Asset 14

Koers!

Matthijs Kuipers miste de koers, maar ontdekt dat de ene race de ander niet is. 'Misschien miste ik vooral de wereld zoals me die werd voorgehouden door de schrijvers en zangers die zich de laatste jaren op het wielrennen gestort hebben.'

Het is halverwege de middag als we na een klein uurtje fietsen Scherpenzeel binnenrijden. We gaan er koersen. Net als in de andere dorpen op en rond de Utrechtse Heuvelrug heerst er een serene rust. Het is er groen, koud noch warm, en af toe zoeft een auto voorbij. Dit is waarschijnlijk hoe het woonerf ooit bedoeld is. Als we verder het dorp inrijden wordt de rust verstoord: een opgewonden microfonist doet verslag van de wedstrijd. Later, tussen de races door, klinkt muziek. ‘Een eigen huis, een plek onder de zon,’ en andere nummers die tot de canon van het Nederlandse lied behoren.

Elk weekend zijn er zulke criteriums. Wedstrijden van een uur of twee, over een circuit van hooguit twee kilometer, voor de gelegenheid afgezet. Liefst in het dorpscentrum als dat er is, anders gewoon over een woonerf. Het zijn vooral mannen van middelbare leeftijd - de benen geschoren en geolied, fietsen van een paar duizend euro - die hier aan meedoen. Jeugd, vrouwen en studenten zijn in de minderheid. Echte minderheden zijn er nauwelijks: wielrennen is een witte sport.

Eigenlijk rijd ik al een jaar geen wedstrijden meer. Vijf jaar lang reed ik zo’n vijftien criteriums per jaar, maar na een jaar stilzitten laat de conditie te wensen over moet ik bekennen. ‘Moet’, want het wielrennen zit vol mores en ongeschreven regels. Wat je niet moet doen is zeggen dat je je suf getraind hebt en de boel wel op een hoopje zal gaan rijden.* Wel doen: zeggen dat je niet of nauwelijks getraind hebt, en dán de boel op een hoopje rijden. Natuurlijk kan niet iedereen de sterkste zijn in een koers. Valse bescheidenheid heeft als voordeel dat het deel van het peloton dat niet in vorm is zonder gezichtsverlies naar huis kan: de slechte vorm was immers al aangekondigd.

Van deze regel kun je niet afwijken, behalve als je Tim Krabbé heet. In De Renner (1978) zit een passage waarin de hoofdpersoon, de renner Krabbé zelf, de regel bewust negeert. Hij stapt de kleedkamer binnen en zegt: "Mannen, ik train me suf." Vervolgens wordt hij tweede. De Renner heeft een cultstatus in de wielerwereld. Het bewuste citaat was zelfs de inspiratie voor de Delftse studentenwielervereniging W.T.O.S., wat staat voor ‘wij trainen ons suf.’

Illustratie: Friso Blankevoort

High brow

Wielrennen is al lang geen arbeiderssport meer, als het dat ooit geweest is. Neem het volgende citaat van zanger Guido Belcanto over de Italiaanse wielrenner Marco Pantani: “Ik zag niet in de eerste plaats een coureur, maar een kunstenaar. Marco Pantani was een artiest.” Literair wielertijdschrift De Muur bezingt op het wielerblog Het is koers!, het wielrennen in al zijn facetten (van het wekelijkse zaterdagrondje tot de jaarlijkse hoogmis van het wielrennen, de Tour de France). Bands en singer-songwriters als Blaudzun, Alex Roeka en the Gasoline Brothers belijden openlijk hun liefde voor de koers. En het rijden op fixies (één verzet, geen freewheel) doe je tegenwoordig niet alleen op de wielerpiste of als fietskoerier, maar ook om koffie te drinken in de stad of even langs de barbier te gaan om je baard bij te laten trimmen. Wielrennen is high brow geworden.

Ik doe mijn best de wielerwereld van Krabbé, Het is koers! en Guido Belcanto te zien als ik in Scherpenzeel klaar sta voor de start. Hier geen tragiek, geen heldenverhalen, maar Nederlandse schlagers uit de speakers en een frituurwalm die zich langzaam over het parcours verspreidt. Ik miste de koers, dacht ik, maar misschien miste ik vooral de wereld zoals me die werd voorgehouden door de schrijvers en zangers die zich de laatste jaren op het wielrennen gestort hebben.

Ik betrap me op de gedachte dat ik zou willen dat de Ronde van Scherpenzeel iets meer weg zou hebben van de Ronde van Katendrecht. Vorig jaar was Sander Donkers van Vrij Nederland daar op reportage en schreef het volgende:
"Ooit was de Ronde van Katendrecht een beruchte koers. Het schiereiland tussen de Maashaven en de Rijnhaven was van oudsher rijk aan cafés en bordelen, en de kasteleins en de hoerenmadammen hoestten zelf het premiegeld voor de winnaars op – die brachten immers heel wat volk op de been. Beroemde renners reden de ronde graag. ‘Die hoeren waren een deel van de aantrekkingskracht,’ zegt organisator Dave Andriese.‘Oud-coureurs als Jan Jansen en Jo de Roo beginnen nog altijd meteen te lachen als je over Katendrecht begint. Die kregen af en toe, eh, verzorging bij het warme bad achteraf.'"
In tegenstelling tot Katendrecht is Scherpenzeel geen beruchte koers. Er zijn geen bordelen langs de kant. De renners zijn geen hipsters op fixies, maar mensen met fulltime banen die na het werk de fietsen achterin de bus van de zaak gooien en naar Surhuisterveen, Ermelo of Werkendam rijden voor een criterium. De sfeer heeft iets weg van een oranjefeestje of een buurtbarbecue. Blaudzun en Alex Roeka zullen zich wel twee keer bedenken voor ze een nummer als eerbetoon aan de Ronde van Scherpenzeel schrijven. Marco Pantani was een held, maar ik en die vijftig anderen aan de start kunnen ons niet op een dergelijke status beroepen. Pantani bedwong Alpencols, wij bedwingen woonerven. Verschil moet er zijn.

Wil ik vandaag in Scherpenzeel tragiek en drama, dan moet die echt uit mezelf komen. Gelukkig lost het probleem zichzelf op. Ik plaats een demarrage achteruit – weer zo’n wielerterm, het is een eufemisme voor lossen: het niet meer kunnen bijhouden van de groep. Na hooguit een paar rondjes sta ik al weer langs de kant om mijn ploeggenoten aan te moedigen.

Mijn vroege aftocht roept herinneringen op. Toen ik begon met wielrennen keek ik ook regelmatig naar de finish van de koers vanachter een dranghek. En ik was niet alleen, bij menig koers stond de hele ploeg al voor het einde langs de kant. Vaak stonden we bij de meet om te zien wie er ging winnen, zodat de finishfoto naast de winnaar ook het falen van onze voltallige ploeg vastlegde.

De cirkel is zo dus in ieder geval rond, mijn carrière in het amateurpeloton eindigt zoals het begon, of tenminste, bijna zoals het begon. Ik ben inmiddels vijf, zes jaar wijzer, ditmaal heb ik me strategisch vijftig meter ná de meet opgesteld. Ik zie wie er wint, maar sta niet op de foto.

-

Matthijs Kuipers is professioneel historicus en amateurwielrenner.

* Op een hoopje rijden = iedereen eraf rijden = iedereen naar huis rijden = rondjes om de tegenstander fietsen = de boel op de kant gooien. Ik hoop dat je er zo wijzer van wordt.

Mail

Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in Amsterdam. De skateboardcultuur heeft een grote invloed op zijn werk, dat ook beïnvloed wordt door de traditie van grafisch ontwerp in Nederland.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer