Asset 14

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Automatische concepten 44

Waarom richten we onze levens in op basis van romantische relaties en niet, bijvoorbeeld, op basis van vriendschappelijke liefdes? Babet te Winkel ziet dat het ook anders kan en schrijft over het afbreken van romantische idealen en andere manieren van samenwonen.

Met mijn beste vriendin zit ik op het hek van het schoolplein. We zijn denk ik een jaar of tien. Ik vertel haar mijn droom om later als we groot zijn samen met haar en onze mannen in een twee-onder-een-kap te wonen. We zouden een gang naar elkaar toe hebben op de bovenste verdieping. Jaren later kom ik erachter dat ik in Frida Kahlo mijn house(soul)mate vind: zij woonde met haar partner in twee verschillende huizen die met een loopbrug zijn verbonden.
Helaas was mijn beste vriendin niet zo gecharmeerd van dit idee als ik en wilde zij gewoon met haar man en kinderen in een vrijstaand huis wonen. Ik herinner me hoe dit mijn hart brak. De vriendschap is er helaas niet meer, maar het verlangen naar een alternatieve vorm om te wonen en verbinden ben ik nooit verloren.
Nog steeds voel ik niet de behoefte om mijn leven enkel op basis van mijn romantische relaties in te richten. Waarom is het bijvoorbeeld zo ongewoon om vriendschappelijke liefdes een prominente plek in mijn leven te geven? En dan bedoel ik het niet zoals in de serie Friends, waarbij het wachten is tot een van hen gaat trouwen, maar een houdbare vorm.

Relatiehiërarchie en de relatieroltrap
Al vroeg wordt ons een romantisch ideaal voorgehouden: je ontmoet iemand van het andere geslacht, je wordt verliefd, ontmoet elkaars ouders en vrienden, gaat samen op vakantie, samenwonen, trouwen, krijgt kinderen en blijft samen tot de dood jullie scheidt. Dit zou dan het verloop zijn van een ‘echte relatie’. Dit pad wordt in polyamoureuze kringen ook wel de relatieroltrap genoemd, waarbij elke trede omhoog een stap is, gebaseerd op de aanname dat romantische relaties een bepaald pad volgen dat als het ware voor ons is uitgestippeld.
Voor vriendschappen is er geen roltrap, of in ieder geval niet omhoog. Eerder een roltrap omlaag, waarbij er naarmate je ouder wordt steeds meer vrienden worden geëlimineerd. Het is opmerkelijk dat vriendschap een lagere status heeft dan een liefdesrelatie. We plaatsen de traditionele, monogame relatievorm boven alle andere. Als het gezin de hoeksteen van de samenleving is, dan is de monogame hetero relatie de steensoort waarmee onze steden, straten en huizen zijn gebouwd.

We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen.

Liefde, muren en samenwonen
Op het traditionele relatiepad kan, als we eenmaal die ene persoon hebben gevonden, het ‘grote terugtrekken’ beginnen. We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen. Onze huizen ademen het beeld van wat een romantische relatie hoort te zijn. Emotionele banden met anderen kunnen immers een bedreiging vormen voor die ene, ultieme relatie. Er is zelfs een woord voor als je te close wordt met anderen dan je partner: emotioneel vreemdgaan. We hopen dat deze ene persoon al onze behoeften zal gaan vervullen. Deze torenhoge verwachtingen leggen een enorme druk op het koppel.

Gelukkig ben ik niet de eerste die haar twijfels heeft bij het traditionele samenwonen. Mijn zus belt: ‘Heb je de aflevering van ‘Liefde is…’ van Sophie Hilbrand al gezien? Jij gaat Adelheid Roosen met haar latrelatie echt geweldig vinden!’. Nieuwsgierig zet ik de aflevering met Adelheid en Titus op, die zestien jaar een relatie hebben en niet samen wonen. Toen zij elkaar net kenden sliep Adelheid bij Titus en bracht ze een gedicht van de dichter Rainer Maria Rilke mee, waarin staat dat je de hoeder bent van de eenzaamheid van de ander. In de liefde leer je die afstand vertrouwen.
Ik zie hoe Sophie een foto pakt van Titus en Adelheid bevraagt vanuit het roltrapdenken: ‘Daar wil je toch gewoon elke nacht naast liggen?’, daagt Sophie uit.
Adelheid is even stil. Dan antwoordt ze: ‘Door de soort vragen die jij stelt raak ik verlegen want dan lijkt het of ik daar nee tegen zeg?’
Sophie: ‘Dat doe je ook!’
Adelheid: ‘Als je uitgaat van de bestaande relatieopvatting’

In plaats van te denken vanuit het vaststaande pad (de relatieroltrap) en hokjes (vriendschap tegenover liefde) kun je ook vertrekken vanuit eigen verlangens. Door er niet van uit te gaan dat ik het al moet weten, kan ik vragen stellen. Hoe heb ik lief als ik niet het vooraf bepaalde pad hoef te volgen? Hoe wil ik me verbinden, hoe wil ik steunen en me gesteund voelen? Wat voor relaties wil ik? Wie wil ik nabij hebben? Door vragen te stellen kan een relatie zich op zijn eigen manier ontvouwen. Hoeft samenwonen niet per se samen te gaan met een romantische relatie. Kunnen verlangens andere wegen wijzen.

Menselijke behoefte aan verbinding
Het aantal eenpersoonshuishoudens is groter dan ooit. In deze tijden van corona wordt duidelijk hoe erg degenen die niet in een traditionele partnerrelatie of gezinssituatie wonen, op zichzelf zijn aangewezen. Ook wordt pijnlijk (en prachtig) blootgelegd hoe groot onze behoefte aan verbinding is. It takes a village to raise a child, is een oud Afrikaans gezegde. Dat geldt volgens mij niet alleen voor een kind, maar voor de gehele ontwikkeling van elk mens.
De blogster Amy Weatherly schrijft over een dorp waar alle vrouwen samen hun kleren wasten. Toen ze allemaal wasmachines hadden, was er plots een depressie-epidemie en niemand kon bedenken waarom… Niet omdat wasmachines nou zo slecht zijn. Het was het gebrek aan samen tijd doorbrengen. Het was de afwezigheid van gemeenschap. We hebben elkaar nodig. We hebben niet voor niets duizenden jaren in communities geleefd. Wat als we nu de gebaande traditionele paden verlaten en elkaar op nieuwe manieren gaan opzoeken?

Andere woonvormen
Momenteel is het in Nederland, onder andere door regelgeving, nog niet voor de handliggend om een andere woonvorm te creëren dan de traditionele woonvorm met je partner in een huis of, zoals Adelheid, een latrelatie. Je aansluiten bij een bestaande woongroep is al een stuk makkelijker.
Zo ging dat ook bij Lennart en Charlotte, die ik ontmoet terwijl zij op zoek zijn naar een nieuwe huisgenoot. Lennart en Charlotte waren al samen in een open relatie toen er een kamer in het huis van Charlotte vrij kwam. Die is Lennart toen gaan huren. Hun relatie begon als een monogame relatie die steeds opener werd. Net als hun open relatie is ook hun woongroep organisch gegroeid, van een studentenhuis naar een woongroep. Ze hebben wel eens geprobeerd actief op zoek te gaan naar nieuwe huisgenoten met een vergelijkbare open liefdesvisie, maar in de praktijk werkte dit toch niet zo. Deze woonvorm komt tegemoet aan hun verlangen in verbinding te zijn met meer mensen. Dat geeft gezelligheid, nieuwe initiatieven (andere mensen stellen voor wat te gaan eten) en het is fijn om ook de minder leuke aspecten van het leven te kunnen delen (bonus: minder vaak het vuilnis buiten zetten). Lennart vertelt dat het een droom is om hier uiteindelijk ook samen met anderen kinderen op te voeden als een soort community.

Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Geen exlusiviteit maar alledaagse keuzes
Het werkt goed dat Lennart en Charlotte hun eigen kamer te hebben. Zo is samen slapen echt een bewuste keuze en geen gewoonte. Het onderstreept wat zij alle twee heel belangrijk vinden in hun relatie: telkens weer bewust voor elkaar kiezen en niet in slaap sukkelen en elkaars aanwezigheid voor lief nemen (hun antwoord op Sophie Hillbrands vraag aan Adelheid). Verder zijn de belangrijkste pijlers van hun relatie: open communicatie, goudeerlijk zijn en uitgaan van elkaars goede intenties. Op dit moment heeft Lennart nog twee anders partners en Charlotte is vrij om ook andere liefdes te hebben als zij iemand ontmoet. Met zijn twee andere partners heeft Lennart wel een andere relatie dan met Charlotte. Charlotte gaat mee naar de familiedag en met haar vrijt hij zonder condoom. Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Natuurlijk zijn er ook nadelen en het is zeker niet voor iedereen, op zo’n manier leven en wonen; net zoals non-monogamie niet voor iedereen is. Dat hoeft ook niet, Lennart en Charlotte willen vooral geen nieuwe norm prediken. Het lijkt juist te gaan over de vrijheid om uit te zoeken wat voor hen zelf werkt. Want dat is wat het lijkt op te leveren: een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren. Zoveel vrijheid gaat gepaard met innerlijk werk en het is niet alleen maar hallelujah. Je kunt schaamte en schuld tegenkomen, twee bekende begrippen in onze cultuur. Mag je echt willen wat je wil? Durf je te gaan staan voor je verlangens? Hoeveel mag je willen? Deze vragen hebben niet alleen betrekking op romantische relaties, maar juist op allerlei relaties in je leven. Door niet het gebaande pad te volgen voor romantische relaties ontstaat er ook ruimte voor andere verbindingen. Die kunnen dan ook hun eigen vorm vinden.

Ik moet zelf bijna mijn huis uit. Dus, als iemand de plek van mijn beste vriendin van de basisschool in wil nemen en met mij wil onderzoeken hoe we samen met anderen (met wie we ons verbonden voelen) kunnen leven? Ik wil wel koken op maandag!

Mail

Babet te Winkel (1991) is opgeleid aan de Universiteit voor Humanistiek om mensen te begeleiden bij zingeving en levensvragen. Onlangs richtte ze Verlieskunst op, om beeldtaal te creëren voor verlies.

Eline Veldhuisen (1999) is illustrator. Inspiratie voor haar werk haalt ze uit haar directe omgeving, variërend van haar eigen gedachtes tot de verhalen van andere mensen. Met zo min mogelijk middelen brengt ze deze verhalen op een heldere manier in beeld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer