Asset 14

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

 1

Twintig jaar geleden op deze dag werd Pim Fortuyn vermoord op de parkeerplaats van het Media Park in Hilversum. Rijk Kistemaker reflecteert terug op de laatste twee decennia en ziet hoe rechts zich de camp-esthetiek heeft toegeëigend.

Ik was tien jaar oud in 2002 en heb nu het historisch besef van een poes in een rieten mandje. Juist daarom, als ik Pim Fortuyn voor mijn geestesoog laat dartelen, zie ik voornamelijk flitsen, rollen zijn ogen langs, de helblauwe darkrooms van zijn ziel. En in hen: een kleinburgerlijke gejaagdheid die verraadt dat er te allen tijde een kikker over zijn spreekwoordelijke graf sprong. Ik zie een krioelende parade van kleine hondjes voorbijtrekken, zo doorgefokt dat het onmogelijk is om nog langer in de goedheid van de mens te geloven. Ik zie mijzelf in de reflectie van zijn ogen, voorbijgescheurd door een nachtjagende Daimler vol kakelende butlers die de van regen glinsterende straatstenen van een Rotterdamse villawijk aan flarden rijdt, terwijl een onverschillige, kaalhoofdige maan mijn schrik beschijnt.

Van Fortuyn is mij vooral een zwierige flair voor het dramatische bijgebleven. Dit was het jaar 2002 en ik was tien en Pim Fortuyn was de aartsvader van conservatieve camp in de lage landen. Er is een tulp naar hem vernoemd. Een witte. Camp.

Dit was het jaar 2002 en ik was tien en Pim Fortuyn was de aartsvader van conservatieve camp in de lage landen.

Filmmaker Bruce LaBruce beweent in een vurig essay dat camp (denk art deco, Mae West, de films van John Waters, de Rooms-Katholieke Kerk, Bette Midler zingend in een gay sauna,) een massaconcept is geworden - een ongrijpbare gevoeligheid geëxploiteerd door een hyper-kapitalistisch systeem. Denk bijvoorbeeld aan het Met Gala dat camp tot thema bombardeerde of de vorderende bloedeloosheid en mainstreaming van RuPaul’s Drag Race waardoor death dropping een roekeloos gemeengoed is geworden. Denk zelfs aan Donald Trump die met zijn vuistjes de lucht stompend tijdens een rally het podium betreedt onder muzikale begeleiding van The Village People.

Is camp voor iedereen? Camp is idealiter een esthetiek, zelfs bijna een filosofie, volgens welke het afgedankte verheerlijkt wordt, waarin ogenschijnlijk slechte smaak regeert en die als alternatief cultureel referentiekader dient voor generaties queers. De camp knipoog fungeert als een soort homoseksuele dog whistle. De homo’s voor wie camp ooit broodnodig was als uitgekiende geheimtaal hebben volgens LaBruce nu de handdoek in de ring gegooid en het concept in de goot achtergelaten om zelf te assimileren in heteronormatieve kleinburgerlijkheid.

De laatste decennia holden conservatieven volgens LaBruce deze esthetiek uit en dirkten het karkas op met hun eigen standpunten om zo een kitscherig ‘reactionary burlesque’ op te voeren vol gewiekste pompositeit. De hondjes van Fortuyn zouden dit beamen, zijn Daimler knort vol begrip en zijn witte tulp buigt haar zachtbladige hoofdje bekrachtigend.

De tijdlijn van conservative camp roept erom vastgelegd te worden, juist omdat radicaal-rechtse politici in Nederland onder het mom van flamboyante smakeloosheid het Overton-venster meedogenloos wijd openrukken - twintig jaar geleden en nu nog steeds. Alles moet gezegd kunnen worden, eventueel als frivole hyperbool zodat je vervolgens aan alle verantwoordelijkheid kunt ontsnappen: tot wapen gemaakte camp.

Alles moet gezegd kunnen worden, eventueel als frivole hyperbool zodat je vervolgens aan alle verantwoordelijkheid kunt ontsnappen: tot wapen gemaakte camp.

Links en queer staan sinds jaar en dag met humorloze, lege handjes. Worden we met onze eigen wapens bestreden? Denk aan de ontluisterend schertsende tweets van Annabel Nanninga, de “het was maar een grapje”-lolligheid van Hans Teeuwen, zelfs de zogenaamde ironie van Reve die hem in staat stelde het onzegbare te zeggen en beschrijven, van de vossenhollen van efeben tot erotische heiligschennis en klinkklaar racisme. Een knipoog en een sluikse glimlach drijven de angel nog verder en maken het onmogelijk die te verwijderen.

De dandy-esque onbeschoftheid van Fortuyn is de laatste twintig jaar het keurmerk geworden van extreem-rechts in zowel binnen- als buitenland. We zien het terug in de geïnternaliseerd homofobe zelfspot van figuren als Milo Yiannopoulos en de gymnasiale pestkopvibes van mede-promovendus Thierry Baudet en voornoemde Nanninga. Zij presenteren zich, net als Pim Fortuyn ondanks hun elitaire credenties, als buitenstaanders die het zogenaamd onzegbare aan de kaak stellen en het ogenschijnlijk goed voorhebben met zowel Henk en Ingrid als Dieudonné en Roderick. In De Groene Amsterdammer oppert Marcel ten Hooven dat politici als de twee laatstgenoemden in navolging van Fortuyn de afwijking van het normale zoeken om hun onmisbaarheid als leider op symbolische wijze te illustreren: zij zijn hun respectievelijke partijen, zoals Fortuyn dat was.

Op het moment van schrijven, zie ik uit mijn ooghoek een nieuwsbericht binnenglippen dat uit de doeken doet hoe Rudy Giuliani ontmaskerd werd in het reality-programma The Masked Singer, alwaar hij verkleed als een clown-world-regenboogvogel en tot groot afgrijzen van de juryleden ‘Bad to the Bone’ zong. Mijn hartje klopt plots in mijn keel. Glitter prikt in een open wond. Mijn maag trekt zich samen. Het Overton-venster klappert in een zure wind. Conservatieve camp kruipt waar het niet gaan kan. Hoe komt de bal weer bij ‘ons’ te liggen?

Beeld via Wikimedia Commons.

Mail

Rijk Kistemaker (1991) kijkt film, schrijft, denkt veel na over het internet en leest vaak allerlei boeken door elkaar. Hij studeerde kunstgeschiedenis en cultural analysis en houdt van memes en de recente restauratie van Het Lam Gods.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Nieuws in beeld: Desinformatie als wapen

Het nieuws is nep, de gevolgen heel erg echt

Behalve in en boven Oekraïne, voert Poetin ook een oorlog op het internet. De wapens in de 'informatieoorlog' zijn gemaakt van leugenachtige woorden en slim geframede beelden. Lees meer

Als je snel wilt, ga alleen. Als je ver wilt komen, ga samen

Harriet Bergman vindt dat we met z'n allen wat meer van Twitter af mogen en meer de actievergaderingen in. Want politiek is iets wat je doet; niet wat je etaleert. Lees meer

Trialoog: Titane

Titane

edacteuren Marthe van Bronkhorst en Stefanie Gordin bekeken de heftige film Titane. Deze Belgisch/Franse film bleek een achtbaan van emoties met een hoop bloed en geweld, maar ook met veel tederheid. Lees meer

Nieuws in beeld: Sancties, poeh poeh

Sancties, poeh poeh

Rueben Millenaar is - net als de oppositie in de Tweede Kamer - niet erg onder de indruk van de Nederlandse sancties tegen Rusland. Lees meer

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

In mei 2021 kwam de VUmc genderpoli in opspraak doordat het transitietraject moeizaam, lang en pijnlijk zou zijn. Daarnaast klinkt steeds luider de vraag of genderdysforie überhaupt als mentale stoornis moet worden gezien. In deze dialoog praten therapeute Marthe van Bronkhorst (zij/haar) en ervaringsdeskundige Kris van der Voorn (die/diens) met elkaar om te begrijpen waar de tweedracht tussen transzorg en patiënt vandaan is gekomen. Lees meer

 1

Natuur in nood

Het Nederlandse natuurbeleid schiet ernstig tekort en de staat van de Nederlandse natuur is 'ronduit slecht', aldus een snoeihard rapport. Lees meer

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

Jazz Komproe wil de rijke en gelaagde geschiedenis van Suriname terugzien in het Nederlandse onderwijs. Niet alleen als 'zwarte bladzijde'. Lees meer

De wereld in het klein

De wereld in het klein

'Welke kennis ligt in de liefde besloten?' Carlijn Cober realiseert zich dat literaire analyse niet los kan staan van liefde. Ze denkt terug aan het college dat ze gaf over Frankenstein/Frankusstein en verkent de gevoelens die haar kinderwens oproepen. Lees meer

Nieuws in beeld: Het nieuwste dieptepunt

Poetins raketten slaan dieptepunt na dieptepunt

Russische raketten verwoestten een operatief ziekenhuis annex kraamkliniek in Marioepol. Lees meer

Plantaardig egoïsme

Plantaardig egoïsme

In de Nationale Week Zonder Vlees & Zuivel legt Max Beijneveld uit hoe het hem lukte plantaardig te gaan leven. Lees meer

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus 1

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus

Het feminisme in Nederland kon wel wat nieuwe actie gebruiken, vonden Santi van den Toorn en Marthe de Win vijf jaar geleden. Ze richtten de succesvolle doetank De Bovengrondse op. Met hun laatste actie, Het Nieuwe Spelalfabet, zwaaien ze nu af. Lees meer

Automatische concepten 74

#AfricansInUkraine

Volgens Oekraïense autoriteiten zouden de berichten over racisme aan de grens Russische propaganda zijn, maar met die lezing maakte de VN snel korte metten. Lees meer

Nieuws in beeld: Hoe een bezoekje aan de Apple Store veranderde in een 'netelige' situatie

Hoe een bezoekje aan de Apple Store veranderde in een 'netelige' situatie

Nieuwsjunkies hebben een bijzonder bange week achter de rug. Al lijkt het misschien langer geleden dat in een Apple Store in Amsterdam een maar liefst vijf uur durende gijzeling plaatsvond. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel