Asset 14

Koers!

Matthijs Kuipers miste de koers, maar ontdekt dat de ene race de ander niet is. 'Misschien miste ik vooral de wereld zoals me die werd voorgehouden door de schrijvers en zangers die zich de laatste jaren op het wielrennen gestort hebben.'

Het is halverwege de middag als we na een klein uurtje fietsen Scherpenzeel binnenrijden. We gaan er koersen. Net als in de andere dorpen op en rond de Utrechtse Heuvelrug heerst er een serene rust. Het is er groen, koud noch warm, en af toe zoeft een auto voorbij. Dit is waarschijnlijk hoe het woonerf ooit bedoeld is. Als we verder het dorp inrijden wordt de rust verstoord: een opgewonden microfonist doet verslag van de wedstrijd. Later, tussen de races door, klinkt muziek. ‘Een eigen huis, een plek onder de zon,’ en andere nummers die tot de canon van het Nederlandse lied behoren.

Elk weekend zijn er zulke criteriums. Wedstrijden van een uur of twee, over een circuit van hooguit twee kilometer, voor de gelegenheid afgezet. Liefst in het dorpscentrum als dat er is, anders gewoon over een woonerf. Het zijn vooral mannen van middelbare leeftijd - de benen geschoren en geolied, fietsen van een paar duizend euro - die hier aan meedoen. Jeugd, vrouwen en studenten zijn in de minderheid. Echte minderheden zijn er nauwelijks: wielrennen is een witte sport.

Eigenlijk rijd ik al een jaar geen wedstrijden meer. Vijf jaar lang reed ik zo’n vijftien criteriums per jaar, maar na een jaar stilzitten laat de conditie te wensen over moet ik bekennen. ‘Moet’, want het wielrennen zit vol mores en ongeschreven regels. Wat je niet moet doen is zeggen dat je je suf getraind hebt en de boel wel op een hoopje zal gaan rijden.* Wel doen: zeggen dat je niet of nauwelijks getraind hebt, en dán de boel op een hoopje rijden. Natuurlijk kan niet iedereen de sterkste zijn in een koers. Valse bescheidenheid heeft als voordeel dat het deel van het peloton dat niet in vorm is zonder gezichtsverlies naar huis kan: de slechte vorm was immers al aangekondigd.

Van deze regel kun je niet afwijken, behalve als je Tim Krabbé heet. In De Renner (1978) zit een passage waarin de hoofdpersoon, de renner Krabbé zelf, de regel bewust negeert. Hij stapt de kleedkamer binnen en zegt: "Mannen, ik train me suf." Vervolgens wordt hij tweede. De Renner heeft een cultstatus in de wielerwereld. Het bewuste citaat was zelfs de inspiratie voor de Delftse studentenwielervereniging W.T.O.S., wat staat voor ‘wij trainen ons suf.’

Illustratie: Friso Blankevoort

High brow

Wielrennen is al lang geen arbeiderssport meer, als het dat ooit geweest is. Neem het volgende citaat van zanger Guido Belcanto over de Italiaanse wielrenner Marco Pantani: “Ik zag niet in de eerste plaats een coureur, maar een kunstenaar. Marco Pantani was een artiest.” Literair wielertijdschrift De Muur bezingt op het wielerblog Het is koers!, het wielrennen in al zijn facetten (van het wekelijkse zaterdagrondje tot de jaarlijkse hoogmis van het wielrennen, de Tour de France). Bands en singer-songwriters als Blaudzun, Alex Roeka en the Gasoline Brothers belijden openlijk hun liefde voor de koers. En het rijden op fixies (één verzet, geen freewheel) doe je tegenwoordig niet alleen op de wielerpiste of als fietskoerier, maar ook om koffie te drinken in de stad of even langs de barbier te gaan om je baard bij te laten trimmen. Wielrennen is high brow geworden.

Ik doe mijn best de wielerwereld van Krabbé, Het is koers! en Guido Belcanto te zien als ik in Scherpenzeel klaar sta voor de start. Hier geen tragiek, geen heldenverhalen, maar Nederlandse schlagers uit de speakers en een frituurwalm die zich langzaam over het parcours verspreidt. Ik miste de koers, dacht ik, maar misschien miste ik vooral de wereld zoals me die werd voorgehouden door de schrijvers en zangers die zich de laatste jaren op het wielrennen gestort hebben.

Ik betrap me op de gedachte dat ik zou willen dat de Ronde van Scherpenzeel iets meer weg zou hebben van de Ronde van Katendrecht. Vorig jaar was Sander Donkers van Vrij Nederland daar op reportage en schreef het volgende:
"Ooit was de Ronde van Katendrecht een beruchte koers. Het schiereiland tussen de Maashaven en de Rijnhaven was van oudsher rijk aan cafés en bordelen, en de kasteleins en de hoerenmadammen hoestten zelf het premiegeld voor de winnaars op – die brachten immers heel wat volk op de been. Beroemde renners reden de ronde graag. ‘Die hoeren waren een deel van de aantrekkingskracht,’ zegt organisator Dave Andriese.‘Oud-coureurs als Jan Jansen en Jo de Roo beginnen nog altijd meteen te lachen als je over Katendrecht begint. Die kregen af en toe, eh, verzorging bij het warme bad achteraf.'"
In tegenstelling tot Katendrecht is Scherpenzeel geen beruchte koers. Er zijn geen bordelen langs de kant. De renners zijn geen hipsters op fixies, maar mensen met fulltime banen die na het werk de fietsen achterin de bus van de zaak gooien en naar Surhuisterveen, Ermelo of Werkendam rijden voor een criterium. De sfeer heeft iets weg van een oranjefeestje of een buurtbarbecue. Blaudzun en Alex Roeka zullen zich wel twee keer bedenken voor ze een nummer als eerbetoon aan de Ronde van Scherpenzeel schrijven. Marco Pantani was een held, maar ik en die vijftig anderen aan de start kunnen ons niet op een dergelijke status beroepen. Pantani bedwong Alpencols, wij bedwingen woonerven. Verschil moet er zijn.

Wil ik vandaag in Scherpenzeel tragiek en drama, dan moet die echt uit mezelf komen. Gelukkig lost het probleem zichzelf op. Ik plaats een demarrage achteruit – weer zo’n wielerterm, het is een eufemisme voor lossen: het niet meer kunnen bijhouden van de groep. Na hooguit een paar rondjes sta ik al weer langs de kant om mijn ploeggenoten aan te moedigen.

Mijn vroege aftocht roept herinneringen op. Toen ik begon met wielrennen keek ik ook regelmatig naar de finish van de koers vanachter een dranghek. En ik was niet alleen, bij menig koers stond de hele ploeg al voor het einde langs de kant. Vaak stonden we bij de meet om te zien wie er ging winnen, zodat de finishfoto naast de winnaar ook het falen van onze voltallige ploeg vastlegde.

De cirkel is zo dus in ieder geval rond, mijn carrière in het amateurpeloton eindigt zoals het begon, of tenminste, bijna zoals het begon. Ik ben inmiddels vijf, zes jaar wijzer, ditmaal heb ik me strategisch vijftig meter ná de meet opgesteld. Ik zie wie er wint, maar sta niet op de foto.

-

Matthijs Kuipers is professioneel historicus en amateurwielrenner.

* Op een hoopje rijden = iedereen eraf rijden = iedereen naar huis rijden = rondjes om de tegenstander fietsen = de boel op de kant gooien. Ik hoop dat je er zo wijzer van wordt.

Mail

Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in Amsterdam. De skateboardcultuur heeft een grote invloed op zijn werk, dat ook beïnvloed wordt door de traditie van grafisch ontwerp in Nederland.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan