Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." /> Iedereen is non-stop aan het praten. Tijd voor de Week van het Zwijgen." />
Asset 14

Kan iedereen even zijn bek houden?

Plaatje Kan iedereen even zijn bek houden

Iedereen dagdroomt weleens over een onbeschaamd leven als wereldberoemdheid. Zonnebrillen dragen wanneer dat helemaal niet nodig is, ginnegappen met David Letterman en massa’s mensen die beginnen te gillen, simpelweg omdat je er bent. Aandacht, aandacht, aandacht. De hele wereld draait om jou, stadions vol met mensen scanderen jouw naam. Dit soort dromen is van alle tijden. Het verhaal over de loser die tegen alle verwachtingen in de top bereikt, is een klassiek thema in de literatuur en film geworden, zoals recentelijk nog met Slumdog Millionaire. Deze films en boeken zeggen ons: het is oké, ook jij met je kutleven maakt een kans om al je dromen waar te maken.

Dit ambitieuze voorstellingsvermogen is de voornaamste reden dat de mens het zo ver geschopt heeft. Maar het frappante aan onze huidige maatschappij is dat elke loser daadwerkelijk de kans heeft om die wereldfaam te bereiken. Waar de levensloop een eeuw geleden nog bepaald werd door afkomst of vermogen, heeft iedereen tegenwoordig, dankzij de sterke verbetering van burgerrechten gedurende de twintigste eeuw, in principe een gelijke kans op geluk. Vroeger speelde het grootste deel van de bewoners van een land slechts een bijrol en zette de elite de koers uit. Tegenwoordig heeft ieder individu bestaansrecht en speelt dus de hoofdrol in zijn of haar eigen leven.

Dit is wat de filosoof Paul Ricoeur aanduidde als de opkomst van de narratieve identiteit, die typisch is voor onze moderne tijd: iedereen wil een zo goed mogelijk levensverhaal schrijven. Elk persoon gedraagt zich alsof hij of zij in een film speelt. Op feestjes wordt dan ook altijd gevraagd: “En jij? Wat doe jij?” Ik merkte zelf laatst dat ik na het noemen van mijn ‘saaie’ studie me haastte om mijn meer swingende prestaties op te noemen. Zo is iedereen voortdurend bezig om een zo spannend mogelijk levensverhaal te creëren of men dat nu doet door naar verre landen te reizen, door een interessante baan te nemen of door talloze feesten af te struinen. Dankzij de economische welvaart en de nog immer toenemende bewegingsvrijheid kunnen veel mensen inderdaad een spectaculair leven leiden. Maar voor twijfelende mensen betekent de combinatie van de eindeloze mogelijkheden en de voortdurende druk om aan anderen te laten zien hoe leuk hun leven wel niet is, een onverdraaglijke keuzestress.

Het grote nadeel dat het universele bestaansrecht met zich meebrengt is het wegvallen van zelfkritiek. Veel mensen interpreteren de vele vrijheden als een opdracht om ongegeneerd hun eigenbelang na te streven. Zij twijfelen niet aan zichzelf. De vele straatinterviews en enquêtes lijken het idee te bevestigen dat iedereen het verdient om gehoord te worden. Het resultaat is dat iedereen non-stop aan het praten is, zonder de eigen woorden te wegen. Ik ken wel tien mensen in mijn directe omgeving die een verschrikkelijk slecht boek gepubliceerd hebben. Elke seconde worden er op talloze internetfora de meest ongenuanceerde levensvisies de wereld in geslingerd. Zo ontstaat het zelfgeobsedeerde individu dat de schuld altijd bij de ander legt, zoals dagelijks te zien is in Idols-achtige programma’s. De meest belabberde Popstars-auditanten verlaten immers na hun onvermijdelijke afwijzing de kamer altijd met commentaren als “Jullie snappen er niets van! Ik weet zelf wat ik kan!” of: “Ik treed anders wel vijf keer per week op!” Waarschijnlijk zijn beide commentaren nog waar ook. Eenmaal thuis Twitteren deze mensen boos over de jury en checken ze nog even hoe vaak hun profielfoto op Hyves bekeken is.

Mensen worden steeds arroganter en egoïstischer. Dit gebrek aan zelfrelativering is inmiddels, dankzij de opkomst van de populistische politiek in Europa, een groot probleem geworden. Deze partijen nemen immers dezelfde houding aan als het zelfgeobsedeerde individu: vanuit de duidelijk afgebakende nationale identiteit wordt de schuld bij een ander (Islam, de oude elite, Europa) gelegd. Het gebrek aan nuance van bijvoorbeeld de PVV in het politieke debat wordt door hun achterban juist gewaardeerd, omdat ze hier hun eigen houding in herkennen. Iemand als Geert Wilders gebruikt de media bovendien alleen wanneer hij ze nodig heeft: ook hij regisseert zijn levensverhaal zorgvuldig. De traditionele partijen staan voor een paradoxaal probleem. Het systeem dat ze zo waarderen en dat hen bestaansrecht verleent, heeft een monster gecreëerd dat volgens geheel eigen regels aan het politieke spel deelneemt.

Hoe moeten we met dit probleem omgaan? Het ontstaan ervan is even gevaarlijk als onvermijdelijk. Democratie is wat dat betreft net als gym: iedereen moet meedoen, ook degenen die er helemaal niet goed in zijn. Achteruitgang is nooit een optie, dat zou een ontkenning van de realiteit betekenen. Verworven vrijheden kunnen niet herzien worden. Een vriend van me stelde gekscherend voor om de vrijheid van meningsuiting af te schaffen. Misschien is het niet eens zo’n gek idee om de Week van het Zwijgen in te stellen. Een week per jaar houdt iedereen zijn bek dicht. Eindelijk rust. En misschien dat we daarna wat beter nadenken over al die schreeuwerige uitingen van ons bestaansrecht die we dagelijks uitspugen.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan