Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." /> Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." />
Asset 14

Kan iedereen even zijn bek houden?

Plaatje Kan iedereen even zijn bek houden

Iedereen dagdroomt weleens over een onbeschaamd leven als wereldberoemdheid. Zonnebrillen dragen wanneer dat helemaal niet nodig is, ginnegappen met David Letterman en massa’s mensen die beginnen te gillen, simpelweg omdat je er bent. Aandacht, aandacht, aandacht. De hele wereld draait om jou, stadions vol met mensen scanderen jouw naam. Dit soort dromen is van alle tijden. Het verhaal over de loser die tegen alle verwachtingen in de top bereikt, is een klassiek thema in de literatuur en film geworden, zoals recentelijk nog met Slumdog Millionaire. Deze films en boeken zeggen ons: het is oké, ook jij met je kutleven maakt een kans om al je dromen waar te maken.

Dit ambitieuze voorstellingsvermogen is de voornaamste reden dat de mens het zo ver geschopt heeft. Maar het frappante aan onze huidige maatschappij is dat elke loser daadwerkelijk de kans heeft om die wereldfaam te bereiken. Waar de levensloop een eeuw geleden nog bepaald werd door afkomst of vermogen, heeft iedereen tegenwoordig, dankzij de sterke verbetering van burgerrechten gedurende de twintigste eeuw, in principe een gelijke kans op geluk. Vroeger speelde het grootste deel van de bewoners van een land slechts een bijrol en zette de elite de koers uit. Tegenwoordig heeft ieder individu bestaansrecht en speelt dus de hoofdrol in zijn of haar eigen leven.

Dit is wat de filosoof Paul Ricoeur aanduidde als de opkomst van de narratieve identiteit, die typisch is voor onze moderne tijd: iedereen wil een zo goed mogelijk levensverhaal schrijven. Elk persoon gedraagt zich alsof hij of zij in een film speelt. Op feestjes wordt dan ook altijd gevraagd: “En jij? Wat doe jij?” Ik merkte zelf laatst dat ik na het noemen van mijn ‘saaie’ studie me haastte om mijn meer swingende prestaties op te noemen. Zo is iedereen voortdurend bezig om een zo spannend mogelijk levensverhaal te creëren of men dat nu doet door naar verre landen te reizen, door een interessante baan te nemen of door talloze feesten af te struinen. Dankzij de economische welvaart en de nog immer toenemende bewegingsvrijheid kunnen veel mensen inderdaad een spectaculair leven leiden. Maar voor twijfelende mensen betekent de combinatie van de eindeloze mogelijkheden en de voortdurende druk om aan anderen te laten zien hoe leuk hun leven wel niet is, een onverdraaglijke keuzestress.

Het grote nadeel dat het universele bestaansrecht met zich meebrengt is het wegvallen van zelfkritiek. Veel mensen interpreteren de vele vrijheden als een opdracht om ongegeneerd hun eigenbelang na te streven. Zij twijfelen niet aan zichzelf. De vele straatinterviews en enquêtes lijken het idee te bevestigen dat iedereen het verdient om gehoord te worden. Het resultaat is dat iedereen non-stop aan het praten is, zonder de eigen woorden te wegen. Ik ken wel tien mensen in mijn directe omgeving die een verschrikkelijk slecht boek gepubliceerd hebben. Elke seconde worden er op talloze internetfora de meest ongenuanceerde levensvisies de wereld in geslingerd. Zo ontstaat het zelfgeobsedeerde individu dat de schuld altijd bij de ander legt, zoals dagelijks te zien is in Idols-achtige programma’s. De meest belabberde Popstars-auditanten verlaten immers na hun onvermijdelijke afwijzing de kamer altijd met commentaren als “Jullie snappen er niets van! Ik weet zelf wat ik kan!” of: “Ik treed anders wel vijf keer per week op!” Waarschijnlijk zijn beide commentaren nog waar ook. Eenmaal thuis Twitteren deze mensen boos over de jury en checken ze nog even hoe vaak hun profielfoto op Hyves bekeken is.

Mensen worden steeds arroganter en egoïstischer. Dit gebrek aan zelfrelativering is inmiddels, dankzij de opkomst van de populistische politiek in Europa, een groot probleem geworden. Deze partijen nemen immers dezelfde houding aan als het zelfgeobsedeerde individu: vanuit de duidelijk afgebakende nationale identiteit wordt de schuld bij een ander (Islam, de oude elite, Europa) gelegd. Het gebrek aan nuance van bijvoorbeeld de PVV in het politieke debat wordt door hun achterban juist gewaardeerd, omdat ze hier hun eigen houding in herkennen. Iemand als Geert Wilders gebruikt de media bovendien alleen wanneer hij ze nodig heeft: ook hij regisseert zijn levensverhaal zorgvuldig. De traditionele partijen staan voor een paradoxaal probleem. Het systeem dat ze zo waarderen en dat hen bestaansrecht verleent, heeft een monster gecreëerd dat volgens geheel eigen regels aan het politieke spel deelneemt.

Hoe moeten we met dit probleem omgaan? Het ontstaan ervan is even gevaarlijk als onvermijdelijk. Democratie is wat dat betreft net als gym: iedereen moet meedoen, ook degenen die er helemaal niet goed in zijn. Achteruitgang is nooit een optie, dat zou een ontkenning van de realiteit betekenen. Verworven vrijheden kunnen niet herzien worden. Een vriend van me stelde gekscherend voor om de vrijheid van meningsuiting af te schaffen. Misschien is het niet eens zo’n gek idee om de Week van het Zwijgen in te stellen. Een week per jaar houdt iedereen zijn bek dicht. Eindelijk rust. En misschien dat we daarna wat beter nadenken over al die schreeuwerige uitingen van ons bestaansrecht die we dagelijks uitspugen.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer