Asset 14

Ondraaglijk gewicht

Ondraaglijk gewicht

You are fat’, zei mijn kennis toen ze me na jaren weer zag. Ze keek er zelfvoldaan bij, alsof ze me net een enorme dienst had bewezen. Mijn vader en ik hadden haar net opgehaald van Schiphol, waar ze die dag vanuit Mali - waar ze woont - naartoe was gevlogen. We zaten tegenover elkaar in een taxibusje , en ik had gemerkt dat ze me al langer aan had zitten staren. Ik keek haar waarschijnlijk vragend aan, want ze herhaalde zichzelf: ‘You’re fat, from your pictures years ago I thought you were very skinny’. Mijn vader zag mijn ietwat verbolgen reactie en probeerde me te sussen met een achteloze: ‘Her body is ok, she’s keeping control’. Ik stamelde nog een sarcastische: ‘Well, thanks I guess’, terwijl mijn medepassagiers alweer verder praatten.

Een stroom van lelijke, onzekere gedachten ging door me heen. Heb ik niet juist erg gezond gegeten en geleefd de laatste tijd? Als een Afrikaan - iemand vanuit een cultuur waarin je al snel ‘te dun’ wordt bevonden - mij al dik vindt, ben ik dan niet wel erg zwaar? Kan ik dan mijn eigen observaties dan nog wel vertrouwen? En wat bedoelde mijn vader met ‘she’s keeping control’, dat klonk alsof ik mijn lichaam nog maar net kon bedwingen, voordat het uit haar voegen zou barsten?

De opmerking van mijn kennis bleef langer hangen dan ik zou willen. Daar schaamde ik me voor. Als het al zo was, was ik dan als feminist van midden dertig niet zelfverzekerd genoeg om me niets aan te trekken van willekeurige, kortzichtige schoonheidsidealen? Ik volg juist met plezier vrouwen op Instagram die strijden voor diversiteit en representatie van allerlei soorten lijven in de media. Ik juich toe hoe volle vrouwen de term ‘dik’ veelvuldig terugeisen om het stigma te doorbreken. Waarom hield zo’n onbenullige, oppervlakkige opmerking me zo bezig?

Lichamen komen in allerlei vormen en maten, en ik kijk graag met bewondering naar vrouwenlijven; volle heupen en buiken, lange slanke benen, rollen en lijnen, ik vind het allemaal prachtig. Zelf zie ik als ik in de spiegel kijk een gezonde vrouw van 35 die goed voor haar huid en haar zorgt en leuke kleding draagt. Iemand die genoeg beweegt, maar ook van pasta, toetjes en wijn houdt, en rondingen heeft. Maar bovenal, en voor mij het belangrijkste: iemand die blij en helder uit haar ogen kijkt. Ik ben dus best oké met mezelf.

Waarom hield zo’n onbenullige, oppervlakkige opmerking me zo bezig?

Toch ben ik een product van de westerse maatschappij. Al sinds ik tijdens mijn adolescentie Susan Bordo’s Unbearable Weight las, ben ik hard aan het werk om aangeleerde maatschappelijke regels en verwachtingen rondom mijn lichaam te ‘ontleren’. In haar boek beschrijft Bordo hoe vrouwen(lichamen) in de westerse maatschappij onderworpen worden aan de verwachting zo weinig mogelijk plek in te nemen. Zo zegt ze: ‘pre-occupation [with fat, diet and slenderness] may function as one of the most powerful normalizing mechanisms of our century, insuring the production of self-monitoring and self-disciplining “docile bodies" [...]. Wij vrouwen en onze ‘docile bodies’, oftewel volgzame lichamen, zijn dus al decennialang druk met het uitoefenen van zelfcontrole, en het kleinhouden van onze lichamen. Het zit ons vanuit de maatschappij zo ingebakken, dat we het ‘slank moeten zijn’ hebben geïnternaliseerd.

Precies zoals mijn vader zegt dus: ‘haar lichaam is oké, want ze houdt de controle’. Dat lijkt dus voor vrouwen de grote graadmeter te zijn om waardig beschouwd te worden: of je jezelf in controle kan houden of niet. Zo ving ik recentelijk op hoe een jonge vrouw in een kledingwinkel zuchtend voor de spiegel stond in een felroze, nauw aangesloten jurk. Toen de winkelmedewerkster vroeg hoe ze de jurk vond, antwoordde ze (dus niet direct op de vraag) dat ze net was bevallen en ze daarom een voller lichaam had. ‘Wat triest’, dacht ik terwijl ik zelf een broek paste, ‘dat we het gevoel hebben onszelf voor onze natuurlijke staat te moeten verantwoorden’. Ook merkte ik het bij een familielid, die jaren geleden na een groot kerstdiner sit-ups deed om calorieën kwijt te raken, en ‘s ochtends gelijk op de weegschaal stond om te kijken of ze was aangekomen. ‘Hoeveel weeg jij eigenlijk’, vroeg ze me daarna getergd, om me in haar zelfmarteling mee te sleuren.

Wij vrouwen en onze ‘docile bodies’, oftewel volgzame lichamen, zijn dus al decennialang druk met het uitoefenen van zelfcontrole, en het kleinhouden van onze lichamen.

De geïnternaliseerde zelfcontrole (of eigenlijk: zelfkastijding) waarmee vrouwen opgroeien voelt als een soort gevangenschap. Op welke manier ik als vrouw ook ‘aanwezig’ ben of me vrij voel (ongesteld zijn, een mening uiten, sensualiteit uitstralen, fysieke ruimte innemen), het wordt nog vaak afgestraft. Vrouwelijkheid is, aldus Bordo, namelijk nog steeds synoniem aan ‘alien’ (anders dan de norm, namelijk ‘de man’), onderdanig en instinctief. Een dik lichaam is daarom in onze cultuur zoveel meer dan alleen ‘gewoon een voller lichaam’. Ik stel het me voor als een soort fysieke wereldkaart waarop negatieve maatschappelijke constructen geëtst worden. Iets dat met behulp van media en reclame in allerlei sociaal-culturele aspecten terugkomt: wat we kopen, wat we leren en wat we vinden.

Dus ook al ben ik een 35-jarige feminist die al meer dan 15 jaar leert over maatschappelijke constructen, toch worstel ik nog met de discrepantie tussen mijn interne zelfbeeld, en externe standaarden die mijn gedachten beïnvloeden. Het verschil tussen hoe ik geniet van mijn fysieke vrouwenlichaam als mijn vollere dijen en billen een spijkerbroek vullen, en hoe ik, als ik iets slanker en lichter ben, me gesterkt voel in mijn ‘sociale’ vrouwenlichaam als diezelfde broek om me heen ‘hangt’. De sleutel om die twee te verenigen zit hem denk ik in het accepteren van het vrouwelijk lichaam als een neutraal en menselijk systeem. En het verwerpen van de vrouw als ‘alien’, zoals Susan Bordo beschrijft.

De opmerking van mijn kennis tijdens de taxirit bleek al dichterbij die neutraliteit te liggen dan ik dacht. Als ik mijn vader een paar dagen later spreek, lijkt hij mijn oncomfortabele reactie niet vergeten te zijn. ‘You know "fat" is just Creole slang for "not skinny", right? She was just saying you have a body’.

Mail

Aisha Mansaray (zij/haar, 1988) studeerde Engelse taalwetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Is o.a. columnist van Hard//hoofd en OneWorld, en hoopt ooit zo goed te worden als Amerikaans schrijfster Vivian Gornick.

Anna June (1994) is een illustrator uit Leiden en werkt voor verschillende opdrachtgevers. Haar tekeningen gaan vaak over ‘hoe mensen doen’, dieren, identiteit en ongemak. Ze is oprichter van het Leidse makerscollectief ROEM, een stichting die jonge makers ondersteunt en samenbrengt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Column: Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Als een vriendin van Eva op date gaat met een man waarmee Eva zelf al eerder afsprak, is ze erg benieuwd naar haar bevindingen. Lees meer

Column: Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Twee jaar geleden vroeg Eva nog aan een collega waarom ze niet dronk. Inmiddels laat ook zij de alcohol links liggen en is ze zelf degene die wordt bevraagd. Lees meer

(Ont)hechting

(Ont)hechting

Als Aisha op proef intrekt bij haar geliefde en haar eigen gekoesterde plek achterlaat, is het net het alsof ze een onvaste vorm aanneemt. Lees meer

Hypnose

Op een dag breng ik alle wereldleiders onder hypnose

Een betere wereld begint bij een andere gedachte en daarom besluit Marthe van Bronkhorst hypnotiseur te worden. Lees meer

Column 1

Je opnemen in mijn testament

Een lugubere ontdekking tijdens een boswandeling doet Eva nadenken over wat we achterlaten voor onze nabestaanden als we overlijden. Lees meer

Automatische concepten 71

We hebben een probleem met de derde helft

Een voetbalwedstrijd stopt officieel misschien op het veld, maar Marthe van Bronkhorst merkt in de trein dat het slinkse spel doorgaat. Lees meer

Zeker weten dat hij een super goede vader wordt

Zeker weten dat hij een supergoede vader wordt

Eva wil blij zijn voor haar vriend, die na een halfjaar weer van zich liet horen, maar merkt dat het haar moeite kost. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer