De internationale kunstbeurs ARCO in Madrid maakte dit jaar headlines met ‘Feministen eisen ontslag van directrice’ en ‘Vrouwen huilen niet, maar factureren’. Maar na een rondje op de Spaanse kunstbeurs blijkt al snel dat vrouwelijke artiesten nog steeds worden ‘mishandeld’.
Op de gang tussen paviljoen 7 en 9 van ARCO Madrid presenteert galerie RocioSantaCruz recent werk van ORLAN, een feministisch rolmodel dat in de jaren negentig een reeks chirurgische ingrepen onderging om haar gezicht aan te passen aan de normen van het vrouwelijke schoonheidsideaal in de kunstwereld, van het voorhoofd van de Mona Lisa tot de kin van de Venus van Botticelli. Op de Spaanse kunstbeurs laat de 75-jarige artiest Women Who Cry are Angry zien, een serie portretten die zijn gebaseerd op Picasso’s schilderij van zijn huilende minnares en muze Dora Maar.
ORLAN / Galería RocioSantaCruz / ARCO Madrid 2023
Sinds #MeToo staat Pablo Picasso niet langer bekend als een vrolijke rokkenjager, maar als een vrouwenmishandelaar. En toch ligt hij daar, vijftig jaar na zijn overlijden, in zijn klassieke Bretonse streepshirt bij galerie ADN. Bezoekers van ARCO kunnen een selfie maken met het hyperrealistische lichaam van Picasso in lijkpositie. Dit werk van Eugenio Merino heeft de titel Aquí murió Picasso (Hier stierf Picasso) en kost 45.000 euro. Het is bedoeld als kritiek op het massatoerisme in steden met een Picassomuseum, maar voelt toch een beetje wrang op een kunstbeurs waar vrouwen nog steeds worden ‘mishandeld’.
“Voor hetzelfde geld koop je makkelijk drie kunstwerken van vrouwelijke kunstenaars,” aldus een kunstverzamelaar die geïnteresseerd is in Simon Fuijwara’s Who’s Lost in Gender Identity Soup. Deze editie houdt een werk van de Spaanse beeldhouwer Chillida het record van duurste en tegelijkertijd zwaarste kunstwerk, met een prijskaartje van 3,7 miljoen euro en een gewicht van anderhalve ton. Een kubistisch schilderij van María Blanchard (1881-1932) is met 220.000 euro het duurste kunstwerk van een vrouwelijke kunstenaar. Volgens Juana de Aizpuru, galeriehouder en oprichter van ARCO, legt een verzamelaar normaliter niet meer dan 100.000 euro neer voor kunst vervaardigd door vrouwenhanden.
Voor hetzelfde geld koop je makkelijk drie kunstwerken van vrouwelijke kunstenaars
Afgezien van de prijskloof tussen kunst gemaakt door mannen en vrouwen, vond Maribel López, directeur van ARCO, het anno 2023 niet meer nodig om een aparte ruimte voor vrouwelijke kunstenaars op te zetten. In de commerciële kunstwereld is het volgens haar niet ‘de jongens tegen de meisjes’. Bovendien, wat te doen met non-binaire artiesten? De Spaanse Alliantie tegen het Wissen van Vrouwen eist nu het ontslag van señora López, “omdat ze willens en wetens niet heeft voldaan aan de Spaanse Gelijkheidswet van 2007.” Over de keuze dat de 211 kunstgalerijen uit meer dan dertig landen op ARCO besluiten slechts een handjevol vrouwen te vertegenwoordigen, kan de directeur van ARCO helaas niet meebeslissen. Als troost spekt ARCO dit jaar haar eigen collectie met negen kunstwerken, waarvan er zeven door vrouwen zijn gecreëerd.
Momu & No Es / Gallery Joey Ramone & House of Chappaz / ARCO Madrid 2023
Gallery Joey Ramone (Rotterdam) en House of Chappaz (Barcelona) weten gelukkig allang dat de toekomst in de kunstwereld vrouwelijk is. In hun gedeelde beursstand tonen ze alleen werk van vrouwelijke artiesten. Dit zijn onder anderen Momu & No Es en Anna Moreno, die alle drie wonen en werken in Spanje en Nederland. Dit is een bewuste beslissing geweest. Galeriehouders Kiki Petratou en Hans Bakker: “De wereld moet meer vrouwenstemmen horen en zien. Als galerie is dit het minste dat we kunnen doen om hieraan bij te dragen.”
Tussen alle witte kubussen van ARCO vallen de roze geverfde muren van galerie Espacio Mínimo op. Hier hangen negen schilderijen gemaakt door Diana Larrea. Ik blijf stilstaan bij haar portret van Anna van Cronenburg (8.000 euro). Anna van Cronenburg was een Friese portretschilder uit de zestiende eeuw en in de collectie van het Prado Museum in Madrid bevinden zich vier door haar geschilderde damesportretten. Kunsthistorici zijn het er echter over eens dat deze portretten niet door Anna, maar door een neef van haar vader, Adriaan van Cronenburg, zijn gemaakt. Hun theorie: in de zestiende eeuw waren vrouwelijke schilders ‘zeer zeldzaam’ en de signatuur van de vier letters A (AAAA) moet gelezen worden als 'A drie A' = Adriaan. De middelste twee A’s zijn ten onrechte voor een N (Anna) gelezen. Diana Larrea zet hier zo haar vraagtekens bij.
Een verzamelaar legt normaliter niet meer dan 100.000 euro neer voor kunst vervaardigd door vrouwenhanden
Het zal zeker niet de eerste keer zijn dat mannen vrouwen uit de kunstgeschiedenis proberen te wissen of direct de mond proberen te snoeren. In de jaren vijftig betaalde Picasso zijn eerste vriendin, de aan lager wal geraakte artiest Fernande Olivier, een miljoen Franse franken om tijdens zijn leven haar mond te houden over hun turbulente relatie en zijn beginjaren als schilder. Vlak voor de opening van ARCO vroeg een Spaanse kunsthistorica aan een door AI tot leven gewekte Picasso waarom hij vrouwen zo slecht behandelde. Zijn aarzelende antwoord: “Het waren andere tijden.” Een beter excuus kon de kunstmatige intelligentie, gevoed met data van straight white men, niet bedenken.
Verantwoording headerfoto: Eugenio Merino / ADN Galeria / ARCO Madrid 2023.
