Asset 14

Kat-en-muisspel tussen Arib en Maassen in Zomergasten

Khadija Arib in Zomergasten

Zomergast Khadija Arib heeft iets ontroerends en sluws tegelijk. Ze toont zich een recht-voor-zijn-raap-vrouw van de oude stempel, die is ingehaald door een nieuwe fluistercampagne-cultuur in de politiek en dat niet bij kan benen. Maassen laat zich braaf onderwijzen door de oud-Kamervoorzitter, tot hij haar na twee uur ineens een spiegel voorhoudt. Maar Arib is te trots om daarin te kijken.

Als selfmade woman werkte Khadija Arib (1960, Hedami, Marokko) zich op van nieuwe Nederlander die schoonmaakwerk deed in bedrijfspanden tot politica. Namens de PvdA zat ze 24 jaar in de Tweede Kamer, waar ze lange tijd ‘van onbesproken gedrag’ was. Van 2016 tot 2021 werd ze door vriend en vijand gekozen tot Kamervoorzitster. Ze dwong respect af, was streng op omgangsvormen en hield orde. Ook zat ze overal bovenop: ze ondertekende moties en bemoeide zich met ambtenaren waar andere voorzitters dat niet deden. Een hoge boom dus. En als er iets is waar de Nederlandse pers nog meer van houdt dan van hoge bomen dan is het wel van een hoge boom die flink ter val wordt gebracht. Want in 2021 werd ze -breed uitgemeten in de pers – beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag tegen haar medewerkers en stapte ze op. Maar dat onderzoek was dubieus, onthulde Follow the Money deze week.
Kijken we nu naar Arib als slachtoffer van een heksenjacht of naar Arib als een te controlerend Kamervoorzitter die haar hand overspeelde en een schrikbewind hield?

Over politiek gaat het de eerste helft van de avond niet. Arib en Maassen zijn als Tom en Jerry: Arib de machtige, tevreden kat, Maassen een nieuwsgierig muisje. Hij opent voorzichtig, formuleert gevaarloos. ('Hoe ben je hier in Nederland gekomen?', 'Hoe verhoud je je daartoe?')
Aribs eerste fragment is HelloGoodbye: Joris Linssen lijkt een vrolijk weerziensverhaal te maken van een gesprek met een Egyptisch-Nederlandse vrouw en haar moeder op Schiphol. Het meisje zegt wat sociaal-wenselijke dingen als 'ik heb een goede toekomst hier, daar had ik geen werk.' In no-time neemt het een ernstige wending: ze blijkt uitgehuwelijkt geweest, haar partner is ze ontvlucht naar een blijf-van-mijn-lijfhuis.
Op slinkse wijze weet HelloGoodbye het gesprek naar een reclame voor Nederland om te buigen als de vrouw- hoopvol vioolmuziekje eronder– desgevraagd zegt: 'Wat Nederland voor me betekent? Heel, heel veel. Het is mijn leven!' en haar moeder in de armen valt.

Arib de machtige, tevreden kat, Maassen een nieuwsgierig muisje.

Waarom kiest Arib deze mierzoete lofzang op Nederland als opening? Omdat deze jonge vrouw een keuze heeft gemaakt: 'Ze is opnieuw begonnen, heeft besloten in een andere stad te gaan wonen. Vrijheid is: keuzes maken.' Een opvallend neoliberaal citaat voor een PvdA-voorvechtster van de verzorgingsstaat. Vindt Arib dat geluk een keuze is? Is vrijheid niet ook veiligheid?
'Wat betekent Nederland voor jóú?' - zo kaatst Maassen de neoliberale bal nog even terug.
'Vrijheid, je eigen leven leiden, zonder sociale controle', zegt Arib, en voor het ook maar een tikje persoonlijk kan worden voegt ze er snel aan toe: 'voor veel vrouwen.'
Op politiek vlak doorvragen doet Maassen niet. Hij krijgt nog twee kansen voor een persoon-politiek parallel. Een documentaire toont het schokkende verslag van Marokkaanse vrouwen over het geweld dat ze is overkomen, uit een waarheid- en verzoeningscommissie in Marokko (The years of lead in Morocco, 2005). Voelt Arib zich één van deze vrouwen, als slachtoffer, of als iemand die zich vaak moest verzoenen met haar tegenstanders – bijvoorbeeld PVV’ers in de kamer die haar haar paspoort wilden ontzeggen? Maassen maakt weer geen politiek bruggetje, vraagt alleen wat Arib hiervan meekreeg als kind. Arib groeide op, vertelt ze, met een noodtoestand en permanente avondklok. Er waren verhalen over politieke arrestaties, terwijl thuis niet gestemd, en over politiek gezwegen werd. Is dit verleden ook de reden dat Arib zo kritisch was op de coronamaatregelen en voorzitter wilde worden van de onderzoekcommissie? Maassen vraagt het niet. Arib maakt het psychologische bruggetje zelf wel: 'Misschien dat ik daarom wel politiek bevlogen ben geworden.' Mevrouw de Voorzitter heeft de touwtjes in handen.

Over vechten tegen het systeem gaat het bij een fragment uit de keuzefilm Wadjda (2013), een film over een Saudi-Arabisch meisje dat zich staande moet houden in een jongenswereld. Arib wilde wel binnen het systeem laveren, maar wilde bijvoorbeeld geen PvdA-folders uitdelen. Ze begint over voorrechten van haar collega’s. De één had een moeder als wethouder, of een vriend die haar aan een stageplek kon helpen. Arib moest alles zelf doen. Dat legt ze ook uit aan jongeren, zegt ze, die klagen over racisme op de arbeidsmarkt: je moet het zelf doen. Zo dreigt deze Zomergasten-uitzending een from-rags-to-riches-lofzang op haarzelf te worden. De nadruk van het gesprek ligt op Aribs successen, en niet op de oneerlijkheid van het systeem waarin ze die moest behalen. Maassen slaat de plank volledig mis en vraagt of Arib ook nog wel eens kan ontspannen: 'Met wandelen?'

Maar wie is Arib zelf? Grappig genoeg zeggen twee politieke fragmenten die ze kiest daar alles over. De eerste bevat een voice-over die de staat van de PvdA analyseert: 'Het Elan is weg, er is onderlinge twist.' Het is 1989, het PvdA-schandaal in kwestie is wijlen wethouder Adri Duivesteijn, bijna afgezet omdat hij er een peperduur stadhuis doorheen wil drukken. In het fragment zit hij apetrots naast een maquette en zegt dingen als: 'Het is een opwaardering van de stad. Er is geen gebouw in Nederland te vinden dat zo indrukwekkend zal zijn.' Wat opvalt: Arib bewondert zijn neoliberale (en niet zozeer sociale) waarden: ze benadrukt dat Duivesteijn een selfmade man is van eenvoudige komaf, en: 'hij had een hekel aan middelmaat.' Daar herkennen we Arib in: haar zekere doordrammerigheid, haar perfectionisme en haar streven naar het hoogste. Maar waar is het sociale? In een fragment uit Felderhof worden politici Hans Wiegel en Dries van Agt gevraagd welk dier ze zouden willen zijn: een vogel om te kunnen wegvliegen (Van Agt), of een olifant: zachtmoedig, alles onthouden en door schade en schande een dikke huid hebben (Wiegel). Het is niet moeilijk te raden met wie Arib zich identificeert. Deze twee politici zijn trouwens uiterst hoffelijk tegen elkaar. Dat vindt Arib belangrijk: 'Mijn gedrag voor de schermen is ook zo achter de schermen.' Het valt op dat ze in de tegenwoordige tijd spreekt over haar werk. 'Interrumperen DOE ik bij iedereen, ik KIJK naar Kamerleden als gelijkwaardig' – ze ziet zichzelf nog steeds als voorzitter. 'Misschien is dát wel de kracht van mijn voorzitterschap,' concludeert ze.

Daar herkennen we Arib in: haar zekere doordrammerigheid, haar perfectionisme en haar streven naar het hoogste. Maar waar is het sociale?

En nu pas wordt de échte olifant in de Kamer besproken.
Maassen vraagt: 'Merk je, nu je gestopt bent met je werk, dat je relaxter, liever bent?'
Arib draait eromheen.
Bij een filmfragment over een dorpje dat stemt over een nieuwkomer (Dogville, 2003) wordt de muis Maassen geniaal en spitsvondig: 'Er was een onderzoek naar jou vanwege wangedrag..' (Arib: 'Verméénd.') '..er is ook over jou gestemd.' Aribs gezicht wordt heel strak: hier lijkt een persoonlijke pijn en wrok te liggen. Ze zegt dat de aanklacht tegen haar een eenmanshetze van nieuwe voorzitster Vera Bergkamp is. Ze hint zelfs dat er maar één persoon anoniem over haar geklaagd heeft en dat dit Bergkamp zou zijn: 'wie hebben – of wie heeft – die anonieme brieven geschreven?'
Arib ziet haar kans op rehabilitatie, begint een tirade 'als Bergkamp heb je je te houden aan de regels' en noemt wat haar is overkomen een 'circus'.

Het wraakmoment tegen Vera Bergkamp gunt Maassen haar niet. Hij benadrukt: meerdere jaren kwamen er klachten uit meerdere bronnen, onder meer Jan Willem Duijzer, Renate Voss, en griffier Simone Roos. 'Kan het niet zo zijn dat er, in de manier waarop jij werkt, iets misgaat?' Arib weigert het boetkleed aan te trekken. Er volgt een heel wollige geschiedenis over “de context waarbinnen ik moest functioneren', 'het op orde brengen van de ambtelijke organisatie' en 'niemand is gedwongen vertrokken'.
'Het kan toch ook zo zijn dat jij het anders beleefd hebt?' vraagt Maasen. Hij helpt haar: 'Ik heb dat ook wel eens gehad.'
Ook die uitgestoken hand, waarin Maassen zich kwetsbaar opstelt, weigert Arib. Nee, ze heeft nooit geschreeuwd, nooit met deuren gesmeten. Ze is boos: 'Ik zou zeggen ‘kom maar uit de anonimiteit'. Hier botst de botheid van Khadija Arib, vrouw van recht-voor-zijn-raap, oude stempel, met iets wat ze niet lijkt te begrijpen: 'afrekencultuur', 'fluistercampagnes': de nieuwe mentaliteit in de politiek. Het siert haar dat ze direct is, maar het maakt haar ook trots. Té trots misschien.
Maassen lacht de spanning weg en zegt 'Nobody is a villain in his own mind. Misschien ben je niet alleen maar slachtoffer.' Er volgt nog een gedicht van Judtih Herzberg: over spijt. 'Kon ik maar..' Een bekende emotie voor Arib? Nee, zegt ze, 'Kon ik maar..', dat denkt Khadija Arib niet.


Net als andere zomers bespreken we ook dit jaar de grootmoedige, strijdbare en soms stroeve gesprekken die in Zomergasten worden gevoerd. Lees hier alle besprekingen.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Niek van Ooijen is stripmaker en illustrator. Zowel Nieks werk als zijn vrije tijd kenmerken zich door een voorliefde voor en interesse in de natuur en de mens in alle soorten en maten. Een goeie film en een speciaalbiertje op zijn tijd zijn ook niet mis.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
Lees meer
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer