Asset 14

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Automatische concepten 44

Waarom richten we onze levens in op basis van romantische relaties en niet, bijvoorbeeld, op basis van vriendschappelijke liefdes? Babet te Winkel ziet dat het ook anders kan en schrijft over het afbreken van romantische idealen en andere manieren van samenwonen.

Met mijn beste vriendin zit ik op het hek van het schoolplein. We zijn denk ik een jaar of tien. Ik vertel haar mijn droom om later als we groot zijn samen met haar en onze mannen in een twee-onder-een-kap te wonen. We zouden een gang naar elkaar toe hebben op de bovenste verdieping. Jaren later kom ik erachter dat ik in Frida Kahlo mijn house(soul)mate vind: zij woonde met haar partner in twee verschillende huizen die met een loopbrug zijn verbonden.
Helaas was mijn beste vriendin niet zo gecharmeerd van dit idee als ik en wilde zij gewoon met haar man en kinderen in een vrijstaand huis wonen. Ik herinner me hoe dit mijn hart brak. De vriendschap is er helaas niet meer, maar het verlangen naar een alternatieve vorm om te wonen en verbinden ben ik nooit verloren.
Nog steeds voel ik niet de behoefte om mijn leven enkel op basis van mijn romantische relaties in te richten. Waarom is het bijvoorbeeld zo ongewoon om vriendschappelijke liefdes een prominente plek in mijn leven te geven? En dan bedoel ik het niet zoals in de serie Friends, waarbij het wachten is tot een van hen gaat trouwen, maar een houdbare vorm.

Relatiehiërarchie en de relatieroltrap
Al vroeg wordt ons een romantisch ideaal voorgehouden: je ontmoet iemand van het andere geslacht, je wordt verliefd, ontmoet elkaars ouders en vrienden, gaat samen op vakantie, samenwonen, trouwen, krijgt kinderen en blijft samen tot de dood jullie scheidt. Dit zou dan het verloop zijn van een ‘echte relatie’. Dit pad wordt in polyamoureuze kringen ook wel de relatieroltrap genoemd, waarbij elke trede omhoog een stap is, gebaseerd op de aanname dat romantische relaties een bepaald pad volgen dat als het ware voor ons is uitgestippeld.
Voor vriendschappen is er geen roltrap, of in ieder geval niet omhoog. Eerder een roltrap omlaag, waarbij er naarmate je ouder wordt steeds meer vrienden worden geëlimineerd. Het is opmerkelijk dat vriendschap een lagere status heeft dan een liefdesrelatie. We plaatsen de traditionele, monogame relatievorm boven alle andere. Als het gezin de hoeksteen van de samenleving is, dan is de monogame hetero relatie de steensoort waarmee onze steden, straten en huizen zijn gebouwd.

We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen.

Liefde, muren en samenwonen
Op het traditionele relatiepad kan, als we eenmaal die ene persoon hebben gevonden, het ‘grote terugtrekken’ beginnen. We trekken muren op: letterlijk in de vorm van onze huizen, figuurlijk om niet te worden verleid door anderen. Onze huizen ademen het beeld van wat een romantische relatie hoort te zijn. Emotionele banden met anderen kunnen immers een bedreiging vormen voor die ene, ultieme relatie. Er is zelfs een woord voor als je te close wordt met anderen dan je partner: emotioneel vreemdgaan. We hopen dat deze ene persoon al onze behoeften zal gaan vervullen. Deze torenhoge verwachtingen leggen een enorme druk op het koppel.

Gelukkig ben ik niet de eerste die haar twijfels heeft bij het traditionele samenwonen. Mijn zus belt: ‘Heb je de aflevering van ‘Liefde is…’ van Sophie Hilbrand al gezien? Jij gaat Adelheid Roosen met haar latrelatie echt geweldig vinden!’. Nieuwsgierig zet ik de aflevering met Adelheid en Titus op, die zestien jaar een relatie hebben en niet samen wonen. Toen zij elkaar net kenden sliep Adelheid bij Titus en bracht ze een gedicht van de dichter Rainer Maria Rilke mee, waarin staat dat je de hoeder bent van de eenzaamheid van de ander. In de liefde leer je die afstand vertrouwen.
Ik zie hoe Sophie een foto pakt van Titus en Adelheid bevraagt vanuit het roltrapdenken: ‘Daar wil je toch gewoon elke nacht naast liggen?’, daagt Sophie uit.
Adelheid is even stil. Dan antwoordt ze: ‘Door de soort vragen die jij stelt raak ik verlegen want dan lijkt het of ik daar nee tegen zeg?’
Sophie: ‘Dat doe je ook!’
Adelheid: ‘Als je uitgaat van de bestaande relatieopvatting’

In plaats van te denken vanuit het vaststaande pad (de relatieroltrap) en hokjes (vriendschap tegenover liefde) kun je ook vertrekken vanuit eigen verlangens. Door er niet van uit te gaan dat ik het al moet weten, kan ik vragen stellen. Hoe heb ik lief als ik niet het vooraf bepaalde pad hoef te volgen? Hoe wil ik me verbinden, hoe wil ik steunen en me gesteund voelen? Wat voor relaties wil ik? Wie wil ik nabij hebben? Door vragen te stellen kan een relatie zich op zijn eigen manier ontvouwen. Hoeft samenwonen niet per se samen te gaan met een romantische relatie. Kunnen verlangens andere wegen wijzen.

Menselijke behoefte aan verbinding
Het aantal eenpersoonshuishoudens is groter dan ooit. In deze tijden van corona wordt duidelijk hoe erg degenen die niet in een traditionele partnerrelatie of gezinssituatie wonen, op zichzelf zijn aangewezen. Ook wordt pijnlijk (en prachtig) blootgelegd hoe groot onze behoefte aan verbinding is. It takes a village to raise a child, is een oud Afrikaans gezegde. Dat geldt volgens mij niet alleen voor een kind, maar voor de gehele ontwikkeling van elk mens.
De blogster Amy Weatherly schrijft over een dorp waar alle vrouwen samen hun kleren wasten. Toen ze allemaal wasmachines hadden, was er plots een depressie-epidemie en niemand kon bedenken waarom… Niet omdat wasmachines nou zo slecht zijn. Het was het gebrek aan samen tijd doorbrengen. Het was de afwezigheid van gemeenschap. We hebben elkaar nodig. We hebben niet voor niets duizenden jaren in communities geleefd. Wat als we nu de gebaande traditionele paden verlaten en elkaar op nieuwe manieren gaan opzoeken?

Andere woonvormen
Momenteel is het in Nederland, onder andere door regelgeving, nog niet voor de handliggend om een andere woonvorm te creëren dan de traditionele woonvorm met je partner in een huis of, zoals Adelheid, een latrelatie. Je aansluiten bij een bestaande woongroep is al een stuk makkelijker.
Zo ging dat ook bij Lennart en Charlotte, die ik ontmoet terwijl zij op zoek zijn naar een nieuwe huisgenoot. Lennart en Charlotte waren al samen in een open relatie toen er een kamer in het huis van Charlotte vrij kwam. Die is Lennart toen gaan huren. Hun relatie begon als een monogame relatie die steeds opener werd. Net als hun open relatie is ook hun woongroep organisch gegroeid, van een studentenhuis naar een woongroep. Ze hebben wel eens geprobeerd actief op zoek te gaan naar nieuwe huisgenoten met een vergelijkbare open liefdesvisie, maar in de praktijk werkte dit toch niet zo. Deze woonvorm komt tegemoet aan hun verlangen in verbinding te zijn met meer mensen. Dat geeft gezelligheid, nieuwe initiatieven (andere mensen stellen voor wat te gaan eten) en het is fijn om ook de minder leuke aspecten van het leven te kunnen delen (bonus: minder vaak het vuilnis buiten zetten). Lennart vertelt dat het een droom is om hier uiteindelijk ook samen met anderen kinderen op te voeden als een soort community.

Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Geen exlusiviteit maar alledaagse keuzes
Het werkt goed dat Lennart en Charlotte hun eigen kamer te hebben. Zo is samen slapen echt een bewuste keuze en geen gewoonte. Het onderstreept wat zij alle twee heel belangrijk vinden in hun relatie: telkens weer bewust voor elkaar kiezen en niet in slaap sukkelen en elkaars aanwezigheid voor lief nemen (hun antwoord op Sophie Hillbrands vraag aan Adelheid). Verder zijn de belangrijkste pijlers van hun relatie: open communicatie, goudeerlijk zijn en uitgaan van elkaars goede intenties. Op dit moment heeft Lennart nog twee anders partners en Charlotte is vrij om ook andere liefdes te hebben als zij iemand ontmoet. Met zijn twee andere partners heeft Lennart wel een andere relatie dan met Charlotte. Charlotte gaat mee naar de familiedag en met haar vrijt hij zonder condoom. Niet exclusiviteit of samenwonen typeert een relatie, maar (bijvoorbeeld) de alledaagse keuzes van condoomgebruik, de frequentie van contact en familiedagen.

Natuurlijk zijn er ook nadelen en het is zeker niet voor iedereen, op zo’n manier leven en wonen; net zoals non-monogamie niet voor iedereen is. Dat hoeft ook niet, Lennart en Charlotte willen vooral geen nieuwe norm prediken. Het lijkt juist te gaan over de vrijheid om uit te zoeken wat voor hen zelf werkt. Want dat is wat het lijkt op te leveren: een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren. Zoveel vrijheid gaat gepaard met innerlijk werk en het is niet alleen maar hallelujah. Je kunt schaamte en schuld tegenkomen, twee bekende begrippen in onze cultuur. Mag je echt willen wat je wil? Durf je te gaan staan voor je verlangens? Hoeveel mag je willen? Deze vragen hebben niet alleen betrekking op romantische relaties, maar juist op allerlei relaties in je leven. Door niet het gebaande pad te volgen voor romantische relaties ontstaat er ook ruimte voor andere verbindingen. Die kunnen dan ook hun eigen vorm vinden.

Ik moet zelf bijna mijn huis uit. Dus, als iemand de plek van mijn beste vriendin van de basisschool in wil nemen en met mij wil onderzoeken hoe we samen met anderen (met wie we ons verbonden voelen) kunnen leven? Ik wil wel koken op maandag!

Mail

Babet te Winkel (1991) is opgeleid aan de Universiteit voor Humanistiek om mensen te begeleiden bij zingeving en levensvragen. Onlangs richtte ze Verlieskunst op, om beeldtaal te creëren voor verlies.

Eline Veldhuisen (1999) is illustrator. Inspiratie voor haar werk haalt ze uit haar directe omgeving, variërend van haar eigen gedachtes tot de verhalen van andere mensen. Met zo min mogelijk middelen brengt ze deze verhalen op een heldere manier in beeld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer