Asset 14

België vanuit het badkamerraam

Roos woont sinds kort in Antwerpen. Menig Belg vraagt zich af wat haar er - in vredesnaam - toe bewogen heeft om Amsterdam voor België te verruilen. Roos daarentegen merkt het verschil niet zo. Of moet de cultuurschok nog komen?

“Ah, ‘ne Hollander! Zijt ge van Roosendaal? Breda?” De man die mij in het voorbijgaan had gevraagd naar wat kleingeld, stond stil. In mijn onhandige gestamel (ik had net boodschappen gedaan, geen geld meer, en de witte kool onder mijn arm begon zwaar te worden) had hij mijn Nederlands snel herkend.
“Ge zijt van Amsterdam! En ge woont hier! ..Maar in Amsterdam.. daar is’t veel beter, nie? Ja toch zeker.. Ik zou teruggaan als ik u was, in Amsterdam is ‘t beter.” Dat betwijfelde ik, maar zonder hem tegen te spreken sjouwde ik mijn kool naar het smalle Antwerpse huis waar ik vijf dagen eerder in was getrokken. Hoewel het waarschijnlijk niet moeilijk was voor deze man zich een beter leven voor te stellen elders, en dat dat elders door deze toevallige ontmoeting Amsterdam was, moest ik afgelopen week weer aan hem denken.

Ik las een essay in de bijlage van de Groene Amsterdammer rond het thema Nederland en België. Auteur Marc Reugebrink beschrijft zijn ervaringen als Nederlander in België, waar hij nu ruim een decennium woont. Volgens Reugebrink kijken de Vlamingen nog altijd op naar Nederland, ook al is het minder dan voorheen. “Het minderwaardigheidscomplex van de Vlaming maakt van het grote voorbeeld dat Nederland in veel opzichten nog steeds voor hem is, tegelijkertijd datgene wat hij ten diepste haat, omdat het hem terugwijst naar wat hij als zijn eigen kleinheid beschouwt.” Zijn leven in België confronteert Reugenbrink met een Nederlandersschap waar hij zich eerder niet bewust van was, en met Nederlandse kenmerken die hij zelf vooral aan de Randstedeling toedichtte. Het is typisch Nederlands, zo ontdekte hij, dat de eigen waarheden, gebruiken en omgangsvormen als normaal worden beschouwd, “zo normaal dat het niet bij de Nederlander opkomt dat het hier om hoogstens een Nederlandse normaliteit gaat.” Die houding voedt blijkbaar nog altijd dat minderwaardigheidscomplex, en samen met een scala aan culturele, historische en religieuze verschillen een dieper wordende kloof tussen Vlaanderen en Nederland.

Illustratie: Wouter van der Vegt

Raken we werkelijk van elkaar vervreemd? Is Nederland dat wat de Vlaming het diepste haat? Mijn Antwerpse huisgenoten en ik kijken elkaar verbaasd aan. We hebben allebei het idee dat er toch veel samenwerkingen zijn en pogingen elkaar te begrijpen. Behalve de Groene publiceerden het NRC Handelsblad en De Standaard vorige maand gezamenlijk een themaweek over taal, en de recent verschenen documentairereeks Het België van... waarin zes bekende Belgen een introductie geven van hun land, blijkt een populaire cursus voor de geïnteresseerde Nederlander.

Want België is een fascinerend en onvoorspelbaar land, met bovendien een groot respect voor kunst en cultuur. Nu eens wordt niet tegen Nederland opgekeken: het huidige Nederlandse beleid is een schrikbeeld voor velen, en er wordt trots geconcludeerd dat cultuur in België niet onlosmakelijk verbonden is aan de markt. In een ander artikel in de eerder genoemde Groene Amsterdammer, zegt theatermaker Anneke Bonnema dat er in België nog heilige huisjes zijn, terwijl die in Nederland al zijn gesloopt. Waar in Nederland alles gezegd moet kunnen worden, hebben Belgen een soort voorzichtigheid en niet zo snel een mening klaar. Het is een bescheiden beleefdheid, die de Belgen voor Nederlanders vaak zo sympathiek maakt, in combinatie met een eigenwijsheid, die ik nog het best kan beschrijven aan de hand van het uitzicht vanuit mijn badkamer.

Een prachtig voorbeeld van bricolage, zoals mijn huisgenoot het noemt. Het is een eigengereide zelfbouwcultuur die in dit onoverzichtelijke, onlogische stukje stad de achtergevels, schuurtjes, bijgebouwen en tussenbouwsels aan elkaar verbindt. Het is de verdeeldheid, die paradoxaal genoeg de Belgen met elkaar verbindt, die ook als een rode draad door het België van bijvoorbeeld journalist David van Reybroeck loopt.

Maar wacht eens even, het uitzicht vanuit mijn badkamer als metafoor voor de Belgische volksaard? Is dat niet wat ver gezocht? Ik had bedacht om een verhaal te schrijven over mijn eerste twee maanden als nieuwe inwoner van Antwerpen. Maar hoe ik het ook probeer, dit wil maar geen verslag worden van een cultuurshock. Vrienden en vriendjes brachten mij de afgelopen jaren al vaker naar België, dus toen ik twee maanden geleden besloot Amsterdam te verruilen voor een andere stad, was Antwerpen een voor de hand liggende keuze. Antwerpen lijkt voor mij, geboren en getogen in Amsterdam, niet veel exotischer dan Groningen of Maastricht. Ik vergeet dan ook altijd dat ik een internationaal treinkaartje moet kopen, of dat ik hier niet altijd kan pinnen.

Natuurlijk zijn er verschillen, maar hoe meer artikelen ik lees over de verschillen tussen Nederland en België, hoe minder ik geneigd ben een stelling in te nemen over wat “typisch Belgisch” is. Ik stuitte op een reportage van de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon, die in 1946 Nederland per autobus bezocht. “Moeten wij, een vreemd land bezoekend, de dingen aanteekenen die ons van elkander scheiden, of moeten wij de dingen zoeken die ons vereenigen? Het beste is vanzelfsprekend, objektief, te blijven in alles, en de kleine dingen aan te teekenen die in hun merkwaardigheid, in hun verscheidenheid, de essentie zullen geven van wat het vreemde land in wezen is.”

Zelf ondervind ik eigenlijk maar weinig grote verschillen, en ik herken mezelf noch mijn Belgische vrienden niet in de generalisaties over Nederlanders en Belgen. Wannneer ik met mijn Nederlandse huisgenoot die hier al drie jaar woont, zoek naar algemeenheden over Belgen, hebben we toch net te veel uitzonderingen in onze vriendenkring om de regel te bevestigen. Waar Marc Reugebrink zich in België juist meer en meer een Nederlander voelde, voel ik me er steeds minder eentje. Toen ik vorige week onderweg van Antwerpen naar Amsterdam een tussenstop maakte in Rotterdam, liep ik langs een gevel met de tekst “De meeste mensen zijn andere mensen”. Ik besefte dat ik Nederland al nauwelijks ken, laat staan België. Ik ken Amsterdam vooral, Rotterdam redelijk, en Antwerpen een beetje. Als ik al niet eens kan zeggen wat “typisch Nederlands” is, wie ben ik om te zeggen wat “typisch Belgisch” is? In plaats van te stellen dat Belgen anders zijn en als in een zoekplaatje de tien verschillen aan te kruisen, is het interessanter de kleine, merkwaardige dingen te onthouden. Het verschil zit vaak maar in een klein hoekje, of een toevallige ontmoeting.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

een persoon duwt een rotsblok een berg op terwijl die ingehaald wordt door iemand op een fiets

Hoop

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel IV: over Sisyphus als raadgever. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Column: Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar ze niemand kent vergen enige moed van Eva om naartoe te gaan, maar hebben tegelijkertijd hun voordelen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel