Asset 14

Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Sjors wordt uitgeroepen tot voorlezer van het dorp. Op het schoolplein moet hij zijn voorleeskunsten laten zien in het bijzijn van zijn hele jaar. Maar kán Sjors eigenlijk wel lezen?

Mijn eerste vermoeden omtrent het heimelijke analfabetisme van Sjors ontstond afgelopen zomer. Net als in de voorafgaande zomers verzamelde onze vriendengroep zich op een kalme plek in het bos om daar te gaan lezen. Aanvankelijk dacht ik dat Sjors die ochtend wat dromerig was. Hij was altijd al zwijgzaam en had daarbij de gewoonte om in de loop van een gesprek steeds korter te antwoorden. Maar die dag zag ik dat hij zijn ogen maar met moeite op zijn boek kon houden. Steeds nadat hij een korte tijd had gelezen – of wat daarvoor moest doorgaan – dwaalde zijn blik af tot boven de pagina, voorbij het boek, in de richting van de door bomen omringde stapels brandhout. Deze afwezigheid was ons al eerder opgevallen, maar was nooit reden voor argwaan geweest. Nu is het me duidelijk dat hij op deze momenten even kon ontsnappen aan zijn doen-alsof, en de veinzende blik op zijn boek vervangen door een eerlijke blik op de dingen in de wereld. Maar toen vond ik zijn gedrag slechts opvallend. Ik vermoedde iets, maar niet dát, want hoe kun je iemand werkelijk verdenken van analfabetisme?

Het is inmiddels een maand geleden dat we van Sjors’ onvermogen tot lezen te weten kwamen. Onze dorpsonderwijzeres, altijd in de weer met het organiseren van evenementen, had een voorleeswedstrijd opgezet waarbij de winnaar uitsluitend werd geselecteerd op grond van zijn of haar stem. Met dit criterium stond het zo goed als vast dat Sjors tot winnaar zou worden verkozen. Sjors had namelijk, vroeger dan iedereen, een bariton zonder weerga ontwikkeld. Hoewel hij zijn adolescentie nog niet ontgroeid was, sprak hij met de zwaarte van een volwassen man. Het was dus onvermijdelijk dat de lerares Sjors zou aanwijzen als degene die het best kon voorlezen. Achteraf heeft het er de schijn van dat de hele wedstrijd een excuus was om een al lang bestaand vermoeden van analfabetisme te ontkrachten dan wel te bevestigen. Zelf heb ik mijn twijfels bij deze opvatting. Onze lerares is te wispelturig om tot zo’n samenzweerderigheid in staat te zijn. Hoe het ook zij, Sjors werd, ondanks protest en zonder ooit iets te hebben voorgelezen, aangewezen als beste voorlezer van het dorp. Als kers op de taart moest hij, in het bijzijn van ons hele jaar, aan het begin van de winter een fragment uit Nooit meer slapen voorlezen. Er zat een week tussen het moment dat hij won en zijn optreden en vreemd genoeg heeft hij in die tijd niets ondernomen om zich aan zijn noodlot te ontrekken. Hij moet hebben begrepen wat eraan kwam, maar deed niets – zelfs niet op de dag zelf – om zijn ontmaskering te voorkomen. Misschien hoopte hij op een wonder.

Illustratie: Stella de Kort

Toen de dag eenmaal daar was, werd er vroeg in de ochtend bij me aangebeld. Het was nog donker. Ik wist dat het Sjors was, omdat hij in de afgelopen week bijna niet van mijn zijde was geweken. Ik kan niet zeggen dat ik met deze plotselinge aandacht erg begaan was, maar het stond me ook niet tegen. Ik beschouwde Sjors als iemand die te eenzelvig was om mee bevriend te zijn, maar ook niet als zomaar iemand: we brachten samen veel tijd door. Zoals op alle andere dagen van die week, kwam hij me vragen of we gezamenlijk naar school konden lopen. Die dag was hij niet bijzonder nerveus, hoogstens wat stiller. Zoals gezegd was hij van nature al weinig spraakzaam, maar in de loop van die week was hij steeds zwijgzamer geworden. Achteraf realiseer ik me dat hij die week meer dan ooit gebukt moet zijn gegaan onder zijn heimelijke analfabetisme. Hij moet tot het besef zijn gekomen dat hij niet alleen van ons verschilde, maar dat dat verschil hem ergens van ons scheidde.

Het verloop van die dag staat me nog goed bij. Het voorlezen zou plaatsvinden om twaalf uur ’s middags, het lichtste punt van de donkerste dag. Voor de gelegenheid waren er een podium en microfoon op het schoolplein neergezet. Ons hele jaar stond te wachten tot Sjors ons zou komen voorlezen. Hoewel de meesten zich verveelden – ze beschouwden dit gebeuren als de zoveelste absurditeit ontsprongen aan de fantasie van onze lerares – ontging denk ik niemand de spanning die Sjors voelde toen hij het schoolplein betrad. Zijn onrustige, om niet te zeggen geprikkelde houding hadden we nooit eerder gezien. Met kleine pasjes verplaatste hij zich naar het podium. Eenmaal daar pakte hij het boek en maakte hij zonder verder iets te zeggen aanstalten om voor te lezen. Op dat moment wist ik het echt zeker: Sjors kon niet lezen. Hij bloosde. Heen en weer wiegend zocht hij naar een manier om de letters tot hem te laten spreken maar vergeefs, voor hem waren woorden niet meer dan inktvlekken. Zijn geest reikte niet verder dan wat hij direct voor zich zag: de naakte vormen van letters, woorden en leestekens. Wat er ook achter de woorden ligt, voor hem was het ontoegankelijk. Na ongeveer een minuut op het podium te hebben gestaan, sloeg hij het boek dicht en rende hij het schoolplein af.

Velen hebben zich achteraf afgevraagd waarom Sjors niet gewoon een ander verhaal verzon. Doet het er immers echt toe welk verhaal ons wordt verteld? Sommigen beweren dat het hem simpelweg aan verbeeldingskracht moet hebben ontbroken. Dat zijn fantasie van een dusdanig erbarmelijk niveau was dat hij niet in staat was om bij letters een verhaal voor te stellen. Anderen stellen dat Sjors te dom was, en het hem gewoon niet was gegeven om ooit te hebben leren lezen. Zelf heeft hij nooit iets over zijn analfabetisme gezegd. Als het onderwerp ter sprake komt valt hij stil, en blijft dat – voor zover mogelijk – voor de rest van de dag. Misschien schaamt hij zich voor het dubbelleven dat hij zo lang heeft geleid. Toch is er sinds de ontdekking van zijn analfabetisme weinig veranderd, eerder is alles bij het oude gebleven. Deze zomer gaat Sjors zelfs weer mee lezen. Hij ligt dan languit op zijn rug, afwisselend te staren naar een gesloten boek en de lucht, en iedere keer is het alsof er een andere Sjors ligt.

Kasper Bockweg (1989) vertoeft in Amsterdam en houdt zich bezig met alles wat de verveling verdrijft.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

Mijn Arabisch is verstomd

Mijn Arabisch is verstomd

"Mijn Arabisch is schichtig / ze vermomt zich stilletjes als Hebreeuws." Pelumi Adejumo en Esha Guy Hadjadj vertaalden een gedicht van de Israëlische dichter Almog Behar. Over twee moedertalen, waarvan de één de ander overstemt. Lees meer

Ratrace

Ratrace

Een kort anti-kapitalitsch verhaal van Emma Stomp over De Prestatiemaatschappij, havermelk latte's en mannen met bivakmutsen. Lees meer

Zwarte luiken

Zwarte luiken

Hoe schrijf je over iets ontastbaars zoals rouw? Geïnspireerd door de schilderijen van Francis Bacon verkent Thijs Joores in deze gedichtenreeks de impact van verlies. Lees meer

Gezocht z.s.m. 1

Gezocht z.s.m.

Liefde is te vervangen, althans dat houden datingapps ons voor. Maar wat als je iemand bent verloren van wie je er maar één had, zoals je moeder? Babet te Winkel bijt het spits af van een nieuwe reeks waarvoor Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam de samenwerking aangaat met verschillende literaire platforms. Lees meer

Kopje suiker

Kopje suiker

Souvenirsmokken, feestmokken, mokken met rare handvaten, mokken met popcultuurfiguren en mokken van de IKEA. In dit korte verhaal over verbinding en contact geven mokken een intiem kijkje in het leven van de buurt. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Pen + papier + buitenlucht 3

Pen + papier + buitenlucht

Hoe zorg je er als schrijver voor dat je niet alleen gemotiveerd, maar ook gedisciplineerd blijft? Imme Visser kraakte de code. Lees meer

Paviljoen van het tijdelijke geluk

Paviljoen van het tijdelijke geluk

In deze voorpublicatie uit 'Paviljoen van het tijdelijke geluk' maken we kennis met een aantal bewoners van Kristalstad: Benjamin, Julia en Rachael. In korte scènes met een haast stripachtige stijl laat Laurens van de Linde de personages elkaar in een achterbuurt kruisen en biedt hij een inkijkje in deze toekomstige samenleving. Lees meer

Een vuistslag

Een vuistslag

Geïnspireerd door Dante besluit een schrijver om in haar korte verhalen op een gruwelijke manier af te rekenen met haar vijanden. Lees meer

Zoely

Zoely

In een zevendelig gedicht vol roodtinten - van cassis tot Aldispaarvarkenroze - gaat Ka(a)te Dejonckheere in op de effecten van verschillende anticonceptiepillen op menstruatie. Lees meer

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura 1

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura is een bundeling van vijf korte verhalen over personages die willen geloven in iets groters, een uitweg naar een mooier en zinvoller bestaan. Lees hier alvast het titelverhaal, over twee middelbareschoolvriendinnen die elkaar na jaren weer zien op het concert van hun grote idool, Hiroshi Yoshimura. Lees meer

Djinn 1

Djinn

Om in hun relatie de onoverbrugbare meningsverschillen te vermijden hadden Barbara en Claudel  een spel bedacht. Djinn, noemden ze het, naar het verhaal van de geest in de fles. Ieder jaar mocht een van hen drie wensen doen en de ander moest deze inwilligen, althans twee daarvan, compromisloos, en daarna draaiden de rollen om. Op een avond die misschien wel een van de laatste zou kunnen zijn, blijft er nog één wens over. Lees meer

Overwoekerdagen

Overwoekerdagen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lars Meijer vertelt over het besef dat je 's nachts niet langer een kacheltje bent om naast te liggen en elkaar weer zien voordat de winter begint in een brief die wel eens de laatste zou kunnen zijn. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel