Asset 14

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Voor een maatschappij geobsedeerd door het geschreven woord is dyslexie een handicap. Zelfs in je liefdesleven spelen spelfouten een belangrijke rol. Maar de focus op tekst zou niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry. Dyslexie is geen tekortkoming, maar letterlijk een andere manier van kijken.

Het is vrijdagmiddag en ik zit achter mijn laptop. Er klinkt een geluidje van een inkomend e-mailbericht. Het is de nieuwsbrief van de Quest. Hoewel ik doorgaans hun weetjes wel vermakelijk vind, maakt de titel van de nieuwsbrief mij dit keer direct chagrijnig: ‘Spelfout in je cv: zeg maar dag tegen de baan’

Steeds vaker hoor ik mensen klagen over het feit dat jongeren tegenwoordig niet goed kunnen spellen. Dat het een serieuze aangelegenheid blijkt te zijn voor velen, viel mij al op nadat bekend werd dat de grootste afknapper in online daten het maken van spelfouten is. Als dyslect voelde ik me natuurlijk aangesproken en schreef daar een stuk over voor Brainwash. Ik pleitte toentertijd voor iets meer coulance voor mensen die spelfouten maken. 

Onlangs nodigde de NRC haar lezers uit om mee te doen met een enquête over de vraag ‘Moeten de dt-regels afgeschaft worden?’ Een kleine greep uit de reacties van lezers onder deze Instagram-post laat mij zien dat coulance voor spelfouten helaas nog steeds ver te zoeken is:

‘Leer gewoon de regeltjes, luilakken.’ 

‘Gewoon je best doen op school kiddos. Het is niet zo moeilijk.’

‘Dus om de domme mensen (dyslexie daargelaten, maar mensen grijpen ook steeds meer naar dat excuus) tegemoet te komen, moeten we maar regels afschaffen? Gaat toch heen! En als je het echt niet weet: je hebt een wereld aan informatie in je handen. Zoek het op, gooi er een spellingscheck overheen, doe IETS! Als je niet fatsoenlijk Nederlands kan praten/typen, is echt een afknapper [sic].’      

Ik mag mijzelf blijkbaar gelukkig prijzen met het ‘excuus’ dyslectisch te zijn. Maar dan nog steeds is het soms best moeilijk meekomen in een wereld die zo hard oordeelt op taal. Dat oordelen begint al bij het voorlezen in de klas. Zo werden we bij mij op de basisschool uit de klas gehaald om woordrijtjes voor te lezen binnen een bepaalde tijd. Dit wilde je zo foutloos mogelijk doen en ondertussen zo ver mogelijk komen. Niet alleen werd je daarop beoordeeld door de docenten, ook de leerlingen onderling vroegen elkaar tot welk woord je was gekomen en maakte daar een wedstrijd van.

Het was daarom een verademing toen ik na een aantal testen te horen kreeg dat ik dyslexie had. Ik had eindelijk een verklaring voor wat voorheen werd gezien als lui of dom.      

Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet tegen spellingsregels. Natuurlijk is taal een belangrijk vak op school. Ik vind ook niet dat we dt-regels per se moeten afschaffen. Wat mij dwarszit is de mate waarin mensen die taalfouten maken gezien worden als minder intelligent. 

Intelligentie valt alleen niet te meten aan foutloos spellen. Zijn er inmiddels niet tal van redenen naast dyslexie aan te wijzen waarom intelligente mensen niet goed kunnen spellen? Bijvoorbeeld onvoldoende kwaliteit van het onderwijs, ouders met een migratieachtergrond die niet kunnen helpen bij huiswerk, onvoldoende financiële middelen voor bijles, een lastige thuissituatie die afleid van school, of misschien gewoon omdat sommige mensen meer talent hebben voor andere vakken dan taal. 

Als deze mensen in een sollicitatiebrief een spelfout maken, is het dan werkelijk zo moeilijk daar overheen te kijken? Het is bekend dat het aangetaste gevoel van eigenwaarde ervoor kan zorgen dat kinderen met dyslexie meer kans hebben op het ontwikkelen van faalangst, schroom hebben om een vervolgopleiding te beginnen of moeite hebben met aansluiting vinden door verminderde sociale acceptatie.

Ik kan me dan ook voorstellen dat veel mensen afschrikken bij het lezen van de vacature-teksten waarin vrijwel standaard wordt vermeld dat het een vereiste is om de Nederlandse taal in woord en schrift perfect te beheersen. Dat deed het bij mij in ieder geval wel. Wanneer ik dan toch een sollicitatiebrief verstuurde, liet ik deze dus zorgvuldig controleren op spelfouten door familieleden die wél foutloos kunnen spellen. Een vorm van bedrog waarbij ik mij altijd dusdanig opgelaten voelde dat ik, wanneer ik werd uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, steevast aan het einde van het gesprek half beschaamd melde dat ik wel dyslectisch ben. 

Het schamen voor mijn dyslexie achtervolgt mij inmiddels al een tijdje. Vroeger vooral bij voorleesbeurten in de klas, als ik in tijdnood kwam met opdrachten of wanneer ik mijn schrift terugkreeg vol met rode kruizen en verbeteringen. Tegenwoordig voel ik het bij het notuleren van vergaderingen of het schrijven van een mail of een stuk. En om eerlijk te zijn: ik ben er wel klaar mee. Dat ik mij moet verexcuseren voor mijn spelling of mijn teksten moet laten controleren zodat ze correct genoeg zijn voor de door grammatica geobsedeerde wereld waarin we leven.                          

Gelukkig ben ikzelf inmiddels op een leeftijd waarbij ik steeds meer een plek heb gecreëerd waarbij er rekening wordt gehouden met mijn dyslexie. Zo maak ik bijvoorbeeld gebruik van de redacteuren van Hard//hoofd die zonder klagen al mijn dt-fouten verbeteren. Maar zelfs dan voel ik me eventjes opgelaten om een tekst aan te leveren waarvan ik vermoed dat ik vast weer een ‘domme’ fout heb gemaakt. 

Dat ik niet de enige dyslect ben die zich onzeker voelt, blijkt uit de e-mailhandtekeningen van een aantal dyslectici in mijn omgeving. Zij geven daarin aan dat zij dyslectisch zijn en hun e-mails wellicht spelfouten kunnen bevatten. We zijn dus gewend geraakt aan het uitleggen en vermelden van dyslexie als een handicap terwijl we eigenlijk zouden moeten focussen op de positieve kanten die dyslexie met zich mee kan brengen. Onderzoek wijst aan dat dyslexie vaak samenhangt met [betere perifere visie, wat bijdraagt aan creativiteit, probleemoplossend vermogen, goed overzicht hebben en sterkte ruimtelijke vaardigheden]. Dyslexie komt relatief vaak voor onder kunstenaars, uitvinders en ondernemers.

Het hebben van dyslexie is dus eigenlijk het hebben van een andere manier van denken. Daarbij horen soms wat spelfouten maar ook veel positieve eigenschappen.

Ik hoop dat we collectief iets minder krampachtig kunnen doen over slechte spelling. Let eens op wat iemand wél kan, lees eens over de spelfouten heen. Als dat nou echt met heel veel moeite gaat, ga dan eens bij jezelf na waarom een spelfout een grotere afknapper is dan bijvoorbeeld een onvriendelijk, rigide of verbitterd persoon zijn.

 

N.B. De eindredacteur van deze tekst heeft op mijn verzoek mijn spelfouten niet verbetert. Dank aan alle lezers die niet halverwege zijn afgeknapt op hier en daar een verkeerde letter.

Beeld: Xavi via Flickr.

Mail

Vivian Mac Gillavry (zij/haar) is antropoloog, beeldend kunstenaar en dyslect. Ze verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, beeldend werk en beeld-taalcombinaties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer