Asset 14

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

 1

Twintig jaar geleden op deze dag werd Pim Fortuyn vermoord op de parkeerplaats van het Media Park in Hilversum. Rijk Kistemaker reflecteert terug op de laatste twee decennia en ziet hoe rechts zich de camp-esthetiek heeft toegeëigend.

Ik was tien jaar oud in 2002 en heb nu het historisch besef van een poes in een rieten mandje. Juist daarom, als ik Pim Fortuyn voor mijn geestesoog laat dartelen, zie ik voornamelijk flitsen, rollen zijn ogen langs, de helblauwe darkrooms van zijn ziel. En in hen: een kleinburgerlijke gejaagdheid die verraadt dat er te allen tijde een kikker over zijn spreekwoordelijke graf sprong. Ik zie een krioelende parade van kleine hondjes voorbijtrekken, zo doorgefokt dat het onmogelijk is om nog langer in de goedheid van de mens te geloven. Ik zie mijzelf in de reflectie van zijn ogen, voorbijgescheurd door een nachtjagende Daimler vol kakelende butlers die de van regen glinsterende straatstenen van een Rotterdamse villawijk aan flarden rijdt, terwijl een onverschillige, kaalhoofdige maan mijn schrik beschijnt.

Van Fortuyn is mij vooral een zwierige flair voor het dramatische bijgebleven. Dit was het jaar 2002 en ik was tien en Pim Fortuyn was de aartsvader van conservatieve camp in de lage landen. Er is een tulp naar hem vernoemd. Een witte. Camp.

Dit was het jaar 2002 en ik was tien en Pim Fortuyn was de aartsvader van conservatieve camp in de lage landen.

Filmmaker Bruce LaBruce beweent in een vurig essay dat camp (denk art deco, Mae West, de films van John Waters, de Rooms-Katholieke Kerk, Bette Midler zingend in een gay sauna,) een massaconcept is geworden - een ongrijpbare gevoeligheid geëxploiteerd door een hyper-kapitalistisch systeem. Denk bijvoorbeeld aan het Met Gala dat camp tot thema bombardeerde of de vorderende bloedeloosheid en mainstreaming van RuPaul’s Drag Race waardoor death dropping een roekeloos gemeengoed is geworden. Denk zelfs aan Donald Trump die met zijn vuistjes de lucht stompend tijdens een rally het podium betreedt onder muzikale begeleiding van The Village People.

Is camp voor iedereen? Camp is idealiter een esthetiek, zelfs bijna een filosofie, volgens welke het afgedankte verheerlijkt wordt, waarin ogenschijnlijk slechte smaak regeert en die als alternatief cultureel referentiekader dient voor generaties queers. De camp knipoog fungeert als een soort homoseksuele dog whistle. De homo’s voor wie camp ooit broodnodig was als uitgekiende geheimtaal hebben volgens LaBruce nu de handdoek in de ring gegooid en het concept in de goot achtergelaten om zelf te assimileren in heteronormatieve kleinburgerlijkheid.

De laatste decennia holden conservatieven volgens LaBruce deze esthetiek uit en dirkten het karkas op met hun eigen standpunten om zo een kitscherig ‘reactionary burlesque’ op te voeren vol gewiekste pompositeit. De hondjes van Fortuyn zouden dit beamen, zijn Daimler knort vol begrip en zijn witte tulp buigt haar zachtbladige hoofdje bekrachtigend.

De tijdlijn van conservative camp roept erom vastgelegd te worden, juist omdat radicaal-rechtse politici in Nederland onder het mom van flamboyante smakeloosheid het Overton-venster meedogenloos wijd openrukken - twintig jaar geleden en nu nog steeds. Alles moet gezegd kunnen worden, eventueel als frivole hyperbool zodat je vervolgens aan alle verantwoordelijkheid kunt ontsnappen: tot wapen gemaakte camp.

Alles moet gezegd kunnen worden, eventueel als frivole hyperbool zodat je vervolgens aan alle verantwoordelijkheid kunt ontsnappen: tot wapen gemaakte camp.

Links en queer staan sinds jaar en dag met humorloze, lege handjes. Worden we met onze eigen wapens bestreden? Denk aan de ontluisterend schertsende tweets van Annabel Nanninga, de “het was maar een grapje”-lolligheid van Hans Teeuwen, zelfs de zogenaamde ironie van Reve die hem in staat stelde het onzegbare te zeggen en beschrijven, van de vossenhollen van efeben tot erotische heiligschennis en klinkklaar racisme. Een knipoog en een sluikse glimlach drijven de angel nog verder en maken het onmogelijk die te verwijderen.

De dandy-esque onbeschoftheid van Fortuyn is de laatste twintig jaar het keurmerk geworden van extreem-rechts in zowel binnen- als buitenland. We zien het terug in de geïnternaliseerd homofobe zelfspot van figuren als Milo Yiannopoulos en de gymnasiale pestkopvibes van mede-promovendus Thierry Baudet en voornoemde Nanninga. Zij presenteren zich, net als Pim Fortuyn ondanks hun elitaire credenties, als buitenstaanders die het zogenaamd onzegbare aan de kaak stellen en het ogenschijnlijk goed voorhebben met zowel Henk en Ingrid als Dieudonné en Roderick. In De Groene Amsterdammer oppert Marcel ten Hooven dat politici als de twee laatstgenoemden in navolging van Fortuyn de afwijking van het normale zoeken om hun onmisbaarheid als leider op symbolische wijze te illustreren: zij zijn hun respectievelijke partijen, zoals Fortuyn dat was.

Op het moment van schrijven, zie ik uit mijn ooghoek een nieuwsbericht binnenglippen dat uit de doeken doet hoe Rudy Giuliani ontmaskerd werd in het reality-programma The Masked Singer, alwaar hij verkleed als een clown-world-regenboogvogel en tot groot afgrijzen van de juryleden ‘Bad to the Bone’ zong. Mijn hartje klopt plots in mijn keel. Glitter prikt in een open wond. Mijn maag trekt zich samen. Het Overton-venster klappert in een zure wind. Conservatieve camp kruipt waar het niet gaan kan. Hoe komt de bal weer bij ‘ons’ te liggen?

Beeld via Wikimedia Commons.

Mail

Rijk Kistemaker (1991) kijkt film, schrijft, denkt veel na over het internet en leest vaak allerlei boeken door elkaar. Hij studeerde kunstgeschiedenis en cultural analysis en houdt van memes en de recente restauratie van Het Lam Gods.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!