Asset 14

Kat-en-muisspel tussen Arib en Maassen in Zomergasten

Khadija Arib in Zomergasten

Zomergast Khadija Arib heeft iets ontroerends en sluws tegelijk. Ze toont zich een recht-voor-zijn-raap-vrouw van de oude stempel, die is ingehaald door een nieuwe fluistercampagne-cultuur in de politiek en dat niet bij kan benen. Maassen laat zich braaf onderwijzen door de oud-Kamervoorzitter, tot hij haar na twee uur ineens een spiegel voorhoudt. Maar Arib is te trots om daarin te kijken.

Als selfmade woman werkte Khadija Arib (1960, Hedami, Marokko) zich op van nieuwe Nederlander die schoonmaakwerk deed in bedrijfspanden tot politica. Namens de PvdA zat ze 24 jaar in de Tweede Kamer, waar ze lange tijd ‘van onbesproken gedrag’ was. Van 2016 tot 2021 werd ze door vriend en vijand gekozen tot Kamervoorzitster. Ze dwong respect af, was streng op omgangsvormen en hield orde. Ook zat ze overal bovenop: ze ondertekende moties en bemoeide zich met ambtenaren waar andere voorzitters dat niet deden. Een hoge boom dus. En als er iets is waar de Nederlandse pers nog meer van houdt dan van hoge bomen dan is het wel van een hoge boom die flink ter val wordt gebracht. Want in 2021 werd ze -breed uitgemeten in de pers – beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag tegen haar medewerkers en stapte ze op. Maar dat onderzoek was dubieus, onthulde Follow the Money deze week.
Kijken we nu naar Arib als slachtoffer van een heksenjacht of naar Arib als een te controlerend Kamervoorzitter die haar hand overspeelde en een schrikbewind hield?

Over politiek gaat het de eerste helft van de avond niet. Arib en Maassen zijn als Tom en Jerry: Arib de machtige, tevreden kat, Maassen een nieuwsgierig muisje. Hij opent voorzichtig, formuleert gevaarloos. ('Hoe ben je hier in Nederland gekomen?', 'Hoe verhoud je je daartoe?')
Aribs eerste fragment is HelloGoodbye: Joris Linssen lijkt een vrolijk weerziensverhaal te maken van een gesprek met een Egyptisch-Nederlandse vrouw en haar moeder op Schiphol. Het meisje zegt wat sociaal-wenselijke dingen als 'ik heb een goede toekomst hier, daar had ik geen werk.' In no-time neemt het een ernstige wending: ze blijkt uitgehuwelijkt geweest, haar partner is ze ontvlucht naar een blijf-van-mijn-lijfhuis.
Op slinkse wijze weet HelloGoodbye het gesprek naar een reclame voor Nederland om te buigen als de vrouw- hoopvol vioolmuziekje eronder– desgevraagd zegt: 'Wat Nederland voor me betekent? Heel, heel veel. Het is mijn leven!' en haar moeder in de armen valt.

Arib de machtige, tevreden kat, Maassen een nieuwsgierig muisje.

Waarom kiest Arib deze mierzoete lofzang op Nederland als opening? Omdat deze jonge vrouw een keuze heeft gemaakt: 'Ze is opnieuw begonnen, heeft besloten in een andere stad te gaan wonen. Vrijheid is: keuzes maken.' Een opvallend neoliberaal citaat voor een PvdA-voorvechtster van de verzorgingsstaat. Vindt Arib dat geluk een keuze is? Is vrijheid niet ook veiligheid?
'Wat betekent Nederland voor jóú?' - zo kaatst Maassen de neoliberale bal nog even terug.
'Vrijheid, je eigen leven leiden, zonder sociale controle', zegt Arib, en voor het ook maar een tikje persoonlijk kan worden voegt ze er snel aan toe: 'voor veel vrouwen.'
Op politiek vlak doorvragen doet Maassen niet. Hij krijgt nog twee kansen voor een persoon-politiek parallel. Een documentaire toont het schokkende verslag van Marokkaanse vrouwen over het geweld dat ze is overkomen, uit een waarheid- en verzoeningscommissie in Marokko (The years of lead in Morocco, 2005). Voelt Arib zich één van deze vrouwen, als slachtoffer, of als iemand die zich vaak moest verzoenen met haar tegenstanders – bijvoorbeeld PVV’ers in de kamer die haar haar paspoort wilden ontzeggen? Maassen maakt weer geen politiek bruggetje, vraagt alleen wat Arib hiervan meekreeg als kind. Arib groeide op, vertelt ze, met een noodtoestand en permanente avondklok. Er waren verhalen over politieke arrestaties, terwijl thuis niet gestemd, en over politiek gezwegen werd. Is dit verleden ook de reden dat Arib zo kritisch was op de coronamaatregelen en voorzitter wilde worden van de onderzoekcommissie? Maassen vraagt het niet. Arib maakt het psychologische bruggetje zelf wel: 'Misschien dat ik daarom wel politiek bevlogen ben geworden.' Mevrouw de Voorzitter heeft de touwtjes in handen.

Over vechten tegen het systeem gaat het bij een fragment uit de keuzefilm Wadjda (2013), een film over een Saudi-Arabisch meisje dat zich staande moet houden in een jongenswereld. Arib wilde wel binnen het systeem laveren, maar wilde bijvoorbeeld geen PvdA-folders uitdelen. Ze begint over voorrechten van haar collega’s. De één had een moeder als wethouder, of een vriend die haar aan een stageplek kon helpen. Arib moest alles zelf doen. Dat legt ze ook uit aan jongeren, zegt ze, die klagen over racisme op de arbeidsmarkt: je moet het zelf doen. Zo dreigt deze Zomergasten-uitzending een from-rags-to-riches-lofzang op haarzelf te worden. De nadruk van het gesprek ligt op Aribs successen, en niet op de oneerlijkheid van het systeem waarin ze die moest behalen. Maassen slaat de plank volledig mis en vraagt of Arib ook nog wel eens kan ontspannen: 'Met wandelen?'

Maar wie is Arib zelf? Grappig genoeg zeggen twee politieke fragmenten die ze kiest daar alles over. De eerste bevat een voice-over die de staat van de PvdA analyseert: 'Het Elan is weg, er is onderlinge twist.' Het is 1989, het PvdA-schandaal in kwestie is wijlen wethouder Adri Duivesteijn, bijna afgezet omdat hij er een peperduur stadhuis doorheen wil drukken. In het fragment zit hij apetrots naast een maquette en zegt dingen als: 'Het is een opwaardering van de stad. Er is geen gebouw in Nederland te vinden dat zo indrukwekkend zal zijn.' Wat opvalt: Arib bewondert zijn neoliberale (en niet zozeer sociale) waarden: ze benadrukt dat Duivesteijn een selfmade man is van eenvoudige komaf, en: 'hij had een hekel aan middelmaat.' Daar herkennen we Arib in: haar zekere doordrammerigheid, haar perfectionisme en haar streven naar het hoogste. Maar waar is het sociale? In een fragment uit Felderhof worden politici Hans Wiegel en Dries van Agt gevraagd welk dier ze zouden willen zijn: een vogel om te kunnen wegvliegen (Van Agt), of een olifant: zachtmoedig, alles onthouden en door schade en schande een dikke huid hebben (Wiegel). Het is niet moeilijk te raden met wie Arib zich identificeert. Deze twee politici zijn trouwens uiterst hoffelijk tegen elkaar. Dat vindt Arib belangrijk: 'Mijn gedrag voor de schermen is ook zo achter de schermen.' Het valt op dat ze in de tegenwoordige tijd spreekt over haar werk. 'Interrumperen DOE ik bij iedereen, ik KIJK naar Kamerleden als gelijkwaardig' – ze ziet zichzelf nog steeds als voorzitter. 'Misschien is dát wel de kracht van mijn voorzitterschap,' concludeert ze.

Daar herkennen we Arib in: haar zekere doordrammerigheid, haar perfectionisme en haar streven naar het hoogste. Maar waar is het sociale?

En nu pas wordt de échte olifant in de Kamer besproken.
Maassen vraagt: 'Merk je, nu je gestopt bent met je werk, dat je relaxter, liever bent?'
Arib draait eromheen.
Bij een filmfragment over een dorpje dat stemt over een nieuwkomer (Dogville, 2003) wordt de muis Maassen geniaal en spitsvondig: 'Er was een onderzoek naar jou vanwege wangedrag..' (Arib: 'Verméénd.') '..er is ook over jou gestemd.' Aribs gezicht wordt heel strak: hier lijkt een persoonlijke pijn en wrok te liggen. Ze zegt dat de aanklacht tegen haar een eenmanshetze van nieuwe voorzitster Vera Bergkamp is. Ze hint zelfs dat er maar één persoon anoniem over haar geklaagd heeft en dat dit Bergkamp zou zijn: 'wie hebben – of wie heeft – die anonieme brieven geschreven?'
Arib ziet haar kans op rehabilitatie, begint een tirade 'als Bergkamp heb je je te houden aan de regels' en noemt wat haar is overkomen een 'circus'.

Het wraakmoment tegen Vera Bergkamp gunt Maassen haar niet. Hij benadrukt: meerdere jaren kwamen er klachten uit meerdere bronnen, onder meer Jan Willem Duijzer, Renate Voss, en griffier Simone Roos. 'Kan het niet zo zijn dat er, in de manier waarop jij werkt, iets misgaat?' Arib weigert het boetkleed aan te trekken. Er volgt een heel wollige geschiedenis over “de context waarbinnen ik moest functioneren', 'het op orde brengen van de ambtelijke organisatie' en 'niemand is gedwongen vertrokken'.
'Het kan toch ook zo zijn dat jij het anders beleefd hebt?' vraagt Maasen. Hij helpt haar: 'Ik heb dat ook wel eens gehad.'
Ook die uitgestoken hand, waarin Maassen zich kwetsbaar opstelt, weigert Arib. Nee, ze heeft nooit geschreeuwd, nooit met deuren gesmeten. Ze is boos: 'Ik zou zeggen ‘kom maar uit de anonimiteit'. Hier botst de botheid van Khadija Arib, vrouw van recht-voor-zijn-raap, oude stempel, met iets wat ze niet lijkt te begrijpen: 'afrekencultuur', 'fluistercampagnes': de nieuwe mentaliteit in de politiek. Het siert haar dat ze direct is, maar het maakt haar ook trots. Té trots misschien.
Maassen lacht de spanning weg en zegt 'Nobody is a villain in his own mind. Misschien ben je niet alleen maar slachtoffer.' Er volgt nog een gedicht van Judtih Herzberg: over spijt. 'Kon ik maar..' Een bekende emotie voor Arib? Nee, zegt ze, 'Kon ik maar..', dat denkt Khadija Arib niet.


Net als andere zomers bespreken we ook dit jaar de grootmoedige, strijdbare en soms stroeve gesprekken die in Zomergasten worden gevoerd. Lees hier alle besprekingen.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Niek van Ooijen is stripmaker en illustrator. Zowel Nieks werk als zijn vrije tijd kenmerken zich door een voorliefde voor en interesse in de natuur en de mens in alle soorten en maten. Een goeie film en een speciaalbiertje op zijn tijd zijn ook niet mis.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer