Bestrijd liefdesverdriet met kunst: een kunsthistorische handreiking. " /> Bestrijd liefdesverdriet met kunst: een kunsthistorische handreiking. " />
Asset 14

Kunst- geschiedenis als therapie

Kunst kan troostend zijn in alle fases van liefdesverdriet. Sanne bespreekt enkele voorbeelden uit de kunstgeschiedenis die een gebroken hart bij kunnen staan. Kunst als vorm van therapie.

Wanneer je hart gebroken is, ga je in bed liggen met een fles wijn. Behalve veel drinken en je vrienden voor je laten zorgen kun je bijvoorbeeld ook Het Bureau van Voskuil gaan lezen; naast de 5058 pagina’s met geneuzel over kwijtgeraakte nietmachines en kopjes koffie op een stoffig instituut lijkt jouw leven opeens een stuk leuker. Liefdesverdriet kan gepaard gaan met de drie fases van rouwverwerking: ontkenning, woede en aanvaarding. Als je hebt besloten zelftherapie toe te passen met behulp van de videotheek, is bij iedere fase wel een geschikte dvd te vinden: Gone With The Wind (fase 1), Fatal Attraction (fase 2) en Annie Hall (fase 3) bijvoorbeeld.

Een vaak vergeten bron van mogelijkheden om jezelf beter te voelen in tijden van grote wanhoop, is kunst. Een kunstwerk kan bij iedereen een andere emotie oproepen, die soms los staat van de officiële betekenis of analyse. Immanuel Kant introduceerde de esthetica als filosofisch discipline; het ging bij hem niet meer om het idee dat een kunstwerk een representatie van de werkelijkheid moest zijn, maar om de manier waarop het kunstwerk zich ot de toeschouwer verhoudt. Kunst kan ook een vorm van therapie zijn: als je je slecht voelt, zal er een grote positieve werking uitgaan van het bezoeken van een museum, een kerk of een andersoortige plek. Het is ook helemaal niet nodig om over achtergrondkennis van het gebodene te beschikken; in feite kun je aan elk kunstwerk jouw eigen betekenis verbinden.

“Art is [...] much more than decoration. Like science and religion, it fulfills the urge of human beings to understand themselves and the universe,” schreef H.W. Janson in het lijvige standaardwerk History of Art (1962). Een menselijke waarheid is dat we onszelf en de wereld om ons heen willen begrijpen - maar soms, bijvoorbeeld na te zijn verlaten door een geliefde, begrijpen we opeens niets meer. Kunst kan ons eventjes omhoog tillen uit de duisternis, en de onderstaande kunstwerken zijn daar bij uitstek geschikt voor.

Verdriet
Self Portrait With Thorn Necklace and Hummingbird door Frida Kahlo, 1940

Bijna de helft van de schilderijen die Frida Kahlo schilderde, bestaat uit zelfportretten. Dit portret is geïnspireerd op traditionele Mexicaanse kunst en zit vol religieuze symboliek. Om haar hals draagt ze een doornenkroon, die vernedering symboliseert. De kolibrie werd in Mexico gebruikt als amulet voor mensen die op zoek waren naar liefde; de kolibrie om Frida’s hals is dood. Het aapje verbeeldt de duivel, en de zwarte kat staat voor de dood. De vlinders boven haar hoofd representeren de wederopstanding van de ziel. Kahlo beeldde zichzelf af als een martelaar; ze schilderde dit portret toen haar turbulente huwelijk met kunstenaar Diego Rivera net was geëindigd.

Jaloezie en bedrog
Allegory of Venus
door Agnolo Bronzino, ca. 1546

Incest, jaloezie en bedrog: het zit allemaal in dit vreemde schilderij dat op elegante wijze lijkt te waarschuwen voor de valkuilen van de liefde. We vinden wederom Venus, de godin van de liefde, als middelpunt. Ze is verstrengeld in een ingewikkelde omhelzing met haar zoon, Cupido of Eros, die haar op haar mond kust. Boven hen wordt een gordijn weggetrokken door de gespierde arm van Vader Tijd - afgebeeld als een gevleugelde oudere man. Het jongetje met de rozen in zijn hand verbeeldt Dwaasheid, de schreeuwende vrouw onder Venus‘ arm stelt Jaloezie voor en helemaal linksboven bevindt zich een gemaskerde figuur: Bedrog. Het meest intrigerend is het mooie gezichtje van het meisje op de achtergrond. In haar hand biedt ze een honingraat aan; ze is de verbeelding van Genot... maar griezelig genoeg gaat haar lichaam over in een kronkelende slangenstaart. De moraal: dwaasheid verblindt, en leidt tot de jaloezie en het bedrog van verboden, sensuele liefde. De tijd onthult echter alles. Een ware soap, en dat uit de zestiende eeuw.

Woede
Judith onthoofdt Holofernes
door Artemisia Gentileschi, 1612-’21

Dit bijbelverhaal was een populair onderwerp voor schilderijen tijdens de barok. De heldin Judith woonde in een stad die belegerd werd door een Assyrisch leger onder leiding van een generaal, Holofernes. Op een nacht ging Judith met haar dienstmeid naar het vijandelijke kamp, en verleidde hem. Op het moment dat hij dronken in bed lag haalde ze een zwaard tevoorschijn en sloeg, geholpen door de dienstmeid, zijn hoofd eraf. Door deze actie waren de Assyriërs in één keer verslagen en had Judith de stad gered.

Het is een prachtige dramatische compositie, met veel duistere schaduwen en de twee vrouwen die vooral buitengewoon overtuigend overkomen: het bloed spuit uit de hals van Holofernes die machteloos op bed ligt. Artemisia Gentileschi had het als vrouwelijke kunstenares niet makkelijk; bepaalde vooroordelen zijn overigens nog steeds niet de wereld uit wanneer blijkt dat een gezaghebbend naslagwerk in relatie tot haar werk nog steeds spreekt van ‘an ambivalence towards men that was rooted in her turbulent life.’. Als Gentileschi een mannenhaatster was, had ze er ongetwijfeld alle reden toe. En wanneer jouw hart gebroken is door een hedendaagse Holofernes, geniet dan vooral van dit bloederige spektakel.

Een nieuw begin
La Primavera
door Sandro Botticelli, ca. 1480

Op dit schilderij zien we een raadselachtige scène: een wat melancholiek ogende vrouw die wordt omringd door dansende figuren, in een bosrijke omgeving waar ook nog een Cupido rondvliegt. De vrouw in het midden is Venus, de vrouwen links van haar zijn de Drie Gratiën en naast hen plukt Hermes, de boodschapper van de goden, een appel van de boom. Rechts van Venus strooit Flora, de godin van de bloemen, rijkelijk met haar handelswaar. Ondertussen is Cupido druk doende om met zijn pijl en boog nieuwe verliefdheden tot stand te brengen.
Botticelli had zich laten inspireren door Ovidius en de Romeinse dichter Lucretius, maar vooral door de geschriften van Angelo Poliziano over hoe het begin van de lente ook de geboorte van de nieuwe liefde inluidt. Het wordt lente: ga naar het Uffizi in Florence om La Primavera te bewonderen... en word weer verliefd.

De overwinning
Nikè van Samothrake
, waarschijnlijk door Pythokritos 200-190 v.chr.

Deze sculptuur uit de tweede eeuw voor christus staat bekend als een van de hoogtepunten van Hellenistische beeldhouwkunst.
Nikè was de gevleugelde Griekse godin van de victorie; ze verscheen volgens de mythologie aan het einde van de strijd op het slagveld om de soldaten aan te moedigen. Dit beeld van haar stond oorspronkelijk op een heuvel die uitkeek over de Egeïsche zee, ter herinnering aan een zeeslag die daar ooit gevoerd was. Het is een voorbeeld van de zogenaamd ‘natte stijl’: het gewaad lijkt doorweekt aan haar benen te plakken. Tegenwoordig bevindt de Nikè zich in het Louvre. Voor veel kunstenaars (onder wie Salvador Dalí) was het beeld een inspiratie, maar uiteraard is de ons allen bekende Nike Air Max ook een gevolg van haar status als cultureel icoon. Als godin van de overwinning kan niemand anders dan Nikè deze lijst afsluiten; want hoe slecht je je ook voelt, uiteindelijk zul je er sterker uitkomen.

We begonnen met het verdriet van Frida Kahlo, en eindigden met victorie. Oscar Wilde schreef in 1889 dat niet de kunst het leven, maar het leven de kunst imiteert. “The self-concious aim of Life is to find expression, and [...] Art offers it certain beautiful forms through which it may realise that energy.”

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan