Asset 14

Pijn en glorie

Pijn en glorie

In zijn essayreeks 'Boys don't cry' blikt Jonathan van der Horst terug op de keren dat kunst hem aan het huilen bracht: 'Huilen hoort bij mannelijkheid. Ik wil niet langer doen alsof dat twee van elkaar gescheiden werelden zijn.'

Stel je voor: je gaat naar een toneelstuk. Je koopt een kaartje en schuifelt de zaal binnen. Corona ligt ver achter ons. Geen mondkapjes meer of anderhalve meter tussen de toeschouwers. Je zit schouder aan schouder. Net te ongemakkelijk. Net te intiem. Dan komt er een acteur op die je een beetje aan jezelf doet denken. Het zaallicht dooft, de acteur begint te spreken en hoe langer hij dat doet, hoe meer je het gevoel bekruipt dat dit over jou gaat. Hoe verder zijn monoloog vordert, hoe meer details met jouw leven samen lijken te vallen. Hij vertelt over zaken die alleen jij en jouw intimi zouden kunnen weten. Hij rakelt herinneringen op aan momenten die jij zelf eigenlijk alweer een beetje vergeten was. Niet alleen fijne herinneringen, maar vooral momenten die je eigenlijk liever niet zou willen herleven. Herinneringen aan fouten die je hebt gemaakt. Aan momenten waarop je niet jezelf was of jezelf niet had willen zijn. Momenten waarop je mensen van wie je zielsveel hield enorm veel pijn hebt gedaan.

Het overkomt de hoofdpersoon in Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Als Federico in de jaren tachtig de jonge filmregisseur Salvador leert kennen, worden de twee al snel smoorverliefd. Samen reizen ze de wereld over, maar Federico’s heroïneverslaving slaat een steeds groter wordende wig in hun relatie. Salvadors carrière neemt een vlucht, terwijl Federico niet langer van de bank afkomt. Tot het moment dat de pijn niet langer opweegt tegen het geluk en een breuk onvermijdelijk is. Daar had het bij kunnen blijven, ware het niet dat Federico op een dag een theater binnenloopt waar toevallig net een door Salvador geschreven monoloog gebaseerd op hun liefdesgeschiedenis wordt opgevoerd. Een spiegel waar niet langer aan te ontsnappen valt.

En terwijl ik naar hen kijk, rolt er een traan over mijn wang en hoop ik ooit net zo te kunnen vergeven en vergeven te worden.

Na de voorstelling besluit Federico voor het eerst in jaren Salvador te bellen. In plaats van de scheldpartij die hij misschien verwacht had, nodigt Salvador hem uit om nog diezelfde avond bij hem langs te komen. Ze praten. Over vroeger. Over nu. Over wat er in de tussentijd is gebeurd. Federico laat foto’s van de kinderen van hem en zijn (inmiddels al) ex-vrouw zien. ‘Na jou heb ik geen enkele man meer gehad,’ zegt hij schamper. ‘Hoe moet ik dat zien?’ vraagt Salvador. ‘Als een compliment,’ antwoordt Federico. Bij het afscheid zoenen ze. Intens, liefdevol, maar wetende dat het tussen hen niet kon en niet zal zijn. Het leven is tussen hen in gaan staan. Maar als ze elkaar, vanuit de opening van de lift, nog één keer aankijken, weten ze dat het goed is zo. En terwijl ik naar hen kijk, rolt er een traan over mijn wang en hoop ik ooit net zo te kunnen vergeven en vergeven te worden.

Het leven is, naast vreugde, liefde en passie, ook pijn. Wij mensen doen elkaar pijn en ons wordt pijn gedaan. Ik geloof niet dat er iemand op deze aarde rondloopt die nog nooit iemand anders, bewust of onbewust, gekwetst heeft. Wij zijn geen onbevlekte wezens, zeker in de liefde niet. Daarin botsen we constant tegen elkaar op en schuren langs elkaar heen. De wrijving die daarbij ontstaat, kruipt onvermijdelijk in onze lichamen. Hoewel deze pijn onvermijdelijk is, kunnen we als mens wel kiezen. Doen we ons uiterste best om de pijn die we anderen aandoen te minimaliseren? Of streven we er enkel naar ons eigen genot te maximaliseren, welke gevolgen dat ook mag hebben?

Onder andere daardoor ontstaat er een cultuur waarin het gewoon wordt gevonden dat mannen zich als jagers gedragen en meisje dus als prooien.

Enkele weken na het zien van Dolor y Gloria lees ik op OneWorld een strip over verkrachtingscultuur. In haast vrolijke tekeningen doet striptekenaar Emma Clit uit de doeken hoe vrouwen van jongs af aan wordt geleerd dat mannen zich niet kunnen beheersen en dat zij zich dus maar beter zo kuis mogelijk gedragen om ‘problemen’ te voorkomen. Tijdens onze jeugd worden we hier al in ondergedompeld wanneer jongens op het schoolplein achter meisjes aanrennen en onder hun rokjes proberen te kijken. Onder andere daardoor ontstaat er een cultuur waarin het gewoon wordt gevonden dat mannen zich als jagers gedragen en meisje dus als prooien. Een cultuur waarin grenzen dan ook gemakkelijk overschreden kunnen worden. Zo verhaalt Emma over haar eerste seksuele ervaring. Hoewel ze zichzelf nog niet klaar voelde voor seks, liet ze zich toch door haar toenmalige partner, die maar bleef aandringen, overhalen.  Ze zegt hierover: ‘We wisten allebei wel dat het verkeerd was om iemand tot seks te dwingen, maar we wisten ook wie zulke dingen deden: vreemden. Altijd lelijk, altijd gewelddadig, en altijd rondhangend op parkeerplaatsen en in schimmige straten. Mijn vriend was geen vreemde, niet lelijk of gewelddadig. Hij was gewoon een doorsnee kerel, met manipulatieve neigingen, die was opgegroeid in een cultuur die hem aanmoedigde om zich zo te gedragen.’

Terwijl ik dit lees, vraag ik mij af tot welk gedrag ik ben aangemoedigd. Welke manipulatieve neigingen ik heb aangeleerd. Ik heb wel geleerd wat seks is. Ook ik heb voorlichtingsboekjes van mijn ouders te lezen gekregen. Ook ik heb in de biologieles een condoom om een banaan moeten doen. Ook ik heb porno gekeken. Maar daarmee weet je nog niet hoe seks werkt. Hoe het in de praktijk in zijn werk gaat. Wat je moet doen om te voorkomen dat het een pijnlijke aangelegenheid voor beide partijen wordt.

Maar als ik kijk naar de hoeveelheid pijn die wij mensen elkaar aandoen, weet ik niet of ik dit nog wel zo persoonlijk vind.

Laatst hoorde ik dichter Ellen Deckwitz in een podcast verkondigen dat zij vindt dat elke puber op de middelbare school verplicht liefdesles zou moeten krijgen. En dan bedoelt ze, volgens mij, niet die halfslachtige seksuele voorlichting met een banaan en een condoom, maar iets heel praktisch. Hoe werkt dat nu eigenlijk: liefde, verliefdheid en seks? Hoe voel je dat iemand geïnteresseerd in je is? Wat doe je dan? Hoe vraag je iemand uit? Hoe werkt consent? Welke vragen dien je te stellen? Welke antwoorden dien je te krijgen? Hoe communiceer je over je emoties? Hoe luister je naar iemand anders? Wat doe je als je het even niet meer voelt? Hoe verlaat je iemand? Hoe begin je aan iets nieuws?

Je zou kunnen stellen dat dit een persoonlijk probleem is. Dat ouders dit maar zouden moeten oplossen. Maar als ik kijk naar de hoeveelheid pijn die wij mensen elkaar aandoen, weet ik niet of ik dit nog wel zo persoonlijk vind. Op het moment dat je die pijn niet probeert te voorkomen of te kanaliseren, zal deze zichzelf blijven voeden tot ze ergens anders een uitweg vindt. Een uitweg die waarschijnlijk meer impact zal hebben en daarmee dus ook maatschappelijk zal worden. Als we onszelf en onze kinderen niet leren omgaan met de pijn van de liefde en het leven, zal die pijn onvermijdelijk op andere plaatsen zichtbaar worden. Of dat nu gaat om het aantal vechtscheidingen, het aantal vereenzaamde mensen of de hoeveelheid depressies. Om over seksueel geweld nog maar te zwijgen.

Onlangs kwam ik op één van de eerste post corona verjaardagsfeestjes een ex van mij tegen. We zijn niet op een heel vredelievende manier uit elkaar gegaan. Ook niet op een extreem pijnlijke manier, maar toch had ik altijd als ik haar ergens tegen het lijf liep het gevoel dat er iets tussen ons nog niet helemaal was opgelost. Een oude wond die ergens onderweg ontstoken was geraakt en nooit helemaal genezen.

Zonder dat we het van elkaar doorhadden, vertrokken we nagenoeg op hetzelfde moment van het feestje. We bleken dezelfde kant op te moeten en dus waren we voor het eerst in jaren weer aan elkaar overgeleverd. We praatten wat, terwijl we door de straten van de stad fietsten. Over vroeger. Over nu. Over wat er in de tussentijd is gebeurd. Op het punt dat ik naar links en zij naar rechts moest, kwamen we tot stilstand. Een moment lang zwegen we. Toen gaven we elkaar een knuffel, een heel fatsoenlijke kus op de wang en terwijl ik mij omdraaide en wegfietste, wist ik dat het goed was zo en hoopte dat zij er ook zo over dacht.

Mail

Jonathan van der Horst (1993) is een eigentijdse nostalgicus, een dyslecticus met schrijfambities en een Nederlander in Vlaanderen. Hij is schrijver, theatermaker en lid van het literaire collectief ZINK.

Zep de Bruyn (1990) is illustrator, visueel ontwerper en redacteur werkzaam in Amsterdam en Eindhoven. Hij maakt 2D, 3D en bewegend beeld, vaak verhalend en zowel figuratief als expressief.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer