Asset 14

Het signaalwoord

Penaltygids (II): Het signaalwoord

Het voetbalseizoen nadert de ontknoping; de spanning bereikt een hoogtepunt. Sportpsycholoog in spe Vincent Siderius schrijft de komende weken aan een penaltygids. Hierin gaat hij in op de mentale aspecten van het nemen van een strafschop, opdat we allemaal leren presteren onder enorme druk. Dit is deel II.

Het is een klein stukje; van de middenlijn naar de penaltystip. Een meter of veertig, meer kan het niet zijn. Je zet de eerste stap vooruit en verlaat daarmee de veilige haag die wordt gevormd door je teamgenoten. Nu ben je alleen. Zestigduizend paar ogen zijn op jou gericht. Je hoort een onrustbarend rumoer vanaf de tribunes op je neerdalen. Tientallen camera’s nemen elke expressie op je gezicht waar, en je weet dat honderden miljoenen mensen die expressie van hun scherm af kunnen lezen. Je bent halverwege. Het besef dat het resultaat van jouw actie straks collectief gedachtegoed wordt, sijpelt binnen. Bij succes betekent dit eeuwige roem, maar bij falen ligt levenslange hoon op de loer. Hoe lang ben je al aan het lopen? Het lijkt een eeuwigheid. Elke beweging die je doet voelt raar; te bewust. Je richt je op je taak. Dit heb je al honderden keren gedaan, maar hoe ook alweer? Bal neerleggen, een paar stappen naar achteren zetten, hoek uitkiezen, aanloop nemen, standbeen stevig vlak naast de bal neerzetten en het leer hard met je wreef raken.

Een strafschoppenserie doet iets met een voetballer, zeker omdat er veel van het resultaat afhangt. De WK-finale van 2006 werd beslist door strafschoppen. De meest conservatieve schatting van het aantal mensen dat deze finale zag ligt op 250 miljoen. De FIFA beweert zelfs dat er een miljard mensen keken. De druk die dat met zich meebrengt is onvoorstelbaar en beïnvloedt zelfs de beste spelers van de wereld.

Ervaren druk doet het zelfbewustzijn groeien en wekt een gevoel van angst op. Je wilt die angst wegnemen door je te focussen op je taak: die penalty binnen schieten. Maar jouw verhoogde zelfbewustzijn zorgt er op dit moment voor dat je een perfect geautomatiseerde techniek gaat ontleden. Waar je er normaliter niet eens over nadenkt hoe je de beweging uitvoert, bedenk je nu waar je welk lichaamsdeel op de centimeter nauwkeurig zult gaan plaatsen. Het ironische is dat de extra aandacht die je schenkt aan de techniek er juist voor kan zorgen dat de kans dat je het verprutst groter wordt. Elke tussenstap wordt namelijk ontvankelijk voor een fout, zoals het misplaatsen van het standbeen door Antoine Griezmann in de halve finale van de Champions League. Bij het nemen van een penalty tijdens een training bedenk je ook niet met welk gedeelte van je voet je de bal precies wilt raken. Je vertrouwt op het automatisme dat er door de jaren heen is ingeslepen.

Je moet terug naar je automatisme

Door van alle losse onderdelen weer een geheel te maken voorkom je dat je de techniek gaat ontleden. Je moet terug naar je automatisme. Door niet specifiek na te denken over elk onderdeel – Hoeveel stappen neem ik in mijn aanloop? Waar zet ik mijn standbeen neer? Met welk gedeelte van mijn voet raak ik de bal? – maar het proces te bundelen onder één noemer, lijm je ze weer aan elkaar. Schiet je jouw penalty altijd hard en strak, laag in de hoek? Dan worden jouw signaalwoorden: ‘hard en strak’. Schiet jij altijd geplaatst buiten het bereik van de keeper? Dan wordt jouw signaalwoord: ‘zuiver’. Op het moment dat je de penalty gaat nemen laat je het mantra ‘zuiver’ door je hoofd resoneren. Het automatisme neemt de beweging over van je bewustzijn en leunt op alle honderden penalty's die je in je leven hebt genomen.

Dit principe geldt natuurlijk voor elke geautomatiseerde handeling en bij elke mate van ervaren druk. Had ik dat maar geweten toen ik als 12-jarig keepertje voor het eerst doeltrappen moest nemen op een groot veld. Iedereen die kijkt hoe jij een bal zo ver mogelijk probeert te trappen. Je wilt niet weten hoe vaak ik toen de mist in ben gegaan. De druk was voor mij op dat moment hoog genoeg om keer op keer te falen, terwijl ik prima een bal kon schieten.

Bij elke teamsport zijn er momenten waarop één iemand de verantwoordelijkheid krijgt over een bepaalde situatie. Denk hierbij aan een strafcorner bij hockey, serveren bij volleybal, een vrije worp bij basketbal, of aan slag zijn bij honk- of softbal. Maar ook bij individuele sporten komen zulke momenten voor: de service bij tennis, elke slag bij golf, en elke worp bij bowlen. Ieder dood spelmoment – het moment waarop het spel stilligt voor een actie – is vatbaar voor het ontleden van een geautomatiseerde handeling.

Mocht je zo’n moment herkennen, bedenk dan van tevoren welk signaalwoord je aan jouw proces wilt geven en oefen de hele situatie een keer in gedachte. Bedenk wanneer je een signaalwoord nodig hebt, welke actie je op dat moment gaat uitvoeren, en welk woord je gaat gebruiken. Hierdoor prent je het gebruik van het signaalwoord in. Of je dit nu als prof onder het toeziend oog van miljoenen mensen doet, of als 12-jarige op een bijveldje van de plaatselijke amateurclub: een signaalwoord kan ervoor zorgen dat je op het moment suprême beter presteert onder druk.

Mail

Vincent Siderius is prestatiepsycholoog en helpt sporters door te kijken wat ze nodig hebben om op het juiste moment al hun vaardigheden ten volste te benutten.

Nastia Cistakova is een illustrator. Ze is boos op de wereld dus probeert ze met een hoge dosis humor, absurditeit en brutale uitspraken mensen wat langer stil te laten staan bij diverse onderwerpen. Haar hart gaat sneller kloppen van t-shirtteksten, mensen in scootmobielen, knalblauw en de ‘shhh-oorlog’ in de stiltecoupé.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer