Asset 14

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Automatische concepten 44

Waarom richten we onze levens in op basis van romantische relaties en niet, bijvoorbeeld, op basis van vriendschappelijke liefdes? Babet te Winkel ziet dat het ook anders kan en schrijft over het afbreken van romantische idealen en andere manieren van samenwonen.

Met mijn beste vriendin zit ik op het hek van het schoolplein. We zijn denk ik een jaar of tien. Ik vertel haar mijn droom om later als we groot zijn samen met haar en onze mannen in een twee-onder-een-kap te wonen. We zouden een gang naar elkaar toe hebben op de bovenste verdieping. Jaren later kom ik erachter dat ik in Frida Kahlo mijn house(soul)mate vind: zij woonde met haar partner in twee verschillende huizen die met een loopbrug zijn verbonden.
Helaas was mijn beste vriendin niet zo gecharmeerd van dit idee als ik en wilde zij gewoon met haar man en kinderen in een vrijstaand huis wonen. Ik herinner me hoe dit mijn hart brak. De vriendschap is er helaas niet meer, maar het verlangen naar een alternatieve vorm om te wonen en verbinden ben ik nooit verloren.
Nog steeds voel ik niet de behoefte om mijn leven enkel op basis van mijn romantische relaties in te richten. Waarom is het bijvoorbeeld zo ongewoon om vriendschappelijke liefdes een prominente plek in mijn leven te geven? En dan bedoel ik het niet zoals in de serie Friends, waarbij het wachten is tot een van hen gaat trouwen, maar een houdbare vorm.

Relatiehiërarchie en de relatieroltrap
Al vroeg wordt ons een romantisch ideaal voorgehouden: je ontmoet iemand van het andere geslacht, je wordt verliefd, ontmoet elkaars ouders en vrienden, gaat samen op vakantie, samenwonen, trouwen, krijgt kinderen en blijft samen tot de dood jullie scheidt. Dit zou dan het verloop zijn van een ‘echte relatie’. Dit pad wordt in polyamoureuze kringen ook wel de relatieroltrap genoemd, waarbij elke trede omhoog een stap is, gebaseerd op de aanname dat romantische relaties een bepaald pad volgen dat als het ware voor ons is uitgestippeld.
Voor vriendschappen is er geen roltrap, of in ieder geval niet omhoog. Eerder een roltrap omlaag, waarbij er naarmate je ouder wordt steeds meer vrienden worden geëlimineerd. Het is opmerkelijk dat vriendschap een lagere status heeft dan een liefdesrelatie. We plaatsen de traditionele, monogame relatievorm boven alle andere. Als het gezin de hoeksteen van de samenleving is, dan is de monogame hetero relatie de steensoort waarmee onze steden, straten en huizen zijn gebouwd.

We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen.

Liefde, muren en samenwonen
Op het traditionele relatiepad kan, als we eenmaal die ene persoon hebben gevonden, het ‘grote terugtrekken’ beginnen. We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen. Onze huizen ademen het beeld van wat een romantische relatie hoort te zijn. Emotionele banden met anderen kunnen immers een bedreiging vormen voor die ene, ultieme relatie. Er is zelfs een woord voor als je te close wordt met anderen dan je partner: emotioneel vreemdgaan. We hopen dat deze ene persoon al onze behoeften zal gaan vervullen. Deze torenhoge verwachtingen leggen een enorme druk op het koppel.

Gelukkig ben ik niet de eerste die haar twijfels heeft bij het traditionele samenwonen. Mijn zus belt: ‘Heb je de aflevering van ‘Liefde is…’ van Sophie Hilbrand al gezien? Jij gaat Adelheid Roosen met haar latrelatie echt geweldig vinden!’. Nieuwsgierig zet ik de aflevering met Adelheid en Titus op, die zestien jaar een relatie hebben en niet samen wonen. Toen zij elkaar net kenden sliep Adelheid bij Titus en bracht ze een gedicht van de dichter Rainer Maria Rilke mee, waarin staat dat je de hoeder bent van de eenzaamheid van de ander. In de liefde leer je die afstand vertrouwen.
Ik zie hoe Sophie een foto pakt van Titus en Adelheid bevraagt vanuit het roltrapdenken: ‘Daar wil je toch gewoon elke nacht naast liggen?’, daagt Sophie uit.
Adelheid is even stil. Dan antwoordt ze: ‘Door de soort vragen die jij stelt raak ik verlegen want dan lijkt het of ik daar nee tegen zeg?’
Sophie: ‘Dat doe je ook!’
Adelheid: ‘Als je uitgaat van de bestaande relatieopvatting’

In plaats van te denken vanuit het vaststaande pad (de relatieroltrap) en hokjes (vriendschap tegenover liefde) kun je ook vertrekken vanuit eigen verlangens. Door er niet van uit te gaan dat ik het al moet weten, kan ik vragen stellen. Hoe heb ik lief als ik niet het vooraf bepaalde pad hoef te volgen? Hoe wil ik me verbinden, hoe wil ik steunen en me gesteund voelen? Wat voor relaties wil ik? Wie wil ik nabij hebben? Door vragen te stellen kan een relatie zich op zijn eigen manier ontvouwen. Hoeft samenwonen niet per se samen te gaan met een romantische relatie. Kunnen verlangens andere wegen wijzen.

Menselijke behoefte aan verbinding
Het aantal eenpersoonshuishoudens is groter dan ooit. In deze tijden van corona wordt duidelijk hoe erg degenen die niet in een traditionele partnerrelatie of gezinssituatie wonen, op zichzelf zijn aangewezen. Ook wordt pijnlijk (en prachtig) blootgelegd hoe groot onze behoefte aan verbinding is. It takes a village to raise a child, is een oud Afrikaans gezegde. Dat geldt volgens mij niet alleen voor een kind, maar voor de gehele ontwikkeling van elk mens.
De blogster Amy Weatherly schrijft over een dorp waar alle vrouwen samen hun kleren wasten. Toen ze allemaal wasmachines hadden, was er plots een depressie-epidemie en niemand kon bedenken waarom… Niet omdat wasmachines nou zo slecht zijn. Het was het gebrek aan samen tijd doorbrengen. Het was de afwezigheid van gemeenschap. We hebben elkaar nodig. We hebben niet voor niets duizenden jaren in communities geleefd. Wat als we nu de gebaande traditionele paden verlaten en elkaar op nieuwe manieren gaan opzoeken?

Andere woonvormen
Momenteel is het in Nederland, onder andere door regelgeving, nog niet voor de handliggend om een andere woonvorm te creëren dan de traditionele woonvorm met je partner in een huis of, zoals Adelheid, een latrelatie. Je aansluiten bij een bestaande woongroep is al een stuk makkelijker.
Zo ging dat ook bij Lennart en Charlotte, die ik ontmoet terwijl zij op zoek zijn naar een nieuwe huisgenoot. Lennart en Charlotte waren al samen in een open relatie toen er een kamer in het huis van Charlotte vrij kwam. Die is Lennart toen gaan huren. Hun relatie begon als een monogame relatie die steeds opener werd. Net als hun open relatie is ook hun woongroep organisch gegroeid, van een studentenhuis naar een woongroep. Ze hebben wel eens geprobeerd actief op zoek te gaan naar nieuwe huisgenoten met een vergelijkbare open liefdesvisie, maar in de praktijk werkte dit toch niet zo. Deze woonvorm komt tegemoet aan hun verlangen in verbinding te zijn met meer mensen. Dat geeft gezelligheid, nieuwe initiatieven (andere mensen stellen voor wat te gaan eten) en het is fijn om ook de minder leuke aspecten van het leven te kunnen delen (bonus: minder vaak het vuilnis buiten zetten). Lennart vertelt dat het een droom is om hier uiteindelijk ook samen met anderen kinderen op te voeden als een soort community.

Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Geen exlusiviteit maar alledaagse keuzes
Het werkt goed dat Lennart en Charlotte hun eigen kamer te hebben. Zo is samen slapen echt een bewuste keuze en geen gewoonte. Het onderstreept wat zij alle twee heel belangrijk vinden in hun relatie: telkens weer bewust voor elkaar kiezen en niet in slaap sukkelen en elkaars aanwezigheid voor lief nemen (hun antwoord op Sophie Hillbrands vraag aan Adelheid). Verder zijn de belangrijkste pijlers van hun relatie: open communicatie, goudeerlijk zijn en uitgaan van elkaars goede intenties. Op dit moment heeft Lennart nog twee anders partners en Charlotte is vrij om ook andere liefdes te hebben als zij iemand ontmoet. Met zijn twee andere partners heeft Lennart wel een andere relatie dan met Charlotte. Charlotte gaat mee naar de familiedag en met haar vrijt hij zonder condoom. Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Natuurlijk zijn er ook nadelen en het is zeker niet voor iedereen, op zo’n manier leven en wonen; net zoals non-monogamie niet voor iedereen is. Dat hoeft ook niet, Lennart en Charlotte willen vooral geen nieuwe norm prediken. Het lijkt juist te gaan over de vrijheid om uit te zoeken wat voor hen zelf werkt. Want dat is wat het lijkt op te leveren: een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren. Zoveel vrijheid gaat gepaard met innerlijk werk en het is niet alleen maar hallelujah. Je kunt schaamte en schuld tegenkomen, twee bekende begrippen in onze cultuur. Mag je echt willen wat je wil? Durf je te gaan staan voor je verlangens? Hoeveel mag je willen? Deze vragen hebben niet alleen betrekking op romantische relaties, maar juist op allerlei relaties in je leven. Door niet het gebaande pad te volgen voor romantische relaties ontstaat er ook ruimte voor andere verbindingen. Die kunnen dan ook hun eigen vorm vinden.

Ik moet zelf bijna mijn huis uit. Dus, als iemand de plek van mijn beste vriendin van de basisschool in wil nemen en met mij wil onderzoeken hoe we samen met anderen (met wie we ons verbonden voelen) kunnen leven? Ik wil wel koken op maandag!

Mail

Babet te Winkel (1991) is opgeleid aan de Universiteit voor Humanistiek om mensen te begeleiden bij zingeving en levensvragen. Onlangs richtte ze Verlieskunst op, om beeldtaal te creëren voor verlies.

Eline Veldhuisen (1999) is illustrator. Inspiratie voor haar werk haalt ze uit haar directe omgeving, variërend van haar eigen gedachtes tot de verhalen van andere mensen. Met zo min mogelijk middelen brengt ze deze verhalen op een heldere manier in beeld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer