Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." /> Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." />
Asset 14

Kan iedereen even zijn bek houden?

Plaatje Kan iedereen even zijn bek houden

Iedereen dagdroomt weleens over een onbeschaamd leven als wereldberoemdheid. Zonnebrillen dragen wanneer dat helemaal niet nodig is, ginnegappen met David Letterman en massa’s mensen die beginnen te gillen, simpelweg omdat je er bent. Aandacht, aandacht, aandacht. De hele wereld draait om jou, stadions vol met mensen scanderen jouw naam. Dit soort dromen is van alle tijden. Het verhaal over de loser die tegen alle verwachtingen in de top bereikt, is een klassiek thema in de literatuur en film geworden, zoals recentelijk nog met Slumdog Millionaire. Deze films en boeken zeggen ons: het is oké, ook jij met je kutleven maakt een kans om al je dromen waar te maken.

Dit ambitieuze voorstellingsvermogen is de voornaamste reden dat de mens het zo ver geschopt heeft. Maar het frappante aan onze huidige maatschappij is dat elke loser daadwerkelijk de kans heeft om die wereldfaam te bereiken. Waar de levensloop een eeuw geleden nog bepaald werd door afkomst of vermogen, heeft iedereen tegenwoordig, dankzij de sterke verbetering van burgerrechten gedurende de twintigste eeuw, in principe een gelijke kans op geluk. Vroeger speelde het grootste deel van de bewoners van een land slechts een bijrol en zette de elite de koers uit. Tegenwoordig heeft ieder individu bestaansrecht en speelt dus de hoofdrol in zijn of haar eigen leven.

Dit is wat de filosoof Paul Ricoeur aanduidde als de opkomst van de narratieve identiteit, die typisch is voor onze moderne tijd: iedereen wil een zo goed mogelijk levensverhaal schrijven. Elk persoon gedraagt zich alsof hij of zij in een film speelt. Op feestjes wordt dan ook altijd gevraagd: “En jij? Wat doe jij?” Ik merkte zelf laatst dat ik na het noemen van mijn ‘saaie’ studie me haastte om mijn meer swingende prestaties op te noemen. Zo is iedereen voortdurend bezig om een zo spannend mogelijk levensverhaal te creëren of men dat nu doet door naar verre landen te reizen, door een interessante baan te nemen of door talloze feesten af te struinen. Dankzij de economische welvaart en de nog immer toenemende bewegingsvrijheid kunnen veel mensen inderdaad een spectaculair leven leiden. Maar voor twijfelende mensen betekent de combinatie van de eindeloze mogelijkheden en de voortdurende druk om aan anderen te laten zien hoe leuk hun leven wel niet is, een onverdraaglijke keuzestress.

Het grote nadeel dat het universele bestaansrecht met zich meebrengt is het wegvallen van zelfkritiek. Veel mensen interpreteren de vele vrijheden als een opdracht om ongegeneerd hun eigenbelang na te streven. Zij twijfelen niet aan zichzelf. De vele straatinterviews en enquêtes lijken het idee te bevestigen dat iedereen het verdient om gehoord te worden. Het resultaat is dat iedereen non-stop aan het praten is, zonder de eigen woorden te wegen. Ik ken wel tien mensen in mijn directe omgeving die een verschrikkelijk slecht boek gepubliceerd hebben. Elke seconde worden er op talloze internetfora de meest ongenuanceerde levensvisies de wereld in geslingerd. Zo ontstaat het zelfgeobsedeerde individu dat de schuld altijd bij de ander legt, zoals dagelijks te zien is in Idols-achtige programma’s. De meest belabberde Popstars-auditanten verlaten immers na hun onvermijdelijke afwijzing de kamer altijd met commentaren als “Jullie snappen er niets van! Ik weet zelf wat ik kan!” of: “Ik treed anders wel vijf keer per week op!” Waarschijnlijk zijn beide commentaren nog waar ook. Eenmaal thuis Twitteren deze mensen boos over de jury en checken ze nog even hoe vaak hun profielfoto op Hyves bekeken is.

Mensen worden steeds arroganter en egoïstischer. Dit gebrek aan zelfrelativering is inmiddels, dankzij de opkomst van de populistische politiek in Europa, een groot probleem geworden. Deze partijen nemen immers dezelfde houding aan als het zelfgeobsedeerde individu: vanuit de duidelijk afgebakende nationale identiteit wordt de schuld bij een ander (Islam, de oude elite, Europa) gelegd. Het gebrek aan nuance van bijvoorbeeld de PVV in het politieke debat wordt door hun achterban juist gewaardeerd, omdat ze hier hun eigen houding in herkennen. Iemand als Geert Wilders gebruikt de media bovendien alleen wanneer hij ze nodig heeft: ook hij regisseert zijn levensverhaal zorgvuldig. De traditionele partijen staan voor een paradoxaal probleem. Het systeem dat ze zo waarderen en dat hen bestaansrecht verleent, heeft een monster gecreëerd dat volgens geheel eigen regels aan het politieke spel deelneemt.

Hoe moeten we met dit probleem omgaan? Het ontstaan ervan is even gevaarlijk als onvermijdelijk. Democratie is wat dat betreft net als gym: iedereen moet meedoen, ook degenen die er helemaal niet goed in zijn. Achteruitgang is nooit een optie, dat zou een ontkenning van de realiteit betekenen. Verworven vrijheden kunnen niet herzien worden. Een vriend van me stelde gekscherend voor om de vrijheid van meningsuiting af te schaffen. Misschien is het niet eens zo’n gek idee om de Week van het Zwijgen in te stellen. Een week per jaar houdt iedereen zijn bek dicht. Eindelijk rust. En misschien dat we daarna wat beter nadenken over al die schreeuwerige uitingen van ons bestaansrecht die we dagelijks uitspugen.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De droomwereld van Maaike Fransen

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 1)

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info