Asset 14

Onder het mom van fictie

Onder het mom van fictie

Ella Kuijpers bezocht ‘All Inclusive’, een voorstelling die choqueert en de grens tussen fictie en realiteit volledig doet vervagen – maar niet op een goede manier. Het nastreven van catharsis heiligt niet alle middelen, aldus Kuijpers.

‘All Inclusive’ is een voorstelling gemaakt door de Duitse theatermaker Julian Hetzel die op dit moment door Nederland tourt. Ze gaat over de schoonheid in destructie, de esthetisering van oorlog en hoe de kunstwereld hierop reageert. Hetzel staat bekend om zijn theater waarbij de zogenaamde vierde muur wordt doorbroken. Het doorbreken van die muur maakt dat de grens tussen theater en realiteit vervaagt, omdat het publiek direct wordt aangesproken. Je kunt je dan niet langer verschuilen achter het feit dat je ergens naar zit te kijken, want je wordt onderdeel van de voorstelling. En dat heb ik gemerkt.

Aristoteles introduceerde de werking van catharsis in de Griekse tragedie. Eleos (medelijden) en fobos (angst) zijn emoties die het Griekse theater moest opwekken, zodat het publiek wordt gereinigd. Ook in ‘All Inclusive’ lijkt catharsis een rol te spelen. Er valt wat voor te zeggen, maar ik vraag me af of theater niet ook een moraal moet kennen.

In het Griekse theater werd catharsis behoorlijk serieus genomen. Zo werden slaven ingezet om gruwelijke gevechten uit te beelden. Deze gruwel zou emotionele zuivering opleveren bij het publiek. Hoewel hedendaags theater zulke taferelen niet zal herhalen, riep ‘All Inclusive’ bij mij de vraag op of theater wel alles mag tonen, onder het mom van fictie.

De voorstelling is op zijn zachtst gezegd paradoxaal. Ze neemt kunst op de hak door een rondleiding in een museum te tonen, waarbij de rondleider pretendeert met haar uitgekozen kunst te kunnen uitleggen welke schoonheid verborgen zit in oorlogvoering. Ze toont geluidsfragmenten van bombardementen, geïmporteerd gruis van een platgebombardeerd gebouw en zet zelfs haar eigen moord in scène. Hetzel koos ervoor om echte vluchtelingen uit onder andere Syrië, Irak en Maleisië, die speciaal voor deze ene uitvoering van de voorstelling waren gevraagd, deel te laten nemen aan de rondleiding. Voor hen was de kunst te herkenbaar en pijnlijk. Ze verlieten de rondleiding meerdere keren uit afgunst voor het getoonde.

Ook al participeerden de vluchtelingen vrijwillig in deze voorstelling, dan nog vraag ik me af of Hetzel niet te ver ging.

Wat ik in het stuk zag, was dat er een parodie werd gemaakt op een museumrondleiding. Daardoor vormde het een kritiek op die rondleidingen, waarin zogenaamd gepretendeerd werd vat te kunnen krijgen op de werkelijkheid, terwijl ze werd gemaakt door mensen die een te grote afstand tot het onderwerp hadden. In deze theaterrondleiding namen echter echte vluchtelingen deel. Voor hen was de getoonde kunst geen kunst, maar gruwel. Tenminste, in de ‘echte wereld’. En ook al waren de getoonde kunstwerken nep (omdat ze onderdeel waren van theater), dan nog denk ik dat ze obsceen waren voor de vluchtelingen, zoals ze ook in de voorstelling lieten blijken. En daarmee is Hetzel eigenlijk net zo bot en toont hij net zo weinig begrip als de rondleider uit zijn eigen voorstelling.

Het zien van de gruwelijke taferelen was niet leuk meer, zeker niet in het kader van ‘theater’. Het was niet grappig, artistiek of interessant. De grens tussen de voorstelling en de realiteit was compleet vervaagd. Het werd écht. En naar. En ook al participeerden de vluchtelingen vrijwillig in deze voorstelling, dan nog vraag ik me af of Hetzel niet te ver ging. De bezoekers van de rondleiding waren onderdeel van het theater, maar voor hen zijn oorlogsbeelden en
-geluiden vast geen kunst. De reële angst van de vluchtelingen schuurde met de fictieve werkelijkheid.

Ook al is kunst fictie, ze kan dicht bij de realiteit komen. Dit kan belangrijk zijn als kunst de enige manier is om dingen aan de kaak te stellen of bijvoorbeeld de absurditeit van onze werkelijkheid te tonen. Ik denk echter dat kunst, en daarmee theater, ook een moraal moet hebben. De boodschap van een stuk gaat aan mij voorbij als het enige wat me bijblijft iets heftigs of obsceens is. Catharsis mag dan een helende werking hebben, maar theater kan niet alles tonen onder het mom van fictie.



Beeld: Julian Hetzel

Mail

Ella Kuijpers voelt zich Rotterdamse, windt zich op en schrijft, houdt van zingen en cultuurfinanciering.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer