Deze steen heeft altijd al een vis willen zijn... Sommige mensen zijn nooit tevreden." /> Deze steen heeft altijd al een vis willen zijn... Sommige mensen zijn nooit tevreden." />
Asset 14

Overal verhalen

Wat vertellen een verzameling scherven of een oude sofa ons? In het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen stond Roos tegenover een paddenstoel en een steen die liever een vis had willen zijn. Ze ontdekte waar onze verhalen vandaan komen.

A mushroom from the Grünewald Forest (2006)

Verhalen van stenen, scherven en paddenstoelen

Oog in oog met een paddenstoel begreep ik het. De paddenstoel in kwestie hing, geplet op een linnen doek, aan de muur van een museum. Hoewel ik het had kunnen zien aankomen (er waren die middag al vele aparte installaties voorbij gekomen), las ik nietsvermoedend het tekstje dat ernaast hing. Ik las dat kunstenaar Jimmie Durham de paddenstoel had gevonden in het Duitse Grünewald. Hij twijfelde nog over de exacte soort, maar had hem toch meegenomen en geconserveerd waardoor dit exemplaar nu voor mij hing. Die paddenstoel ziet er inderdaad een beetje gek uit, maar, schreef de kunstenaar in zijn hoekig handschrift verder, “you are also a bit strange”. Ik keek weer naar de geplette paddenstoel – die vond mij net zo raar als ik hem. Alleen kon ik de paddenstoel bekijken, analyseren en beoordelen als lelijk, vreemd, authentiek, veelzeggend. Daar hoeft de paddenstoel niets voor te doen.

De Amerikaanse kunstenaar Jimmie Durham is een ongewone verzamelaar van verhalen, mythes, stenen, paddenstoelen, maskers, buizen. In de net geopende overzichtstentoonstelling van zijn werk in het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen zien we de wereld door de ogen van Jimmie Durham. We zien dat de dingen meestal net niet passen, maar dat onze eigen associaties en verhalen het kloppend maken. Wij willen verbanden zien, de dingen beoordelen als vreemd of niet vreemd. In beelden, installaties, essays en gedichten onderzoekt Durham oude tradities en hedendaagse mythes over de ander, onszelf en onze omgeving.

This Stone Had Always Wanted To Be a Fish...
Some People Are Never Satisfied (2003)

Voor de paddenstoel geldt hetzelfde als voor de steen die een vis wilde zijn. Een stip verf op de juiste plek en de titel zijn genoeg om de steen een eigen verhaal te geven, of, in de woorden van Durham, genoeg om een object tot gedachte te maken. Dit geldt ook voor de verzamelingen die Durham tentoonstelt. “It may be that there are more similarities than we think in these objects”, staat er in heel kleine lettertjes naast enkele scherven in het werk They Almost Fit (2006). Misschien passen ze dan toch bij elkaar. Net als de stenen uit Iran, het bladgoud en het lichtgele zand in Various Elements From The Actual World.

 

They Almost Fit (2006) (detail)

Various Elements From The Actual World (2009) 

Een beroemde sofa en een kapotte TV

Die verhouding tussen mensen, plekken en dingen doet me denken aan het recente boek Pilgrimage van Annie Leibovitz. De fotografe, die wereldberoemd werd met haar portretten van onder andere John Lennon, Queen Elizabeth en Lady Gaga, besloot geen mensen meer te fotograferen. Of althans, geen zichtbare mensen, want de objecten en plekken die ze tijdens haar omzwervingen door de Verenigde Staten en Engeland vastlegde, ademen verhalen. “I have a bit of a feeling that I’ve had it with people. But you don’t ever get away from people, really. And these are pictures of people to me. It’s all we have left to represent them. I’m dealing with things that are going away, disappearing, crumbling. How do we hold on to stuff?”

Sigmund Freud's couch (2009) - Annie Leibovitz

Deze foto fascineerde me, nog voor ik wist dat het de sofa van Sigmund Freud was. Bladerend door het boek zie ik de slaapkamer van Virginia Woolf, het tuinhuis van Charles Darwin, de kapotte televisie van Elvis Presley. Ik besef dat onze verhalen de plekken en objecten een identiteit geven. Zou een foto van de kapotte televisie van een onbekende muzikant minder mooi zijn geweest?

Wat willen we vinden in de plekken en de dingen? Of, anders gezegd, hoe werkt de aantrekkingskracht van een specifieke plek? Bestaat er nog zoiets als lokaliteit, iets wat nergens anders te vinden zou zijn, in een wereld waarin identiteiten tot ver over landsgrenzen reiken? Razendsnel verplaatsen we informatie, beelden en onszelf over de wereld. We maken deel uit van een netwerk en zijn nooit lang op een plek. Toch worden we ook getroost door het idee dat een bepaalde plek bij ons hoort omdat we er een identiteit aan kunnen ontlenen. In eerste instantie lijken ze elkaars tegenpolen: lokaal versus globaal, vastigheid versus flexibiliteit, een fysieke plek versus een virtueel netwerk. De hedendaagse antropoloog Arjun Appadurai denkt echter niet in deze tegenstellingen. In zijn onderzoek naar het lokale en globale, stelt hij dat wat een plek of object lokaal maakt geen vaststaand gegeven is. Het lokale is niet zozeer een fysieke, bestaande plek, maar vooral een proces in de verbeelding. Onze ervaring van het lokale, de verhalen die we verbinden aan plekken en dingen, bevat vele lagen. Of het nu gaat om de televisie van Elvis, de steentjes die Durham ons toont, of de plek waar we ons thuis voelen: de ervaring komt voort uit verhalen en de verbindingen die we maken tussen onze persoonlijke associaties en deze fysieke plek.

"Not all land, even in Europe, belongs to someone.” schrijft Durham. Eerder dan dat wij ze bezitten, geven we onze verhalen een onderkomen in plekken en objecten. Daarmee wil ik niet zeggen dat het onzinnig is om je te hechten aan plekken en de dingen. Interessanter is om te onderzoeken wiens verhalen daar liggen, hoe ze daar zijn gekomen en hoe we ermee omgaan. Belangrijk om te onderzoeken bovendien, want hoe vaak wordt er wel niet een beroep gedaan op de authentieke eigenschappen van een plek, een lokale identiteit die daar zou liggen. De omzwervingen van Jimmie Durham en Annie Leibovitz laten, ieder op een heel andere manier, onze veranderlijke relatie met plekken zien. Het zijn de verhalen veranderen; de paddenstoel, de stenen, de sofa blijven wel.

Een quote van schrijver Jose Saramago, in de tentoonstelling van Jimmie Durham.

--

De overzichtstentoonstelling van Jimmie Durham is nog tot 18 november te zien. DeBuren en het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen nodigen jonge (<30) schrijvers uit om een column te schrijven over de tentoonstelling.

 


Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer