Deze steen heeft altijd al een vis willen zijn... Sommige mensen zijn nooit tevreden." /> Deze steen heeft altijd al een vis willen zijn... Sommige mensen zijn nooit tevreden." />
tickets
Asset 14

Overal verhalen

Wat vertellen een verzameling scherven of een oude sofa ons? In het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen stond Roos tegenover een paddenstoel en een steen die liever een vis had willen zijn. Ze ontdekte waar onze verhalen vandaan komen.

A mushroom from the Grünewald Forest (2006)

Verhalen van stenen, scherven en paddenstoelen

Oog in oog met een paddenstoel begreep ik het. De paddenstoel in kwestie hing, geplet op een linnen doek, aan de muur van een museum. Hoewel ik het had kunnen zien aankomen (er waren die middag al vele aparte installaties voorbij gekomen), las ik nietsvermoedend het tekstje dat ernaast hing. Ik las dat kunstenaar Jimmie Durham de paddenstoel had gevonden in het Duitse Grünewald. Hij twijfelde nog over de exacte soort, maar had hem toch meegenomen en geconserveerd waardoor dit exemplaar nu voor mij hing. Die paddenstoel ziet er inderdaad een beetje gek uit, maar, schreef de kunstenaar in zijn hoekig handschrift verder, “you are also a bit strange”. Ik keek weer naar de geplette paddenstoel – die vond mij net zo raar als ik hem. Alleen kon ik de paddenstoel bekijken, analyseren en beoordelen als lelijk, vreemd, authentiek, veelzeggend. Daar hoeft de paddenstoel niets voor te doen.

De Amerikaanse kunstenaar Jimmie Durham is een ongewone verzamelaar van verhalen, mythes, stenen, paddenstoelen, maskers, buizen. In de net geopende overzichtstentoonstelling van zijn werk in het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen zien we de wereld door de ogen van Jimmie Durham. We zien dat de dingen meestal net niet passen, maar dat onze eigen associaties en verhalen het kloppend maken. Wij willen verbanden zien, de dingen beoordelen als vreemd of niet vreemd. In beelden, installaties, essays en gedichten onderzoekt Durham oude tradities en hedendaagse mythes over de ander, onszelf en onze omgeving.

This Stone Had Always Wanted To Be a Fish...
Some People Are Never Satisfied (2003)

Voor de paddenstoel geldt hetzelfde als voor de steen die een vis wilde zijn. Een stip verf op de juiste plek en de titel zijn genoeg om de steen een eigen verhaal te geven, of, in de woorden van Durham, genoeg om een object tot gedachte te maken. Dit geldt ook voor de verzamelingen die Durham tentoonstelt. “It may be that there are more similarities than we think in these objects”, staat er in heel kleine lettertjes naast enkele scherven in het werk They Almost Fit (2006). Misschien passen ze dan toch bij elkaar. Net als de stenen uit Iran, het bladgoud en het lichtgele zand in Various Elements From The Actual World.

 

They Almost Fit (2006) (detail)

Various Elements From The Actual World (2009) 

Een beroemde sofa en een kapotte TV

Die verhouding tussen mensen, plekken en dingen doet me denken aan het recente boek Pilgrimage van Annie Leibovitz. De fotografe, die wereldberoemd werd met haar portretten van onder andere John Lennon, Queen Elizabeth en Lady Gaga, besloot geen mensen meer te fotograferen. Of althans, geen zichtbare mensen, want de objecten en plekken die ze tijdens haar omzwervingen door de Verenigde Staten en Engeland vastlegde, ademen verhalen. “I have a bit of a feeling that I’ve had it with people. But you don’t ever get away from people, really. And these are pictures of people to me. It’s all we have left to represent them. I’m dealing with things that are going away, disappearing, crumbling. How do we hold on to stuff?”

Sigmund Freud's couch (2009) - Annie Leibovitz

Deze foto fascineerde me, nog voor ik wist dat het de sofa van Sigmund Freud was. Bladerend door het boek zie ik de slaapkamer van Virginia Woolf, het tuinhuis van Charles Darwin, de kapotte televisie van Elvis Presley. Ik besef dat onze verhalen de plekken en objecten een identiteit geven. Zou een foto van de kapotte televisie van een onbekende muzikant minder mooi zijn geweest?

Wat willen we vinden in de plekken en de dingen? Of, anders gezegd, hoe werkt de aantrekkingskracht van een specifieke plek? Bestaat er nog zoiets als lokaliteit, iets wat nergens anders te vinden zou zijn, in een wereld waarin identiteiten tot ver over landsgrenzen reiken? Razendsnel verplaatsen we informatie, beelden en onszelf over de wereld. We maken deel uit van een netwerk en zijn nooit lang op een plek. Toch worden we ook getroost door het idee dat een bepaalde plek bij ons hoort omdat we er een identiteit aan kunnen ontlenen. In eerste instantie lijken ze elkaars tegenpolen: lokaal versus globaal, vastigheid versus flexibiliteit, een fysieke plek versus een virtueel netwerk. De hedendaagse antropoloog Arjun Appadurai denkt echter niet in deze tegenstellingen. In zijn onderzoek naar het lokale en globale, stelt hij dat wat een plek of object lokaal maakt geen vaststaand gegeven is. Het lokale is niet zozeer een fysieke, bestaande plek, maar vooral een proces in de verbeelding. Onze ervaring van het lokale, de verhalen die we verbinden aan plekken en dingen, bevat vele lagen. Of het nu gaat om de televisie van Elvis, de steentjes die Durham ons toont, of de plek waar we ons thuis voelen: de ervaring komt voort uit verhalen en de verbindingen die we maken tussen onze persoonlijke associaties en deze fysieke plek.

"Not all land, even in Europe, belongs to someone.” schrijft Durham. Eerder dan dat wij ze bezitten, geven we onze verhalen een onderkomen in plekken en objecten. Daarmee wil ik niet zeggen dat het onzinnig is om je te hechten aan plekken en de dingen. Interessanter is om te onderzoeken wiens verhalen daar liggen, hoe ze daar zijn gekomen en hoe we ermee omgaan. Belangrijk om te onderzoeken bovendien, want hoe vaak wordt er wel niet een beroep gedaan op de authentieke eigenschappen van een plek, een lokale identiteit die daar zou liggen. De omzwervingen van Jimmie Durham en Annie Leibovitz laten, ieder op een heel andere manier, onze veranderlijke relatie met plekken zien. Het zijn de verhalen veranderen; de paddenstoel, de stenen, de sofa blijven wel.

Een quote van schrijver Jose Saramago, in de tentoonstelling van Jimmie Durham.

--

De overzichtstentoonstelling van Jimmie Durham is nog tot 18 november te zien. DeBuren en het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen nodigen jonge (<30) schrijvers uit om een column te schrijven over de tentoonstelling.

 


Mail

Roos Euwe

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Trotse mixtape

Trotse mixtape

Als je buren aan de deur komen bonzen, is dat om de link naar deze playlist te vragen. Lees meer

Automatische concepten 32

Het glas had jouw vorm

Thijs Joores bespreekt in zijn gedichten een donkere kant van trots: over het Imposter Syndrome en thuiskomen bij je ouders waar je kindertekeningen nog op het toilet hangen. Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan