Asset 14

Geleefde tijd

Marieke Ladru won de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek in de categorie "internetkritiek" met haar essay over de Japanse kunstenaar On Kawara. Kawara werkt sinds 4 januari 1966 aan zijn magnus opus: een serie schilderijen met daarop de datum van de dag waarop hij het doek heeft gemaakt. "Tempus fugit. Tijd vliegt, maar ons bestaan is eindig." Over Usain Bolt, vergetelheid en het onvermijdelijke verstrijken van de tijd.

“All time is all time. It does not change. It does not lend itself to warnings or explanations. It simply is. Take it moment by moment, and you will find that we are all, as I've said before, bugs in amber.”

- Kurt Vonnegut -  Slaugtherhouse-Five, or The Children's Crusade: A Duty-Dance with Death (1969)

Bolt en Burke

Het is 10 augustus 2012. Gisteren schreef Usain Bolt geschiedenis door als eerste atleet op twee achtereenvolgende Olympische Spelen de snelste te zijn op zowel de 100 als de 200 meter sprint. Zijn tijd: 9,36 seconden. Hiermee liep de Jamaicaanse hardloper de 100 meter 2,64 seconden harder dan de Engelsman Thomas Burke, de gouden medaillewinnaar van 1896. Honderdzestien jaar later, slechts 20 meter achter Bolt op de sintelbaan, weet bijna niemand meer wie Burke was, laat staan wie de andere 24 winnaars waren. In het informatietijdperk zijn obscure feiten echter maar een muisklik van ons blikveld verwijderd. Zo toont de New York Times in een animatiefilmpje hoeveel sneller ‘de mens’ in de loop van de tijd is geworden en brengt zij Amerikaanse triomfen uit het verleden opnieuw onder de aandacht. Er wordt geschreven over vergeten helden als Archie Hahn, ofwel de “Milwaukee meteoor” die twee keer een gouden plak won (in 1904 en 1906) of Carl Lewis die in 1988 tweede werd op de 100 meter sprint, maar uiteindelijk toch zegevierde omdat de eigenlijke nummer één doping had gebruikt. Voor even waren deze mannen (en Amerika met hen), net als Bolt, de beste ter wereld – enkel en alleen omdat ze eerder gefinisht waren dan de rest.

Het is wat het is, bescheiden in zijn eenvoud doch rigoureus en overweldigend in zijn veelheid.

Vrijwel niets geeft de absurditeit van de menselijke drang tot controle weer als een olympische hardloopwedstrijd. In een zo kort mogelijke tijd trachten de uitverkoren atleten van punt A naar punt B te komen. Voor ‘eeuwige’ roem worden natuurkrachten weerstaan en het eigen lichaam tot het uiterste gedreven; om het proces vier jaar later opnieuw te herhalen. Tempus fugit. Tijd vliegt, maar ons bestaan is eindig. Dit bewustzijn van beperkte tijd heeft de Japans-Amerikaanse On Kawara (1933) tot onderwerp van zijn kunst gemaakt. Sinds 4 januari 1966 werkt hij aan zijn magnus opus: een serie schilderijen met daarop de datum van de dag waarop hij het doek heeft gemaakt. Sommige dagen schildert hij er twee, andere dagen geen enkele. Mocht het werk niet afkomen binnen zijn zelf opgelegde deadline (een etmaal), dan wordt het vernietigd. Meer dan 2000 Date Paintings heeft Kawara inmiddels op zijn naam staan. En hij schildert ze nog steeds, iedere dag opnieuw. Als een hedendaagse Sisyphus sleept hij zich elke ochtend uit bed om aan zijn voor velen betekenisloze registratie van tijd te werken. “On Kawara, ik weet nooit zo goed wat ik ermee moet”, zei een vriendin tegen mij naar aanleiding van zijn expositie in Museum Boijmans van Beuningen. Het werk is dan ook vrij saai. Er worden geen grote onthullingen gedaan, geen waarheden verkondigd of politieke statements gemaakt.  Het is wat het is, bescheiden in zijn eenvoud doch rigoureus en overweldigend in zijn veelheid.

On Kawara - 4MARS1973 (1973)

Een springplank

Een tijdlang gingen de Date Paintings gepaard met een fragment uit de krant van de dag waarop ze waren gemaakt, uit het land waarin Kawara op dat moment verbleef. Samen werden ze opgeborgen in een doos gemaakt door zijn vrouw. Tegenwoordig doet hij dat niet meer. Misschien omdat wij het werk dan teveel in de context van de gebeurtenissen van die dag gaan lezen. Desondanks ontkom je niet aan associaties en speculaties. Het werk is als een springplank voor herinneringen en bespiegelingen. Zo hangt er in Boijmans een schilderij met daarop “4MARS1973”; een werk dat precies tien jaar voor mijn geboorte is gecreëerd. In de Franse krant van die dag gaat het onder andere over de problemen in het Midden-Oosten. Mij bekruipt een beklemmend gevoel. In 29 jaar tijd lijkt er weinig te zijn veranderd. Ernaast hangt een werk dat Kawara heeft geschilderd op 30 juli 1968, de zomer van de revolutie. Hij was toen 35 jaar. Waar droomde hij toen van? Terwijl ik langs de werken loop, hoor ik data door de lege ruimte klinken. In een paar minuten trekt een mensenleven aan je voorbij. Het werk genaamd One Million Years is een lijst met data bestaande uit twee delen: een ‘verleden’ dat terugtelt vanaf 1969 en een ‘toekomst’ die optelt vanaf 1980. In 1993 werd de lijst voor het eerst live voorgelezen in het DIA Center for the Arts in New York. Sindsdien zijn er talloze performance geweest, elk beginnend waar de vorige is geëindigd. Gefragmenteerde tijd, een aaneenschakeling van momenten wordt in de vorm van data over je heen gestort. Tezamen structureren ze ons verleden, heden en onze toekomst.

Ik vraag me af of er een Date Painting bestaat met SEPT.11,2001.  Waarschijnlijk niet.

Even lijkt de tijd stil te staan. Op een van de kaarten rijzen de torens van het World Trade Center als twee geestverschijningen boven de skyline uit. De kaart is verstuurd op 12 februari 1978. Die dag stond Kawara om op om 9.47. Toen wist hij nog niet wat er 23 jaar later zou gaan gebeuren. Ik vraag me af of er een Date Painting bestaat met SEPT.11,2001.  Waarschijnlijk niet. Het zou zonder twijfel zijn beroemdste werk worden en daarmee de gelijkmatigheid van zijn opus ondermijnen. Maar misschien ligt het wel ergens in zijn doos in een kluis te wachten op de dag dat ook wij deze datum zijn vergeten.

On Kawara - NOV.26,1966 (1966)

Kawara is wat hij doet

Zeker is, dat eens de toevloed van Data Paintings zal stoppen. De eindigheid van zijn kunst is onlosmakelijk verbonden met de eindigheid van zijn leven. Kawara is wat hij doet. Elke dag creëert hij opnieuw een bewijs van zijn eigen bestaan en elke dag is er een dichterbij het einde. In zijn telegrammen naar vrienden en collega’s (en tegenwoordig via Twitter) verwijst hij hier naar door te schrijven: "I am still alive", of "I am not going to commit suicide, don’t worry". Deze kleine monumenten, de sporen van Kawara’s geleefde dagen zijn inmiddels over de hele wereld verspreid geraakt. Ze verwijzen naar een bepaalde dag, doorgebracht op een bepaalde plek, uit het leven van On Kawara. Op zichzelf, afgezet tegen de oneindigheid van het universum en de tijd, hebben de werken net zoveel betekenis als een insect die vastzit in een presse-papier van barnsteen. Alleen de beschouwers van zijn oeuvre kunnen door hun vragen, associaties en herinneringen ze betekenis geven. Ondanks of misschien wel dankzij hun rationele voorkomen worden wij door de werken meegevoerd, langs willekeurige momenten die ons en On Kawara doen ontsnappen aan een betekenisloos bestaan.

-

Marieke Ladru (1983) is freelance kunsthistoricus en schrijfster. Hard//hoofd was mediapartner van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek, een initiatief van het Mondriaan Fonds, De Appel en Witte de With in samenwerking met het Vlaams-Nederlands Huis deBuren.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer