Asset 14

Kleinkinderen van Indië - een introductie

Kleinkinderen van Indië - een introductie

Tussen 2018 en 2020 interviewden schrijvers Jason Keizer en Sarah van Binsbergen en fotograaf Amber Toorop Nederlanders met Indische roots. Hun project 'Kleinkinderen van Indië: de diverse derde generatie' verschijnt in mei en juni 2021 op Hard//hoofd. Lees hier hun introductie op een bijzondere interviewreeks.

In het laatste jaar van de middelbare school begon het Romée Mulder voor het eerst echt te dagen, dat haar Indische achtergrond invloed had op haar leven. Tijdens de geschiedenisles ging het over Nederlands-Indië, een van de eindexamenonderwerpen dat jaar. ‘We kregen filmpjes te zien van Nederlanders in mooie pakken. En ik werd me er ineens bewust van hoe erg dit verhaal afweek van de verhalen die ik van huis uit had meegekregen.’ Op school ging het over ‘politionele acties’ in plaats van over een onafhankelijkheidsoorlog, en werd het ‘dappere optreden’ van Nederlandse militairen benadrukt.

Romée was met stomheid geslagen: hoe konden deze vertellingen, het officiële verhaal dat Nederland over zichzelf vertelt, en het verhaal van haar vaders Indische familie, die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog naar Nederland vluchtte, zo ver uit elkaar liggen? Die vraag betekende het begin van een zoektocht, naar de geschiedenis van Indonesië en Nederlands-Indië, naar haar eigen Indische wortels.

Een Indië-veteraan vertelde snikkend hoe verschrikkelijk hij de excuses aan Indonesië vond

Samen met haar studievriendin Myrthe Groot, die ook Indische wortels heeft, dook ze in de archieven op zoek naar meer informatie over het verleden van haar familie in voormalig Nederlands-Indië. Ook voerden de twee nachtenlange gesprekken over hun gedeelde Indische afkomst. Hoe heeft die familiegeschiedenis hun eigen leven en identiteit gevormd?

Het verleden blootgelegd

Myrthe en Romée maken onderdeel uit van een groep derde generatie Indische Nederlanders, die uit persoonlijke en maatschappelijke interesse hun eigen Indische achtergrond onderzoeken en zich kritisch verhouden tot het publieke debat over het koloniaal verleden van Nederland.

Kleinkinderen van Indië - een introductie 1

De excuses van koning Willem-Alexander aan Indonesië in maart 2020, voor de Nederlandse geweldsontsporingen in de periode na de Indonesische onafhankelijkheidsverklaring, leidden tot uiteenlopende reacties. In Nieuwsuur vertelt Indië-veteraan John Bruininga (87) snikkend dat hij het verschrikkelijk vindt. Voor de Indische Nederlanders, Nederlanders en Molukkers voelen de excuses volgens hem als ‘een steek in de rug’, omdat zij destijds ten dienste van de koninklijke familie alles hebben gegeven om de kolonie te behouden. Op het toppunt van zijn frustratie smijt Bruininga zijn koninklijke onderscheiding op de grond. Indische Nederlander en historica Lara Nuberg (30) noemt de excuses een paar dagen later in het Parool ‘een eerste stap in de goede richting’.

De excuses – en de nasleep ervan - leggen de problematische relatie van Nederland met zijn koloniale verleden bloot. Volgens journalisten en academici wordt er een eenzijdig debat gevoerd, waarbij we uit angst voor een schuldbekentenis het koloniale denken niet ontstijgen. Bovendien valt op dat verschillende ‘waarheden’ in het debat moeilijk naast elkaar kunnen bestaan.

Een plek voor verhalen die niet eerder werden gehoord

Historicus Remco Raben, universitair hoofddocent Geschiedenis van de Internationale Betrekking aan de Universiteit Utrecht en bijzonder hoogleraar koloniale en postkoloniale literatuur en cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, biedt mogelijk een oplossing. Hij stelt dat het belangrijk is om onderscheid te maken tussen drie verschillende ‘ooghoogtes’ waarop we naar de geschiedenis kijken, namelijk: het persoonlijke, het historische en het morele.

Het herkennen van deze verschillende ‘ooghoogtes’ helpt ons doen inzien dat herinneringen alléén niet de volledige geschiedenis vertellen zoals die heeft plaatsgevonden. Persoonlijke ervaringen kunnen wel aansluiten bij historische feiten. De kracht van deze ervaringen is het aanbrengen van nuance; de grijstinten laten zien.

De theorie van Raben helpt een plek te geven aan verhalen die eerder niet werden gehoord. Er ontstaat meer ruimte voor diversiteit, en dat is nodig. Want als de excuses van de koning iets duidelijk maken is het de verdeeldheid, in de samenleving als geheel en in de Indische gemeenschap. Een diverser verhaal vertellen over mensen met roots in Nederlands-Indië biedt een oplossing. Want wie zijn eigenlijk de Indische Nederlanders?

De derde generatie heeft de sleutel in handen van het postkoloniale debat

Als we spreken over ‘de Indische gemeenschap’ gaat veel aandacht uit naar de Indo, waarmee personen met gemengd Indo-Europees bloed worden aangeduid. In wetenschappelijk studies worden ook mensen van Molukse afkomst en ‘volbloed’ Hollanders die enige tijd in Nederlands-Indië verbleven, binnen die definitie geplaatst. Maar er zijn meer groepen met een plek in de geschiedenis van Nederlands-Indië. Wie biedt een podium aan personen met roots op Papoea, het westelijke deel van Nieuw-Guinea, dat ook bij de voormalige kolonie hoorde en nu onder de vlag van Indonesië valt? Wordt er ook omgekeken naar de Peranakan, een groep met Chinese voorouders, gevestigd in Nederlands-Indië? En hoe zichtbaar zijn de Indische Nederlanders die niet in Nederland wonen, maar in Indonesië, de VS of elders?

Wij denken dat de sleutel in het postkoloniale debat in handen ligt van de derde generatie: twintigers en dertigers wier grootouders uit Nederlands-Indië naar Nederland kwamen. Hun ouders zijn in Nederland geboren of als jonge kinderen hier aangekomen. De derde generatie heeft meer afstand tot de persoonlijke herinneringen aan de koloniale periode van hun voorouders en kan daardoor makkelijker onderscheid maken tussen de verschillende ooghoogtes. De derde generatie is opgegroeid in de multiculturele samenleving, heeft oog voor de diversiteit aan verhalen en ervaringen en erkent de waarde van meerstemmigheid.

Een reis in de tijd

Wij kwamen tot deze inzichten in een onderzoek naar hoe deze derde generatie naar hun familiegeschiedenis en het huidige postkoloniale debat kijkt. Wij vroegen ons af: Wat betekent hun Indische afkomst voor hun identiteit? Noemen zij zich wel Indisch, Papoea of Moluks? (NB: Om recht te doen aan de diversiteit aan verschillende perspectieven, vatten we in dit onderzoek het begrip 'derde generatie Indisch' breed op, en spraken we ook mensen met Molukse en Papoease wortels.) En hoe kijken zij vanuit hun persoonlijke ervaring en familiegeschiedenis naar de huidige debatten over de omgang met het koloniale verleden? Voor antwoorden op deze vragen gingen we in gesprek met negen jongeren wier familiegeschiedenis raakt aan de geschiedenis van Nederlands-Indië.

We spraken met de vriendinnen Romée Mulder en Myrthe Groot, die allebei een Indische vader en een Nederlandse moeder hebben; met broer en zus Robinson en Julia Jouwe, die voorouders uit Papoea hebben; met de Indische Stephan Splinter en Maria Rey-Lamslag; met Zainal Umarella, wiens ouders allebei van Molukse afkomst zijn en tot slot met Yomi Hitijahubessy, kind van een Molukse vader en een Curaçaose moeder. In de interviews kom je meer te weten over hun familiegeschiedenis, de persoonlijke zoektocht naar hun afkomst en identiteit die ze allemaal hebben doorgemaakt, en hun visie op het huidige debat over de omgang met het koloniale verleden.

Kleinkinderen van Indië - een introductie 2

De interviewreeks is een reis in de tijd, naar het Nederlands-Indië van weleer en het Indonesië van nu. Van Java via de Molukken naar Papoea. Via persoonlijke verhalen en geschiedenissen krijg je als lezer een glimp van de maatschappelijke verhoudingen in de voormalige kolonie en de belangrijke historische gebeurtenissen na de Tweede Wereldoorlog, zoals de Bersiap-periode en de politionele acties.

Maar behalve een reis door voormalig Nederlands-Indië is de serie ook een reis door Nederland; van Friesland door Noord-Brabant tot de Randstad, langs plekken waar de geïnterviewden wonen of zijn opgegroeid. Langs plekken waar de koloniale geschiedenis raakt aan bekende historische plaatsen als kamp Westerbork. De gesprekken geven je een idee van hoe het was voor de eerste en tweede generatie om in het naoorlogse Nederland te arriveren en om hier als kind van migranten op te groeien. Je leest hoe culturele aspecten als eten en hechte familiebanden van generatie op generatie werden doorgegeven.

Het was voor de eerste en tweede generatie vaak moeilijk om over historische ervaringen te praten, en voor de derde generatie zijn de pijnlijke kanten van de geschiedenis nog altijd voelbaar. Je leest hoe de jongeren van de derde generatie actief naar deze meer verborgen kanten op zoek gaan (in archieven, via gesprekken met familie of met reizen naar Indonesië, de Molukken, Papoea), en wat deze zoektocht voor hen betekent.

Nieuwe aanknopingspunten

De derde generatie probeert met respect voor het verleden nieuwe aanknopingspunten te vinden voor hun identiteit. De jonge mensen die wij gesproken hebben, zeggen het gevoel te hebben dat er in de discussies over het koloniale verleden van Nederland beter naar hen wordt geluisterd dan naar hun (groot)ouders. Negatieve bijklanken zoals overgeleverde oorlogstrauma’s, willen zij van zich afschudden.

Stephan Splinter wil weten wat zijn voorouders hebben 'uitgespookt'

Romée en Myrthe, die samen veel gesproken hebben over hun afkomst, benadrukken dat ieders identiteit altijd uit verschillende lagen is opgebouwd: je kunt je tegelijkertijd Indisch en Twents voelen, zeggen zij. Zainal vertelt dat voor hem het islamitische geloof erg belangrijk is, waardoor hij zich ook identificeert met personen met een Turkse of Marokkaanse achtergrond. Maria vraagt zich af welke invloed de klassenmaatschappij in de kolonie had op de huwelijken die zich in haar familie voltrokken. Ze sluit niet uit dat sommige mannen in haar familie hun vrouwen tot slaaf hadden gemaakt. Stephan pleit voor het belichten van de geschiedenis vanuit verschillende perspectieven; hij vindt het belangrijk om te weten wat zijn voorouders hebben “uitgespookt”.

Yomi, kind van een Molukse vader en Curaçaose moeder, beschrijft hoe hoopvol ze het vindt dat er meer gesprekken over de verschillende perspectieven op het koloniale verleden plaatsvinden, tussen de verschillende generaties, en ook, bijvoorbeeld, tussen mensen met een familieverleden in verschillende kolonies: Oost en West, Nederlands-Indië, de Antillen en Suriname. Het uitwisselen van die verschillende ervaringen vergelijkt ze met een collectief rouwproces: vandaaruit ontstaat er ruimte om het verleden los te laten en vooruit te bewegen.

Amber Toorop maakte bij alle artikelen poëtische beeldverhalen. Door het gebruik van archiefmateriaal, illustraties en collages probeert ze de herinneringen van de geïnterviewden tot leven te wekken. Middels portretten en foto’s van de leefomgeving laat ze zien hoe verleden en heden met elkaar verweven zijn.

Deze serie, waarin negen persoonlijke verhalen centraal staan, geeft geen uitputtend beeld van de ‘derde generatie Indische Nederlanders’. Dat is ook niet het doel. Wel hopen we dat de bijzondere en ontroerende verhalen de persoonlijke dimensie van het koloniale verleden dichterbij brengen, en de complexe meerstemmigheid weergeven waarmee dat verleden doorwerkt in de huidige samenleving.

Verder lezen:
Lizzy van Leeuwen: 'Ons Indisch erfgoed: zestig jaar strijd om cultuur en identiteit' (2009)

Fridus Steijlen: 'Een Indische Skyline: Indische organisaties in Nederland tussen 1980 en 2010' (2018).

Dit artikel vormt de introductie van een reeks interviews die schrijvers Jason Keizer en Sarah van Binsbergen samen met fotograaf Amber Toorop afnamen tussen 2018 en 2020 met Nederlanders met Indische roots. De interviews kwamen tot stand met financiering van Stichting Democratie en Media.

Mail

Sarah van Binsbergen en Jason Keizer

Amber Toorop is documentairefotografe. In haar werk onderzoekt ze op wat voor manieren mensen zich verbonden voelen met een thuis, een plek en een land.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar