Park Magazine staat symbool voor de quasidiepzinnige lifestylejournalistiek. Dat kan toch beter?" /> Park Magazine staat symbool voor de quasidiepzinnige lifestylejournalistiek. Dat kan toch beter?" />
Asset 14

Leuk, lekker, makkelijk

Het gaat niet goed met de papieren media; adverteerders en lezers rennen massaal naar het internet en de iPad. Volgens Rutger is dat niet zo erg, zolang de journalistieke sector maar in kwaliteit blijft investeren. Juist die durf blijft nu uit, en de met infotainment gevulde glossy Park is een symptoom van een algemene vervlakking.

Het zal u niet zijn ontgaan: afgelopen maand werd de ‘journalistiek verantwoorde glossy’ Park gelanceerd. De makers zeiden geïnspireerd te zijn door klassieke Amerikaanse uitgaven als Vanity Fair en Rolling Stone. Ze deelden een ‘liefde voor verhalen’ en streefden naar ‘hoogwaardige journalistiek’. Er zou ruimte zijn voor lange artikelen en sterke fotografie, en bekende schrijvers en cabaretiers werden gevraagd voor bijdragen. Dat beloofde veel goeds voor hen die zich zorgen maken over journalistieke vervlakking.

Park betreedt een moeilijke markt. De oplages van de dagbladen nemen gestaag af, met hier en daar een uitzondering: in het tweede kwartaal van 2011 werd voor de dagbladen een totale daling van 3,8% ten opzichte van het jaar daarvoor geconstateerd. Bij de tijdschriften gaat het iets beter met een totale daling van 2,8% in het eerste kwartaal, maar hier is sprake van een veel grotere spreiding. In 2005 verschenen er nog 181 tijdschriften, dit jaar zijn het er 270.

Het verhaal is bekend: dankzij de opkomst van het internet en de ontwikkeling van allerlei gadgets rennen de adverteerders en lezers massaal weg van de oude media.

De vraag is echter: is dat erg? En zo ja, wat verliezen we dan precies?

In de veelbesproken documentaire Page One wordt een aantal journalisten van The New York Times een jaar lang gevolgd. Tijdens de discussies die de film opriep ging het over de dreigende ondergang van gedrukte media in het algemeen en the grey lady in het bijzonder. Maar hiermee werd een cruciaal aspect van Page One buiten beschouwing gelaten. Tijdens de documentaire volgen we journalisten van de mediaredactie. Dit zijn allen integere, keihard werkende mensen met een oprechte zorg over de wereld om hen heen. Met name columnist en ex-heroïneverslaafde David Carr is hartverwarmend als hij met zijn harde humor en raspende stem de strijd met een groot mediaconcern aangaat. De ware boodschap van de film was dus dat het niet alleen gaat om het vergaan van de papieren ondergrond van deze schrijvers, maar vooral om de kwaliteit die zij bieden.

De eerste zorg kan weggezet worden als een nutteloos soort nostalgie, de tweede is van wezenlijk belang voor een samenleving die plaats wil bieden aan kritische reflectie. Helaas is de papieren crisis door veel media-uitgeverijen juist als excuus gebruikt om de journalistieke sector volledig uit te hollen. Steeds meer papieren media kiezen voor dezelfde strategie: veel beeld en een catchy lay-out, korte teksten, met inhoudelijk een nadruk op lifestyle, BN-ers en de waan van de dag. Het moet vooral niet te moeilijk zijn en er lekker uitzien. Zoals de Amerikaanse columnist Molly Ivins vlak voor haar dood in 2007 zei: “Their solution to the problem is to make our product smaller and less helpful and less interesting.” Deze uitgevers mikken niet op een inhoudelijke verbetering, maar op ondubbelzinnige slijmerij bij de potentiële lezer.

Bovendien groeit de invloed van de PR-industrie, die zich specialiseert in het beïnvloeden van de informatiestroom ten bate van commerciële instellingen. Uit het UvA-onderzoek Gevaarlijk Spel blijkt dat de beroepsgroep van communicatiemedewerkers, voorlichters en PR-strategen enorm groeit, terwijl steeds meer journalisten zonder werk zitten. Volgens de onderzoekers is hier sprake van een ongelijke strijd, waardoor persberichten of sluikreclames steeds vaker ongemerkt in kranten of tijdschriften verschijnen. Andere studies bevestigen dit beeld.

Het resultaat is een oppervlakkige, vluchtige informatievoorziening die vooral lekker wegleest en soms niet meer is dan een verkapte reclameboodschap. De lifestylejournalistiek overheerst de sector. Bijlages als de Lux in NRC Handelsblad nemen een voorbeeld aan succesformules van bladen als de LINDA (met een oplage van zo’n 170.000), Happinez (160.000) en Grazia (90.000). Afgelopen maand werd de hoofdredactrice van de VIVA (89.000) aangesteld als de nieuwe chef van Volkskrant Magazine. Deze tijdschriften schrijven over mode, cultuur, reizen en eten, maar vooral over ‘lekker leven’. Bij het lezen van dit soort bladen lijkt het alsof iedereen op fantastische vakanties gaat en elke avond de meest fenomenale ovenschotels op tafel tovert. De naïviteit die tot de ‘niggabitch’-gate bij tijdschrift Jackie leidde, toont aan hoe ver deze redacties van de werkelijkheid af staan.

De lifestyle-journalistiek draait om de verering van de troostende luxe. De in deze tijd nogal ironische boodschap luidt: het leven is altijd leuk en gemakkelijk. Dat is helemaal niet erg in het geval van de eerdergenoemde glossy’s, die nergens pretenderen meer te zijn dan blije consumptiebladen. Het gevaar is echter dat deze toon de norm wordt voor serieuze media. Voor hen zou dit de anti-journalistiek moeten zijn en in plaats van het verbergen van de rauwe kanten van het leven zouden zij moeten uitzoeken wat er achter de eerste indruk schuilt. Maar steeds vaker zien we dat we in een comateuze zelfgeobsedeerde toestand worden gebracht, onder de valse noemer van diepgang.

Gelukkig was daar Park, het tegengeluid waar we naar zochten! Helaas blijkt het tijdschrift eerder een symptoom dan de oplossing te zijn. De ‘journalistieke hoogwaardigheid’ is eigenlijk ‘infotainment’. In de Volkskrant zei hoofdredacteur Marie-Nanette Schaepman: “Het gaat niet om de literaire kwaliteit. Verhalen moeten zijn als een jongensboek. Je moet het willen uitlezen.” Het blad doet denken aan de uitspraak van comedian Zach Galifinakis, die naar een collega-acteur sneerde: “You’re on the cover of Details magazine, which is a good publication… If you’ve run out of cologne.”

In een van de vele als artikel verhulde advertorials van Park wordt actrice Charlize Theron ‘geïnterviewd’. De eerste journalistiek verantwoorde vraag gaat over haar band met J’Adore, het nieuwe luchtje van Dior, dat ook paginagroot op de achterkant van Park adverteert. Het grote interview met Matthijs van Nieuwkerk gaat vooral over Parijs en lekker eten. Met uitzondering van Gustaaf Peeks portret van een jonge oorlogsveteraan, zoekt niemand enige verdieping op. Een citaat uit het Van Nieuwkerk-interview is wat dat betreft veelzeggend: “Het afdalen in mezelf is iets waar ik geen enkel talent voor heb. (…) Misschien ben ik bang dat ik iets tegenkom dat me niet zal bevallen.”

Over advertorials gesproken: op de website van NRC Handelsblad werd de komst van Park aangekondigd met een kritiekloos ‘nieuwsbericht’ dat de heerlijk nietszeggende kop ‘Nederland krijgt een blad dat nog niet bestaat’ droeg (later kreeg het wel een kritische recensie in de krant). In december werden de abonnees van deze krant bovendien verrast door een ‘energieglossy’ Shell, met allerlei handige informatie over het olieconcern.

Juist nu zou er in kwaliteit geïnvesteerd moeten worden, in integere journalisten zoals we die in Page One zien, die de relevantie van hun beroepsgroep kunnen bewijzen en impopulair durven te zijn, in eigenzinnige talenten die goed kunnen schrijven. Misschien is de beroepsgroep enigszins ingedut, maar is het antwoord daarop een verdere vervlakking of een wedergeboorte? Binnen de journalistiek zou het er niet om moeten gaan wat er verkoopt, maar om hoe je die kwaliteit kunt verkopen. Daarvoor is intelligentie, durf en een betrokkenheid met de wereld nodig. En je zult veel tegenkomen dat je niet bevalt.

Is het leven dan niet leuk? Mag je nooit naar het publiek luisteren? Is technologische vooruitgang geen zegen? Natuurlijk wel. De journalist hoeft niet de hele dag op een zolderkamer bloedserieuze pamfletten te schrijven met een ganzenveer. Met humor, literaire kwaliteit en een interesse in het beste van wat de nieuwe media te bieden hebben kun je ook kritische diepgang bedrijven.

Hoofdredacteur David Remnick is met The New Yorker een glanzend voorbeeld voor hoe het ook kan. Aan de inhoudelijke doelen (een podium bieden aan fictie, cartoons en uitgebreide, verhalende journalistiek) en het simpele uiterlijk wordt sinds 1925 niet getornd. In een interview met Big Think zei Remnick dan ook: “(…) We are not going to change who we are, no matter what the delivery systems are. (…) Will we be on the iPad? Sure. But I’m not here to get rid of fiction because I think that not 100 percent of the people read it. I don’t care about that.” Met een oplage van een miljoen exemplaren, een drukbezochte website en een geslaagde iPad-versie lijkt Remnicks gelijk bewezen.

Wie durft?

Dit essay verscheen tevens in nrc.next

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers