zweep laten leren.

Ik weet dat ik niet de enige jonge, progressieve Nederlander ben die is gaan hunkeren naar een zuivering van onze canon. We weten dat er lijken in de rood-wit-blauwe kast zitten. We zijn Nederlanders. We zijn schuldig. Gooi die kast open, roepen we. We aanvaarden de straf die ons toekomt.

Sinterklaas was in dat opzicht onze gateway drug. Zwarte Piet is Racisme wint sinds 2014 aan kracht. Er zijn er meer van ons aan boord gesprongen dan ooit. Het credo was voor de witte supporters iets als 'het kan gewoon écht niet'. Dat zei ook de Britse eindredacteur van het studentenblad in Leeds waarvoor ik ooit een stuk over onze schaamtevolle traditie schreef. Ik kromp ineen van haar walging.

In die onbehulpzame houding ben ik sinds de gateway drug blijven zitten. Zo bezocht ik ooit de lancering van het boek Roofstaat. Twee kilo aan Nederlandse oorlogsschuld. Ik liet tranen tijdens de presentatie. Ik heb het boek nooit gelezen.

We weten dat zowel het Nederlandse onderwijssysteem als de moderne geschiedkunde tekortschieten. Beide zijn ons nog te wars van diepgang en balans. Maar in plaats van roepen om of zoeken naar genuanceerde informatie, bedienen we ons van een preventief en hard en Duitsachtig schamen. We lieten het racisme van Zwarte Piet ook jarenlang in onze naïeve nalatigheid passeren, zo redeneren we. Wie weet welke smerige zaken we nog meer aan het negeren zijn. Wie weet hebben we straks de feiten op tafel over de zogenaamde politionele acties, of het aantal NSB’ers, of Srebrenica. Goed. Prima. Wij schamen ons alvast.

En wat voelt dat goed. Het is mijn heerlijke buutvrij, mijn diepe, holle schaamte. Immers, wanneer ik mij schaam voor mijn geschiedenis, me door haar laat folteren, ontken ik haar in ieder geval niet. Maar, kennen doe ik haar ook niet.

Auw.

Weten waarom Zwarte Piet écht niet kan, is belangrijker dan dat van de daken schreeuwen. We hebben context nodig voor catharsis van onze canon. Zonder context kweekt zelfs het meest progressieve volk niets dan canonmasochisten. En van een kleurloos schuldig voelen worden we – zie Duitsers – slechts onbehulpzaam en onverbiddelijk, voor onszelf en zodoende voor anderen.

Daarom hebben ook de slachtoffers van de geschiedenis voor wie we zo graag boete doen niets aan onze krokodillentranen. In plaats van hun onze blote billen aanbieden en vragen of we een reparatief pak slaag mogen krijgen, kunnen we beter gaan zitten, onze mond houden en luisteren. En dan pas huiveren.

Pas wanneer we erachter zijn waar onze schuld moet branden, kweken we grond vruchtbaar genoeg om de toekomst op te bouwen.

Mail

Loren Snel (1992) studeerde Book and Digital Media Studies en woonde in Berlijn. Voor de kost werkt ze bij Singel Uitgeverijen. Voor de kunst schrijft ze verhalen in meerdere talen.

Rueben Millenaar is een illustrator die werkt in Groningen. Hij houdt zich het liefste bezig met maatschappelijke kwesties in beeld te krijgen. Vaker dan niet resulteert dat in het tekenen van naakte mensen.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan