Asset 14

Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Sjors wordt uitgeroepen tot voorlezer van het dorp. Op het schoolplein moet hij zijn voorleeskunsten laten zien in het bijzijn van zijn hele jaar. Maar kán Sjors eigenlijk wel lezen?

Mijn eerste vermoeden omtrent het heimelijke analfabetisme van Sjors ontstond afgelopen zomer. Net als in de voorafgaande zomers verzamelde onze vriendengroep zich op een kalme plek in het bos om daar te gaan lezen. Aanvankelijk dacht ik dat Sjors die ochtend wat dromerig was. Hij was altijd al zwijgzaam en had daarbij de gewoonte om in de loop van een gesprek steeds korter te antwoorden. Maar die dag zag ik dat hij zijn ogen maar met moeite op zijn boek kon houden. Steeds nadat hij een korte tijd had gelezen – of wat daarvoor moest doorgaan – dwaalde zijn blik af tot boven de pagina, voorbij het boek, in de richting van de door bomen omringde stapels brandhout. Deze afwezigheid was ons al eerder opgevallen, maar was nooit reden voor argwaan geweest. Nu is het me duidelijk dat hij op deze momenten even kon ontsnappen aan zijn doen-alsof, en de veinzende blik op zijn boek vervangen door een eerlijke blik op de dingen in de wereld. Maar toen vond ik zijn gedrag slechts opvallend. Ik vermoedde iets, maar niet dát, want hoe kun je iemand werkelijk verdenken van analfabetisme?

Het is inmiddels een maand geleden dat we van Sjors’ onvermogen tot lezen te weten kwamen. Onze dorpsonderwijzeres, altijd in de weer met het organiseren van evenementen, had een voorleeswedstrijd opgezet waarbij de winnaar uitsluitend werd geselecteerd op grond van zijn of haar stem. Met dit criterium stond het zo goed als vast dat Sjors tot winnaar zou worden verkozen. Sjors had namelijk, vroeger dan iedereen, een bariton zonder weerga ontwikkeld. Hoewel hij zijn adolescentie nog niet ontgroeid was, sprak hij met de zwaarte van een volwassen man. Het was dus onvermijdelijk dat de lerares Sjors zou aanwijzen als degene die het best kon voorlezen. Achteraf heeft het er de schijn van dat de hele wedstrijd een excuus was om een al lang bestaand vermoeden van analfabetisme te ontkrachten dan wel te bevestigen. Zelf heb ik mijn twijfels bij deze opvatting. Onze lerares is te wispelturig om tot zo’n samenzweerderigheid in staat te zijn. Hoe het ook zij, Sjors werd, ondanks protest en zonder ooit iets te hebben voorgelezen, aangewezen als beste voorlezer van het dorp. Als kers op de taart moest hij, in het bijzijn van ons hele jaar, aan het begin van de winter een fragment uit Nooit meer slapen voorlezen. Er zat een week tussen het moment dat hij won en zijn optreden en vreemd genoeg heeft hij in die tijd niets ondernomen om zich aan zijn noodlot te ontrekken. Hij moet hebben begrepen wat eraan kwam, maar deed niets – zelfs niet op de dag zelf – om zijn ontmaskering te voorkomen. Misschien hoopte hij op een wonder.

Illustratie: Stella de Kort

Toen de dag eenmaal daar was, werd er vroeg in de ochtend bij me aangebeld. Het was nog donker. Ik wist dat het Sjors was, omdat hij in de afgelopen week bijna niet van mijn zijde was geweken. Ik kan niet zeggen dat ik met deze plotselinge aandacht erg begaan was, maar het stond me ook niet tegen. Ik beschouwde Sjors als iemand die te eenzelvig was om mee bevriend te zijn, maar ook niet als zomaar iemand: we brachten samen veel tijd door. Zoals op alle andere dagen van die week, kwam hij me vragen of we gezamenlijk naar school konden lopen. Die dag was hij niet bijzonder nerveus, hoogstens wat stiller. Zoals gezegd was hij van nature al weinig spraakzaam, maar in de loop van die week was hij steeds zwijgzamer geworden. Achteraf realiseer ik me dat hij die week meer dan ooit gebukt moet zijn gegaan onder zijn heimelijke analfabetisme. Hij moet tot het besef zijn gekomen dat hij niet alleen van ons verschilde, maar dat dat verschil hem ergens van ons scheidde.

Het verloop van die dag staat me nog goed bij. Het voorlezen zou plaatsvinden om twaalf uur ’s middags, het lichtste punt van de donkerste dag. Voor de gelegenheid waren er een podium en microfoon op het schoolplein neergezet. Ons hele jaar stond te wachten tot Sjors ons zou komen voorlezen. Hoewel de meesten zich verveelden – ze beschouwden dit gebeuren als de zoveelste absurditeit ontsprongen aan de fantasie van onze lerares – ontging denk ik niemand de spanning die Sjors voelde toen hij het schoolplein betrad. Zijn onrustige, om niet te zeggen geprikkelde houding hadden we nooit eerder gezien. Met kleine pasjes verplaatste hij zich naar het podium. Eenmaal daar pakte hij het boek en maakte hij zonder verder iets te zeggen aanstalten om voor te lezen. Op dat moment wist ik het echt zeker: Sjors kon niet lezen. Hij bloosde. Heen en weer wiegend zocht hij naar een manier om de letters tot hem te laten spreken maar vergeefs, voor hem waren woorden niet meer dan inktvlekken. Zijn geest reikte niet verder dan wat hij direct voor zich zag: de naakte vormen van letters, woorden en leestekens. Wat er ook achter de woorden ligt, voor hem was het ontoegankelijk. Na ongeveer een minuut op het podium te hebben gestaan, sloeg hij het boek dicht en rende hij het schoolplein af.

Velen hebben zich achteraf afgevraagd waarom Sjors niet gewoon een ander verhaal verzon. Doet het er immers echt toe welk verhaal ons wordt verteld? Sommigen beweren dat het hem simpelweg aan verbeeldingskracht moet hebben ontbroken. Dat zijn fantasie van een dusdanig erbarmelijk niveau was dat hij niet in staat was om bij letters een verhaal voor te stellen. Anderen stellen dat Sjors te dom was, en het hem gewoon niet was gegeven om ooit te hebben leren lezen. Zelf heeft hij nooit iets over zijn analfabetisme gezegd. Als het onderwerp ter sprake komt valt hij stil, en blijft dat – voor zover mogelijk – voor de rest van de dag. Misschien schaamt hij zich voor het dubbelleven dat hij zo lang heeft geleid. Toch is er sinds de ontdekking van zijn analfabetisme weinig veranderd, eerder is alles bij het oude gebleven. Deze zomer gaat Sjors zelfs weer mee lezen. Hij ligt dan languit op zijn rug, afwisselend te staren naar een gesloten boek en de lucht, en iedere keer is het alsof er een andere Sjors ligt.

Kasper Bockweg (1989) vertoeft in Amsterdam en houdt zich bezig met alles wat de verveling verdrijft.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

De tanden van opa

De tanden van opa

Bart en zijn vader brengen het kunstgebit van Barts opa terug naar een Duitse soldaat. Een verhaal van Pieter Drift over het onkenbare verleden en de anoniem gestorven vijand die we nooit helemaal zullen kennen. Lees meer

Ik Zeg Emily

Het verlangen naar Emily is simpel

De debuutbundel van Yentl van Stokkum bevindt zich tussen poëzie en spookverhaal in, waarin een jonge dichter het graf bezoekt van een door haar geliefde schrijver en bezeten terugkeert. Lees meer

Automatische concepten 51

[Hier komt nog iets]

Roos Vlogman is sinds het schrijven van haar eigen roman geobsedeerd door het verschil tussen verzinnen en vertellen. Gaat het vertellen haar zelf altijd makkelijk af? Lees haar tips om inspiratie te krijgen van naaktkatten, op tijd te stoppen met schrijven en om soms net te doen alsof je geen ambities hebt. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vitamine D

Vitamine D

De hoofdpersoon van dit korte verhaal spreekt met haar therapeut af in de trein. Lekker efficiënt en zo krijgt ze korting op de sessie. Nadeel is wel dat de andere forenzen zich met de therapie gaan bemoeien. Of is dat juist een voordeel? Lees meer

Asrest 1

Nieuwe materialen voor de huid

Voor de Klimaatweek schreef Pieter Van de Walle een gedicht bij het element water, waarin een onheilspellende stilte voor de storm weerklinkt. Lees meer

Asrest

Asrest

Voor de Klimaatweek schreef Meliza De Vries een gedicht bij het element vuur, vol vlammen die telkens weer vergeten worden. Lees meer

onder ons vergeten

onder ons vergeten

Voor de Klimaatweek schreef Johannes Lievens een gedicht bij het element aarde, over vallen en loslaten. Lees meer

De hitte is zwaar als ze op je valt

Voor de Klimaatweek schreef Anke Verschueren een gedicht bij het element lucht, waarin iemand bijzondere souvenirs van omzwervingen verzamelt. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

 1

Waarom ik geen danser kon worden

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Wat is hun advies? Lees het in het Hoofd//stuk. Annelies van Wijk trapt af met de vraag hoe je (g)een alwetende verteller wordt. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Dit. Is. Goddelijk. Alternatief kerstverhaal Annemieke Dannenberg Dymphie Huijsen

Dit. Is. Goddelijk.

Joost is op vakantie in Spanje met zijn zwangere vriendin. Maar is de baby van hem, of van Marina’s open relatiescharrel HG? Begint Joost ongelovig te worden, of moet hij zijn liefdesbaby maar gewoon omarmen?
Een tragikomisch kerstverhaal door Annemieke Dannenberg. Lees meer