tickets
Asset 14

(Op)nieuw herinneren

‘Ik maak theater omdat ik het over het nu wil hebben, wat er nu wordt gezegd, gedacht, gevoeld en geschreven’, zei een theatermaker me laatst (als ik het me goed herinner). Om me heen merk ik dat de term regisseur steeds vaker wordt vervangen door theatermaker, en theatermaker door kunstenaar; dat ook in theater de grenzen tussen verschillende kunstdisciplines vaag zijn, en de keuze voor het maken van een performance, theater- of dansvoorstelling en geen boek, film of fotoserie een bewuste is. Een keuze voor het heden. Podiumkunst bestaat enkel in het hier en nu, op het moment dat iemand iets doet en een ander ernaar kijkt of luistert, en er eenmalige relatie tussen uitvoerder en toeschouwer ontstaat. De speler doet nooit twee keer hetzelfde, de toeschouwer op de volgende dag ziet en hoort nooit hetzelfde als de toeschouwer de dag ervoor.

Die actualiteit geldt niet alleen voor de creatie, maar ook voor iedere keer dat iets gespeeld wordt. Elk moment, elke voorstelling of opvoering is tijdelijk, vergankelijk, onherhaalbaar en altijd weer anders. Zodra je met je ogen knippert, is het nu alweer een ander nu. Zodra de lichten weer aan gaan en mensen hun handen tegen elkaar klappen is het voorbij en bestaat het werk enkel nog in de herinnering. Het moment deelde je dan wel met de andere toeschouwers en luisteraars, maar de herinnering vormt zich in ieders gedachten anders; en zo vervormt en vermenigvuldigt het werk zich gedurende de tijd op ontelbaar veel manieren. Iedere registratie, iedere getuigenis, ieder verhaal is anders, en beschrijft nooit wat het was. Kortom: je had erbij moeten zijn.

Illustratie: Agnes Loonstra

Daarom ging ik een tijd geleden naar de heropvoering van de acht uur durende performance Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was. Jan Fabre schreef er in 1982 geschiedenis mee, ik kende het alleen van de verhalen en uit de boeken. Ik ging zitten, de lichten doofden en ik was verbaasd over de tijdloosheid van de voorstelling. Het was een werk met niet alleen nieuwe spelers maar ook een nieuw publiek, in een nieuwe wereld waarin we dertig jaar van goede en slechte kunst, mooie en middelmatige performances en miljoenen youtube-filmpjes verder zijn. Dertig jaar waarin veel veranderd is, die ik niet heb meegemaakt en waardoor ik nooit heb kunnen ervaren wat er toen zo baanbrekend was aan Het is theater zoals te verwachten en voorzien was. Ook de geschiedenis ken ik uit de boeken; hoe de performance art vanuit de beeldende kunst invloed kreeg in het theater; hoe de Poolse theatervernieuwer Jerzy Grotowksi het menselijk lichaam en echte, niet geacteerde uitputting op het podium zette; hoe beweging en beelden niet meer ondergeschikt hoefden te zijn aan de tekst maar gelijkwaardig naast elkaar werden gebruikt; en dit alles en meer voor theater zorgde dat tegen de verwachtingen van de toeschouwers toen in ging.

Met tijdloosheid bedoel ik dat ik geen enkel moment dacht ik aan het verleden, aan wat Fabres voorstelling toen teweeg moet hebben gebracht of wat een oud stuk nu kan betekenen. Er was enkel het nu, de volle acht uur lang. 

Het valt op dat meer baanbrekende performers en choreografen die de jaren ’70 en ’80 met totaal nieuwe voorstellingen, wars van repertoire, hun stukken in de geschiedenis willen schrijven en ze hernemen. Rosas, het dansgezelschap van Anne Teresa de Keersmaeker, voert regelmatig eerder gemaakte stukken op. Ik ontdekte Drumming, een stuk uit 1979 op de muziek van Steve Reich met dezelfde titel. Op het moment dat het begon vergat ik op slag het jaartal, werd diep geraakt door wat de dansers en muzikanten hier, nu mij toonden en speelden, en liet in mijn gedachten en lichaam een nieuwe herinnering schrijven.

Kunstcriticus Eric Min bezocht bijna vijfentwintig jaar later voor de tweede keer hun wereldberoemde stuk Rosas danst Rosas (1983) en toetste zijn herinnering. "Geen moment vraag ik mij nog af of deze herneming met monumentenzorg te maken heeft, met het noodzakelijke bergingswerk van mijlpalen uit ons erfgoed of met zin en onzin van repertoiretheater." Hij concludeerde dat door een heropvoering de eigenheid van het werk een nieuwe laag kan krijgen: "het particuliere wordt algemeen, het unieke herhaalbaar."

Zo kan telkens opnieuw het werk zich vervormen, een hedendaagse herinnering worden gecreëerd.
Het Nederlands gezelschap Schwalbe is net begonnen aan een reeks nieuwe oude voorstellingen. Kort geleden besloten ze hun eerste voorstelling, Spaar ze, iedere vijf jaar te spelen tot er niemand van hun meer in leven is. “De betekenis van de voorstelling zal veranderen. Doordat de wereld om ons heen verandert, doordat we ouders worden, misschien niet meer kunnen springen en doordat we uiteindelijk met elkaar afwezigheid om zullen moeten gaan.”
Ik kijk er nu al naar uit om het me opnieuw te herinneren, telkens een nieuwe herinnering.

Mail

Roos Euwe

Agnes Loonstra is een illustrator uit Utrecht die, naast het maken van kleurrijke en humoristische illustraties en animaties, ook zangeres is in de Nu-Folk band Wooden Soldiers en retro-act Charmony. Ze houdt ook erg van katten en elpees.

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan