Asset 14

België vanuit het badkamerraam

Roos woont sinds kort in Antwerpen. Menig Belg vraagt zich af wat haar er - in vredesnaam - toe bewogen heeft om Amsterdam voor België te verruilen. Roos daarentegen merkt het verschil niet zo. Of moet de cultuurschok nog komen?

“Ah, ‘ne Hollander! Zijt ge van Roosendaal? Breda?” De man die mij in het voorbijgaan had gevraagd naar wat kleingeld, stond stil. In mijn onhandige gestamel (ik had net boodschappen gedaan, geen geld meer, en de witte kool onder mijn arm begon zwaar te worden) had hij mijn Nederlands snel herkend.
“Ge zijt van Amsterdam! En ge woont hier! ..Maar in Amsterdam.. daar is’t veel beter, nie? Ja toch zeker.. Ik zou teruggaan als ik u was, in Amsterdam is ‘t beter.” Dat betwijfelde ik, maar zonder hem tegen te spreken sjouwde ik mijn kool naar het smalle Antwerpse huis waar ik vijf dagen eerder in was getrokken. Hoewel het waarschijnlijk niet moeilijk was voor deze man zich een beter leven voor te stellen elders, en dat dat elders door deze toevallige ontmoeting Amsterdam was, moest ik afgelopen week weer aan hem denken.

Ik las een essay in de bijlage van de Groene Amsterdammer rond het thema Nederland en België. Auteur Marc Reugebrink beschrijft zijn ervaringen als Nederlander in België, waar hij nu ruim een decennium woont. Volgens Reugebrink kijken de Vlamingen nog altijd op naar Nederland, ook al is het minder dan voorheen. “Het minderwaardigheidscomplex van de Vlaming maakt van het grote voorbeeld dat Nederland in veel opzichten nog steeds voor hem is, tegelijkertijd datgene wat hij ten diepste haat, omdat het hem terugwijst naar wat hij als zijn eigen kleinheid beschouwt.” Zijn leven in België confronteert Reugenbrink met een Nederlandersschap waar hij zich eerder niet bewust van was, en met Nederlandse kenmerken die hij zelf vooral aan de Randstedeling toedichtte. Het is typisch Nederlands, zo ontdekte hij, dat de eigen waarheden, gebruiken en omgangsvormen als normaal worden beschouwd, “zo normaal dat het niet bij de Nederlander opkomt dat het hier om hoogstens een Nederlandse normaliteit gaat.” Die houding voedt blijkbaar nog altijd dat minderwaardigheidscomplex, en samen met een scala aan culturele, historische en religieuze verschillen een dieper wordende kloof tussen Vlaanderen en Nederland.

Illustratie: Wouter van der Vegt

Raken we werkelijk van elkaar vervreemd? Is Nederland dat wat de Vlaming het diepste haat? Mijn Antwerpse huisgenoten en ik kijken elkaar verbaasd aan. We hebben allebei het idee dat er toch veel samenwerkingen zijn en pogingen elkaar te begrijpen. Behalve de Groene publiceerden het NRC Handelsblad en De Standaard vorige maand gezamenlijk een themaweek over taal, en de recent verschenen documentairereeks Het België van... waarin zes bekende Belgen een introductie geven van hun land, blijkt een populaire cursus voor de geïnteresseerde Nederlander.

Want België is een fascinerend en onvoorspelbaar land, met bovendien een groot respect voor kunst en cultuur. Nu eens wordt niet tegen Nederland opgekeken: het huidige Nederlandse beleid is een schrikbeeld voor velen, en er wordt trots geconcludeerd dat cultuur in België niet onlosmakelijk verbonden is aan de markt. In een ander artikel in de eerder genoemde Groene Amsterdammer, zegt theatermaker Anneke Bonnema dat er in België nog heilige huisjes zijn, terwijl die in Nederland al zijn gesloopt. Waar in Nederland alles gezegd moet kunnen worden, hebben Belgen een soort voorzichtigheid en niet zo snel een mening klaar. Het is een bescheiden beleefdheid, die de Belgen voor Nederlanders vaak zo sympathiek maakt, in combinatie met een eigenwijsheid, die ik nog het best kan beschrijven aan de hand van het uitzicht vanuit mijn badkamer.

Een prachtig voorbeeld van bricolage, zoals mijn huisgenoot het noemt. Het is een eigengereide zelfbouwcultuur die in dit onoverzichtelijke, onlogische stukje stad de achtergevels, schuurtjes, bijgebouwen en tussenbouwsels aan elkaar verbindt. Het is de verdeeldheid, die paradoxaal genoeg de Belgen met elkaar verbindt, die ook als een rode draad door het België van bijvoorbeeld journalist David van Reybroeck loopt.

Maar wacht eens even, het uitzicht vanuit mijn badkamer als metafoor voor de Belgische volksaard? Is dat niet wat ver gezocht? Ik had bedacht om een verhaal te schrijven over mijn eerste twee maanden als nieuwe inwoner van Antwerpen. Maar hoe ik het ook probeer, dit wil maar geen verslag worden van een cultuurshock. Vrienden en vriendjes brachten mij de afgelopen jaren al vaker naar België, dus toen ik twee maanden geleden besloot Amsterdam te verruilen voor een andere stad, was Antwerpen een voor de hand liggende keuze. Antwerpen lijkt voor mij, geboren en getogen in Amsterdam, niet veel exotischer dan Groningen of Maastricht. Ik vergeet dan ook altijd dat ik een internationaal treinkaartje moet kopen, of dat ik hier niet altijd kan pinnen.

Natuurlijk zijn er verschillen, maar hoe meer artikelen ik lees over de verschillen tussen Nederland en België, hoe minder ik geneigd ben een stelling in te nemen over wat “typisch Belgisch” is. Ik stuitte op een reportage van de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon, die in 1946 Nederland per autobus bezocht. “Moeten wij, een vreemd land bezoekend, de dingen aanteekenen die ons van elkander scheiden, of moeten wij de dingen zoeken die ons vereenigen? Het beste is vanzelfsprekend, objektief, te blijven in alles, en de kleine dingen aan te teekenen die in hun merkwaardigheid, in hun verscheidenheid, de essentie zullen geven van wat het vreemde land in wezen is.”

Zelf ondervind ik eigenlijk maar weinig grote verschillen, en ik herken mezelf noch mijn Belgische vrienden niet in de generalisaties over Nederlanders en Belgen. Wannneer ik met mijn Nederlandse huisgenoot die hier al drie jaar woont, zoek naar algemeenheden over Belgen, hebben we toch net te veel uitzonderingen in onze vriendenkring om de regel te bevestigen. Waar Marc Reugebrink zich in België juist meer en meer een Nederlander voelde, voel ik me er steeds minder eentje. Toen ik vorige week onderweg van Antwerpen naar Amsterdam een tussenstop maakte in Rotterdam, liep ik langs een gevel met de tekst “De meeste mensen zijn andere mensen”. Ik besefte dat ik Nederland al nauwelijks ken, laat staan België. Ik ken Amsterdam vooral, Rotterdam redelijk, en Antwerpen een beetje. Als ik al niet eens kan zeggen wat “typisch Nederlands” is, wie ben ik om te zeggen wat “typisch Belgisch” is? In plaats van te stellen dat Belgen anders zijn en als in een zoekplaatje de tien verschillen aan te kruisen, is het interessanter de kleine, merkwaardige dingen te onthouden. Het verschil zit vaak maar in een klein hoekje, of een toevallige ontmoeting.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

(Bos)rebellen

(Bos)rebellen

Deze week worden onze redacteurs blij van die film over het naderende Eurovisie Songfestival, eetbare bloemen en een onterecht vergeten dichter. Lees meer

Winterslaap

Winterslaap

Madeleine grapte al jaren over het houden van een winterslaap. Tot een onderzoeker dit ook echt mogelijk maakt. Wat als mensen een winterslaap zouden houden zoals dassen of beren dat doen? Een kort verhaal door Else Boer. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 45

Goed advies

Deze week worden onze redacteurs blij van praktische zaken: goed advies, een nieuw rijbewijs en fijne muziek. Lees meer

Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur is het aanspreekpunt voor redacteuren en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer