Asset 14

Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar)

Non-stop-reportage: Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar) 1

Tien jaar geleden trof je in grote steden nog bioscoopjes waar aan een stuk door seksfilms werden gedraaid. Ferry Wieringa neemt ons in het kader van de non-stopweek mee terug in de tijd en leidt ons rond in de warme verscholen pijpenlades.

Oudekerksplein, Amsterdam-Centrum. Het lint van roodverlichte etalages werd bij nummer 18 onderbroken door een pand met een grote lichtbak aan de gevel: 'Venus. Sexcinema, non-stop'. In een claustrofobisch hokje dat van vloer tot plafond met schrootjes was betimmerd, zat een man aan een apparaat te sleutelen. Terwijl opgewonden volk passeerde, had de eigenaar enkel oog voor de machine. Begin jaren zeventig opende ‘Venus’ haar deuren en sindsdien stonden er geen rijen voor de kassa. Wel af en toe een klant die de zaal indook.

Het apparaat bleek een Super-8-projector. ‘We draaien hier enkel Super 8. Het oude spul vind ik mooier. Die oude films hebben tenminste nog sfeer. Er zit verhaal in. En: nog echte borsten, niet dat siliconenwerk.’ De films vond hij op beurzen, in winkels en via internet. ‘Er is nog genoeg. Wel is het geluid door de jaren heen vergaan.’ Verder wilde hij niets meer kwijt, op een entreebiljet van 5 euro na.

Ik stapte naar binnen. Twee klapdeuren, een sticker: bellen verboden. De kerkklok sloeg, het rumoer van de straat maakte plaats voor het geratel van de projector. Michael Bolton zong: 'We met as strangers, we might be worlds apart'. Op het doek reed een vrouw in een prachtige open VW Kever over een druk verkeersplein. Rome? Parijs? Ze parkeerde de wagen recht onder een 'verboden te parkeren’-bord en kreeg het direct met een agent aan de stok. Het gesprek ontaardde in een vrijpartij die in de open lucht de aandacht trok van aardig wat omstanders. Deze keken oprecht verbaasd.

Ondertussen was er een Japanse jongen de zaal binnen gekomen. Een Lonely Planet in zijn ene hand, in de andere een aansteker die als zoeklicht diende bij het vinden van een plek. Hij nam plaats op de laatste rij, stak een sigaret op, ritste zijn broek open, schoof onderuit en begon zich af te trekken met dezelfde hand als waarin hij de sigaret vasthield. Hij kwam snel klaar, rookte een tweede en liep vervolgens naar het toilet.

Er werd een nieuwe film op de projector gelegd; Duitstalig ditmaal, plaats van handeling: een park. Op een kaartje kon je uren teren en film na film bekijken. Twee dames op de fiets, ze zien twee heren, laten de banden leeglopen en roepen de mannen, deze komen stoer aangelopen.

De Japanner was inmiddels terug en begon aan zijn derde sigaret.

Vanaf midden jaren zestig veroverde bloot langzaam terrein in de bioscopen. Aanvankelijk een diep decolleté, een lange split, maar gestaag rekten de producenten de genregrenzen op. Paartjes die seks simuleerden deden hun intrede, waarbij ze de 'Geheime Delen' (Gerard Reve) met de handen bedekten. Begin jaren zeventig werd in harde porno een voorlopig eindstation bereikt, sindsdien gaat het all the way inclusief de meatshots en comeshots.

De opkomst van pornofilms vond plaats in een tijd van algemene maatschappelijke hervormingen. Ook seks moest bespreekbaar worden. Binnen progressieve en linkse (studenten)kring werden al avonden georganiseerd waar porno als (artistieke) noviteit geanalyseerd werd. Openbare vertoning was legaal mits het in kleine kring was (minder dan 50 stoelen) en de aanwezigen 18 jaar of ouder waren. In grotere zalen en voor de massa bleef porno een verboden vrucht. Pas na het Deep Throat-arrest (1978) werd het verbod op vertoning van porno aan volwassenen in grotere zalen opgeheven. De leeftijdsgrens bleef gehandhaafd maar nu konden ook grotere bioscopen dit nieuwe kansrijke genre programmeren. In de hoogtijdagen van de pornocinema (1975-1985) telde Nederland zo'n honderd van dit soort theaters. Aanvankelijk kwam er een gemengd publiek op af van nieuwsgierigen, verliefde paartjes en eenzame geilaards. Begin jaren tachtig taande de belangstelling door de komst van video – de liefhebbers gingen thuis kijken. Daarbij droogde het aanbod op van goede films dat op 35mm werd uitgebracht – de grote seksbioscopen verdwenen gestaag uit het straatbeeld omdat de massa en de elite op porno in publieke zalen waren uitgekeken. Echter het kleine zalencircuit bleef overeind. In de steegjes rond treinstations en in achterkamers van seksshops bleven de projectoren porno ratelen met in de zaaltjes een selectief gezelschap van eenzamen, nymfomanen en spanningszoekers.

Dwalend door de sekshoofdstad die Amsterdam anno 2010 was, trof ik naast 'Venus' nog drie van dit soort bioscoopjes aan. Het waren er ooit alleen al op de Wallen minstens vijftien. Niet ver van het Centraal Station lag 'Diana'. Een bordje op het raam van de kassier vermeldde: 'condooms 0,50 euro'. Ook hier schrootjes als verwijzing naar het bouwjaar: 1977. Het theater telde dertig stoelen. Direct na de entree stond een man tegen de muur geleund. Zijn pik hing uit zijn broek en die streelde hij demonstratief terwijl hij de nieuwe bezoeker indringend aankeek. Langzaam trok de sluier van duisternis op maar er bleef veel aan het zicht onttrokken. Dat de stoelen doorzaten en grote kerven het purschuim van de zitting blootlegden, was niet weg te moffelen. Naast het scherm was een toilet. Muren waren ondergeklad met telefoonnummers waarachter orale masseurs schuilgingen, wc-papier ontbrak, net als het slot op de deur. De vloer was bezaaid met tissues en plasjes snotterig vocht.

In de zaal was het warm. Mannelijke gestaltes staarden naar de film. En naar elkaar. Achterin hielden zich, leunend tegen de zwarte muren, drie mannen op. Een bordje 'heterotheater' moest de homoscene buiten de deur houden maar alleen de pornoacteurs hielden zich hieraan.
Non-stop-reportage: Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar) 3
Met zijn 72 jaar was de kassier een oude diva in de seksindustrie. In een vorige leven had hij als La Michelle op het podium furore gemaakt. Vol trots vertelde hij dat Ed van der Elsken hem eens als jonge meid op de Dam had gefotografeerd. Toen ik die foto opzocht, zag ik een jonge vrouw in kort rokje met lang haar onschuldig de lens inkijken. Maar dat was toen, nu lag 'Diana' vier avonden in de week in Michels zorgzame handen. Bladerend door de Allerhande en met een monitor waarop de film meedraaide voor zijn neus, klopten er vaste klanten op het raam van zijn hokje, schudde hem de hand, kwamen binnen voor koffie en babbelden met hem over vroeger, over de films en over andere bezoekers. Hij kende de meeste klanten, maar denk niet dat hij ze op straat begroette. ‘Het blijft voor velen een geheim leven.’

Michel: ‘Er gebeuren binnen vaak leuke dingen. Ik had gisteren nog een paartje aan de kassa. Na een tijdje klopte een vaste bezoeker op mijn raampje. “Ik kom je even bijpraten.” Je moet weten dat ik soms geen idee heb van wat zich binnen afspeelt. Het ging er wild aan toe. Die man wees andere kerels aan om het met zijn vrouw te doen. Dat gaf een hoop beroering.’

Hij glimlachte, monsterde mijn reactie en vervolgde: ‘Mannen komen hier niet voor de film maar voor de spanning. Kijk, als je jong bent, sla je zo een leuke gozer of griet aan de haak. Je gaat naar huis en hebt seks. Maar wat als je ouder bent of niet meer zo goed meekomt. Ik ben een oude nicht. Wie zit er op mij te wachten? Als je weinig vrienden hebt, er niet uitziet, wat dan? Ja, je kunt ervoor betalen, maar dat is een zakelijke overeenkomst. Het gaat om zelfrespect. Hier wordt niet gevraagd naar je naam of beroep, maar je wordt wel aangeraakt. Je trekt elkaar af. Er wordt geneukt, gepijpt. Goed, sommige kerels sluiten hun ogen en fantaseren er een vrouw bij.’

Achter hem, in de zaal draaiden ze ondertussen bij de achterste rijen op 'de dansvloer' om elkaar heen, de klanten. Zwijgzaam schuifelend. Turend, hopend op dat wat internet of een porno-dvd'tje niet kon bieden. Michel: ‘Menselijk contact. Daarom komen klanten naar de bioscoop. Daarom is deze plek zo belangrijk voor ze.’

Maar dit was tien jaar geleden. Video werd opgevolgd door dvd’s, ‘het’ internet kwam op en ontmoetingen worden tegenwoordig via digitale weg gearrangeerd. Toen ik dan ook vorige week weer eens door de binnenstad van Amsterdam liep, ontdekte ik met enige weemoed dat non-stop pornobioscopen als ‘Venus’ en ‘Diana’ slechts nog in verhalen bestaan.

Beeld 1: Ivo83
Beeld 2: Huub Zeeman

Mail

Ferry Wieringa (1975) schrijft over ogenschijnlijk onbeduidende levens en plekken. In zijn verhalen spelen figuranten de hoofdrol en schuift de achtergrond naar het voorplan.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer