tickets
Asset 14

Pony play

Pony play

Kan pijn erotisch zijn? Wie bepaalt wat we beschouwen als (ab)normale seksualiteit? En komen die verlangens uit onszelf of vormen we ons naar normen en verwachtingen die ons opgelegd worden? Lieke Knijnenburg verkent in dit artikel het verband tussen extreme erotische verlangens, seksualiteit en identiteit.

Hoe broos is de scheidslijn tussen pijn en genot? Ik vraag het me af terwijl ik kijk naar iets wat een pony play event wordt genoemd. Ik zie mensen verkleed als paarden en menners. Ze draven onschuldig met elkaar door het bos en trekken karren voort waar anderen in zitten. Er is sprake van ongemak en pijn. De tuigjes zitten strak. ‘Je kan amper ademen’, vertelt Nicky, die even uit haar rol als paard valt om haar verhaal te doen. Maar het is lieflijk, kneuterig bijna. Het zou me niet verbazen als ze het evenement afsluiten met een grote, warme groepsknuffel. Maar het lieflijke verdwijnt in de tweede scène. Hier zien we een man die zich vrijwillig laat vastbinden door ‘sensualiste’ Katharine op iets wat lijkt op een tandartsstoel. Ze naait zijn lippen aan elkaar met naald en draad.

Het schouwspel is onderdeel van een aflevering van Je zal het maar zijn over BDSM, kort voor 'Bondage, Discipline, Sadisme en Masochisme' en de verzamelnaam voor seksuele praktijken waarbij macht en pijn geërotiseerd worden. Bij BDSM is er geen sprake van wat we normaal begrijpen onder seks, maar de (seksuele) spanning en het genot zijn er zeker. Wat ik als pijnlijk ervaar, kan dus voor iemand anders genotvol zijn. Maar waar komen die verschillende verlangens naar bepaalde vormen van genot dan vandaan? De naam van het programma lijkt te suggereren dat BDSM iets is dat je bent. Alsof 'ponyplayen' iets is wat altijd al besloten lag in iemands binnenste. Het past goed bij het identiteitsdiscours van de afgelopen jaren waarbij bepaalde (seksuele) praktijken of voorkeuren worden begrepen als identiteit. Begrijpelijk. Identiteit geeft een veilig thuis, het kan worden opgevat als iets wat je bent en niet zozeer iets wat je kiest om te doen. Dit neemt een bepaalde verantwoordelijkheid weg - je kan nu eenmaal niet anders - en biedt een duidelijk beeld voor jezelf en voor anderen. Geen verwarring.

Verlangens worden in grote mate bepaald door de maatschappij waarin we leven

Het opnemen van een identiteit kan ook bevrijdend werken, vooral als mensen zich verenigen rond een gedeelde identiteit. Maar soms slaat deze bevrijding om in een gevangenis. Bijvoorbeeld als er rigide normen ontstaan over hoe een bepaalde identiteit moet worden uitgedragen. Het doet me denken aan de paradoxale uitspraak van Hannah Gatsby in haar comedyshow Nanette: ‘I am not really good at being gay’. Ze vertelt verontwaardigd hoe ze na een van haar shows te horen kreeg van een zelfbenoemde woordvoerder van de lesbische gemeenschap dat haar optreden niet voldoende ‘lesbian content’ bevatte. Had ze dan niet het hele optreden lang op het podium gestaan?

We kunnen onze verlangens ook beschouwen als iets wat buiten ons vorm krijgt. Volgens Michel Foucault zijn het de normen in de maatschappij die ons vormen. Deze regels zijn ongeschreven regels en hangen samen met wetenschappen die vastleggen wat normaal is en dus goed. Ze bepalen mee hoe we ons zouden moeten gedragen en kleden, maar ook wie en hoe we zouden moeten liefhebben. Verlangens die we hoogstpersoonlijk achten, zoals onze seksualiteit, liggen dus niet zozeer in ons besloten, klaar om ontdekt of bevrijd te worden. Integendeel, verlangens worden in grote mate bepaald door de maatschappij waarin we leven. Frank Mulder laat bijvoorbeeld in een artikel voor De Groene Amsterdammer zien hoe onze seksuele verlangens steeds meer de beelden spiegelen die de porno-industrie ons aanreikt. Onze seksuele verlangens komen dus niet geheel uit onszelf.

Op zich is dit niet problematisch, maar er zijn altijd mensen die niet in het ‘normale’ plaatje passen. Buitenstaanders worden vaak gepathologiseerd, buitengesloten of op een andere manier gemarginaliseerd. Zo werd SM tot 2013 nog als mentale stoornis opgenomen in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - zeg maar de Bijbel van de psychiatrie. Of het nu met wederzijdse instemming en genot plaatsvond of niet. Een seksuele voorkeur voor SM kon een reden zijn om mensen op te nemen en te behandelen, maar ook om kinderen bij hun ouders weg te halen. Na een lang gevoerde strijd door de National Coalition for Sexual Freedom zijn er door de jaren heen aanpassingen gemaakt en wordt SM nu enkel als een stoornis gezien als de seksuele praktijken (ongewenste) schadelijke effecten hebben op de betrokkenen. Een hele vooruitgang.

Toch worden mensen die aan BDSM doen nog steeds gepsychologiseerd. Zo wordt ook in Je zal het maar zijn aan Katherine gevraagd of haar seksuele verlangens misschien te maken hebben met het gedrag van haar dominante vader vroeger. Dit soort vragen wekken de indruk dat er wel iets met je aan de hand moet zijn als je dit soort verlangens hebt. Onderzoek heeft nochtans uitgewezen dat mensen die aan BDSM doen niet meer of minder psychiatrische en seksuele klachten hebben dan andere volwassenen. Voor een oorzaak van BDSM-verlangens neem je daarom misschien beter de samenleving eens onder de loep.  Wat binnen de muren van de slaapkamer gebeurt – of in het bos, een kelder of waar dan ook eigenlijk – is hier niet los van te zien. Het persoonlijke is politiek.

Wat subversief is, verandert door de tijd heen

Hoewel hij zelden sprak over zijn persoonlijke escapades was het niet onbekend dat Foucault zelf ook aardig wat experimenteerde met de grenzen van zijn verlangens, onder andere met drugs en SM. In een interview voor The Advocate beschrijft hij SM als ‘de schepping van nieuwe mogelijkheden voor genot die vroeger ondenkbaar waren’. Dat genot de vorm aan moet nemen van seks - lees penetratie - tussen een verliefde man en vrouw werd in deze subcultuur radicaal in twijfel getrokken. Foucault was bovendien niet de enige die SM verdedigde als subversieve praktijk in een tijd waarin het nog vooral als schadelijke pathologie werd gezien. Gayle Rubin richtte in 1978 de lesbische SM-groep Samois op en mengde zich daarmee actief in het debat dat bekend staat als de sex wars. In de Amerikaanse feministische bewegingen bestond op dat moment namelijk een verhitte controverse omtrent seksualiteit en in het bijzonder porno. Het ene kamp zag porno als toonbeeld van de vrouwelijke onderdrukking, het andere kamp als onderdeel van de seksuele bevrijding van de vrouw. Vergelijkbare kampen ontstonden rond SM. Rubin verdedigde SM tegen de feministen die het zagen als een geritualiseerde vorm van seksueel misbruik. Ze benadrukte dat de rollen ‘onderdanig’ en ‘dominant’ op elk moment konden worden omgedraaid en volgens haar konden buitenstaanders nog wat leren van de nadruk die SM-liefhebbers leggen op toestemming.

Intussen is er een hoop veranderd. Vijftig tinten grijs kan je nu zonder al te veel gêne in de trein lezen. Laatst stuitte een vriendin op een Tinderprofiel van iemand die BDSM in zijn bio had opgetekend. En als Vice in hoog tempo over iets begint te publiceren, dan weet je dat het eigenlijk al geen taboe meer is. In Vice België stond onlangs een artikel over een studentenvereniging voor SM-liefhebbers. De journaliste liep ook een dag mee met Tom en zijn BDSM-radiozender, en deed verslag van een nacht in de sekskelder de Kit Kat club in Berlijn. Is BDSM hip? Gebeurt er nu met BDSM wat er in de jaren tachtig gebeurde met punk? Hoelang nog voordat H&M T-shirts laat drukken met teksten als Live, Love, BDSM en de subversieve praktijk gereduceerd wordt tot een onschuldige modestijl voor zestienjarigen? Ik geef toe, dat is nu zeker nog iets te bont, maar op het moment dat Nike in het kader van Just do it een emotionele reclame maakt over iemand die durft uit te komen voor zijn BDSM-verlangens, zal je hier misschien nog aan terugdenken.

Wat subversief is, verandert door de tijd heen. Foucault drukte ons op het hart om zelf nieuwe verlangens en nieuwe vormen van genot te creëren - buiten de bestaande en dwingende normen van de maatschappij om. Seks is geen fataliteit, stelde hij, maar een mogelijkheid tot het creëren van nieuwe vormen van liefde, van vriendschap, van leven.



Beeld: rocky_204 via Flickr.

Mail

Lieke Knijnenburg (1994) rondt nu haar onderzoeksmaster filosofie af, maar durft zichzelf nog geen filosoof te noemen. Ze schrijft graag, staat liever achter de bar dan voor de bar en werkt als webredacteur bij De Groene Amsterdammer.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan