Asset 14

Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar)

Non-stop-reportage: Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar) 1

Tien jaar geleden trof je in grote steden nog bioscoopjes waar aan een stuk door seksfilms werden gedraaid. Ferry Wieringa neemt ons in het kader van de non-stopweek mee terug in de tijd en leidt ons rond in de warme verscholen pijpenlades.

Oudekerksplein, Amsterdam-Centrum. Het lint van roodverlichte etalages werd bij nummer 18 onderbroken door een pand met een grote lichtbak aan de gevel: 'Venus. Sexcinema, non-stop'. In een claustrofobisch hokje dat van vloer tot plafond met schrootjes was betimmerd, zat een man aan een apparaat te sleutelen. Terwijl opgewonden volk passeerde, had de eigenaar enkel oog voor de machine. Begin jaren zeventig opende ‘Venus’ haar deuren en sindsdien stonden er geen rijen voor de kassa. Wel af en toe een klant die de zaal indook.

Het apparaat bleek een Super-8-projector. ‘We draaien hier enkel Super 8. Het oude spul vind ik mooier. Die oude films hebben tenminste nog sfeer. Er zit verhaal in. En: nog echte borsten, niet dat siliconenwerk.’ De films vond hij op beurzen, in winkels en via internet. ‘Er is nog genoeg. Wel is het geluid door de jaren heen vergaan.’ Verder wilde hij niets meer kwijt, op een entreebiljet van 5 euro na.

Ik stapte naar binnen. Twee klapdeuren, een sticker: bellen verboden. De kerkklok sloeg, het rumoer van de straat maakte plaats voor het geratel van de projector. Michael Bolton zong: 'We met as strangers, we might be worlds apart'. Op het doek reed een vrouw in een prachtige open VW Kever over een druk verkeersplein. Rome? Parijs? Ze parkeerde de wagen recht onder een 'verboden te parkeren’-bord en kreeg het direct met een agent aan de stok. Het gesprek ontaardde in een vrijpartij die in de open lucht de aandacht trok van aardig wat omstanders. Deze keken oprecht verbaasd.

Ondertussen was er een Japanse jongen de zaal binnen gekomen. Een Lonely Planet in zijn ene hand, in de andere een aansteker die als zoeklicht diende bij het vinden van een plek. Hij nam plaats op de laatste rij, stak een sigaret op, ritste zijn broek open, schoof onderuit en begon zich af te trekken met dezelfde hand als waarin hij de sigaret vasthield. Hij kwam snel klaar, rookte een tweede en liep vervolgens naar het toilet.

Er werd een nieuwe film op de projector gelegd; Duitstalig ditmaal, plaats van handeling: een park. Op een kaartje kon je uren teren en film na film bekijken. Twee dames op de fiets, ze zien twee heren, laten de banden leeglopen en roepen de mannen, deze komen stoer aangelopen.

De Japanner was inmiddels terug en begon aan zijn derde sigaret.

Vanaf midden jaren zestig veroverde bloot langzaam terrein in de bioscopen. Aanvankelijk een diep decolleté, een lange split, maar gestaag rekten de producenten de genregrenzen op. Paartjes die seks simuleerden deden hun intrede, waarbij ze de 'Geheime Delen' (Gerard Reve) met de handen bedekten. Begin jaren zeventig werd in harde porno een voorlopig eindstation bereikt, sindsdien gaat het all the way inclusief de meatshots en comeshots.

De opkomst van pornofilms vond plaats in een tijd van algemene maatschappelijke hervormingen. Ook seks moest bespreekbaar worden. Binnen progressieve en linkse (studenten)kring werden al avonden georganiseerd waar porno als (artistieke) noviteit geanalyseerd werd. Openbare vertoning was legaal mits het in kleine kring was (minder dan 50 stoelen) en de aanwezigen 18 jaar of ouder waren. In grotere zalen en voor de massa bleef porno een verboden vrucht. Pas na het Deep Throat-arrest (1978) werd het verbod op vertoning van porno aan volwassenen in grotere zalen opgeheven. De leeftijdsgrens bleef gehandhaafd maar nu konden ook grotere bioscopen dit nieuwe kansrijke genre programmeren. In de hoogtijdagen van de pornocinema (1975-1985) telde Nederland zo'n honderd van dit soort theaters. Aanvankelijk kwam er een gemengd publiek op af van nieuwsgierigen, verliefde paartjes en eenzame geilaards. Begin jaren tachtig taande de belangstelling door de komst van video – de liefhebbers gingen thuis kijken. Daarbij droogde het aanbod op van goede films dat op 35mm werd uitgebracht – de grote seksbioscopen verdwenen gestaag uit het straatbeeld omdat de massa en de elite op porno in publieke zalen waren uitgekeken. Echter het kleine zalencircuit bleef overeind. In de steegjes rond treinstations en in achterkamers van seksshops bleven de projectoren porno ratelen met in de zaaltjes een selectief gezelschap van eenzamen, nymfomanen en spanningszoekers.

Dwalend door de sekshoofdstad die Amsterdam anno 2010 was, trof ik naast 'Venus' nog drie van dit soort bioscoopjes aan. Het waren er ooit alleen al op de Wallen minstens vijftien. Niet ver van het Centraal Station lag 'Diana'. Een bordje op het raam van de kassier vermeldde: 'condooms 0,50 euro'. Ook hier schrootjes als verwijzing naar het bouwjaar: 1977. Het theater telde dertig stoelen. Direct na de entree stond een man tegen de muur geleund. Zijn pik hing uit zijn broek en die streelde hij demonstratief terwijl hij de nieuwe bezoeker indringend aankeek. Langzaam trok de sluier van duisternis op maar er bleef veel aan het zicht onttrokken. Dat de stoelen doorzaten en grote kerven het purschuim van de zitting blootlegden, was niet weg te moffelen. Naast het scherm was een toilet. Muren waren ondergeklad met telefoonnummers waarachter orale masseurs schuilgingen, wc-papier ontbrak, net als het slot op de deur. De vloer was bezaaid met tissues en plasjes snotterig vocht.

In de zaal was het warm. Mannelijke gestaltes staarden naar de film. En naar elkaar. Achterin hielden zich, leunend tegen de zwarte muren, drie mannen op. Een bordje 'heterotheater' moest de homoscene buiten de deur houden maar alleen de pornoacteurs hielden zich hieraan.
Non-stop-reportage: Doorlopende voorstelling (toegang v.a. 18 jaar) 3
Met zijn 72 jaar was de kassier een oude diva in de seksindustrie. In een vorige leven had hij als La Michelle op het podium furore gemaakt. Vol trots vertelde hij dat Ed van der Elsken hem eens als jonge meid op de Dam had gefotografeerd. Toen ik die foto opzocht, zag ik een jonge vrouw in kort rokje met lang haar onschuldig de lens inkijken. Maar dat was toen, nu lag 'Diana' vier avonden in de week in Michels zorgzame handen. Bladerend door de Allerhande en met een monitor waarop de film meedraaide voor zijn neus, klopten er vaste klanten op het raam van zijn hokje, schudde hem de hand, kwamen binnen voor koffie en babbelden met hem over vroeger, over de films en over andere bezoekers. Hij kende de meeste klanten, maar denk niet dat hij ze op straat begroette. ‘Het blijft voor velen een geheim leven.’

Michel: ‘Er gebeuren binnen vaak leuke dingen. Ik had gisteren nog een paartje aan de kassa. Na een tijdje klopte een vaste bezoeker op mijn raampje. “Ik kom je even bijpraten.” Je moet weten dat ik soms geen idee heb van wat zich binnen afspeelt. Het ging er wild aan toe. Die man wees andere kerels aan om het met zijn vrouw te doen. Dat gaf een hoop beroering.’

Hij glimlachte, monsterde mijn reactie en vervolgde: ‘Mannen komen hier niet voor de film maar voor de spanning. Kijk, als je jong bent, sla je zo een leuke gozer of griet aan de haak. Je gaat naar huis en hebt seks. Maar wat als je ouder bent of niet meer zo goed meekomt. Ik ben een oude nicht. Wie zit er op mij te wachten? Als je weinig vrienden hebt, er niet uitziet, wat dan? Ja, je kunt ervoor betalen, maar dat is een zakelijke overeenkomst. Het gaat om zelfrespect. Hier wordt niet gevraagd naar je naam of beroep, maar je wordt wel aangeraakt. Je trekt elkaar af. Er wordt geneukt, gepijpt. Goed, sommige kerels sluiten hun ogen en fantaseren er een vrouw bij.’

Achter hem, in de zaal draaiden ze ondertussen bij de achterste rijen op 'de dansvloer' om elkaar heen, de klanten. Zwijgzaam schuifelend. Turend, hopend op dat wat internet of een porno-dvd'tje niet kon bieden. Michel: ‘Menselijk contact. Daarom komen klanten naar de bioscoop. Daarom is deze plek zo belangrijk voor ze.’

Maar dit was tien jaar geleden. Video werd opgevolgd door dvd’s, ‘het’ internet kwam op en ontmoetingen worden tegenwoordig via digitale weg gearrangeerd. Toen ik dan ook vorige week weer eens door de binnenstad van Amsterdam liep, ontdekte ik met enige weemoed dat non-stop pornobioscopen als ‘Venus’ en ‘Diana’ slechts nog in verhalen bestaan.

Beeld 1: Ivo83
Beeld 2: Huub Zeeman

Mail

Ferry Wieringa (1975) schrijft over ogenschijnlijk onbeduidende levens en plekken. In zijn verhalen spelen figuranten de hoofdrol en schuift de achtergrond naar het voorplan.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

Met Adult Alternative, ‘de eerste erotische fototentoonstelling met transgender, intersekse en non-binaire modellen ooit’, wil Pride Photo Nijmegen een taboedoorbrekende expo neerzetten. Die belofte wordt slechts ten dele waargemaakt, zag Marte Hoogenboom – al is ook dat de moeite waard. Lees meer

Heimweek Mixtape

Heimweek Mixtape

Heimwee kan niet zonder muziek, en een themaweek niet zonder mixtape. Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met liedjes gekozen door redacteuren. Lees meer

Heimwee is de wreedste pijn

Heimwee is de wreedste pijn

Is heimwee vertaalbaar? Marthe van Bronkhorst reflecteert op de emotie in haar vertalingen van drie romantische dichters die zeer onder hun heimwee leden. Lees meer

Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan