nieuwsbrief
Asset 14

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken'

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken' 1

Op het Go Short festival in Nijmegen draait dit weekend de bijzondere film JUCK, gebaseerd op een performance door een Zweedse feministische performancegroep. Eva van den Boogaard sprak met de makers. 'Het verbaast me dat mensen dit provocerend noemen.'

Mail

Het is vrijdagochtend 9.00 uur als ik drie jonge Zweedse vrouwen ontmoet in café Lux in Nijmegen. Op nuchtere maag drinken we onze sojacappuccino’s en gaan we in gesprek over JUCK (2018), een Zweedse film die dit weekend wordt vertoond op Go Short: een festival voor korte films in Nijmegen. JUCK is gebaseerd op een herhaalde performance die de performancegroep JUCK regelmatig opvoert, zowel in het theater als in de publieke ruimte. De performance houdt in dat ze in een klassiek schooluniform (geruite rok en witte blouse) de juck (in het Nederlands: stoot) uitvoeren: een dans die eruit bestaat dat ze hun bekken krachtig en ritmisch naar voren stoten. Ik sprak met twee van de zes dansers (Shirley en Cajsa) en één van de drie regisseurs (Olivia) over film, feminisme, publieke ruimte, normen, provocatie en woede.

Vanuit welke behoefte is de juck ontstaan?
Shirley: ‘We merkten dat we door anderen gezien en benaderd werden als vrouwelijke lichamen waar een bepaald gedrag van wordt verwacht. Met de juck wilden we onderzoeken hoe het algemene idee van het vrouwelijke lichaam zich verhoudt tot wie wij zelf zijn. Er waren verschillende dingen die we niet in het openbaar konden doen zonder te worden veroordeeld. Daarom gingen we onderzoeken wat er gebeurde als we ons niet meer lieten beperken.’

Cajsa: ‘Dit onderzoek heeft veel te maken met de verwachtingen van anderen. Ik voel me opgesloten in hun visie van hoe ik me zou moeten gedragen en vervolgens gedraag ik me ook zo. Eigenlijk is de juck op een natuurlijke wijze voortgevloeid uit deze bevindingen.
Shirley: 'Van origine zijn we straatdansers. We hebben elkaar ontmoet door in parken te dansen in Stockholm. In ons park freestylden en battelden we veel.'

Cajsa: ‘We zouden gaan optreden op een festival en voelden de behoefte iets te doen met politiek en feminisme. Er was geen vooropgezet plan. De juck kwam gewoon. In eerste instantie was de juck dan ook een performance. Toevallig kenden we iemand die bezig was met film en hij legde onze performance vast in een korte video die op YouTube werd gezet.’

Veel mensen noemen JUCK provocerend, maar dat verbaast me.

Hadden jullie verwacht dat er zoveel aandacht voor zou komen?
Cajsa: ‘Nee, helemaal niet! Maar de video werd heel veel bekeken en gedeeld. In allerlei landen werd gereageerd en zo werd de juck een fenomeen.’

Shirley: ‘Voor ons was het in eerste instantie gewoon een video van onze dans die we zouden gaan uploaden zoals zoveel dansers dat doen, maar toen we het opnamen, voelden we dat er iets anders was dan normaal. We bespraken het niet, het voelde gewoon goed om dit te doen. Schijnbaar voelden anderen ook dat er iets speciaals gebeurde toen we de juck deden.’

Welke reacties roept de film JUCK tot nu toe op?
Olivia: ‘Niemand heeft het tot nu toe disturbing gevonden. Veel mensen noemen JUCK provocerend, maar dat verbaast me. Ik vind het niet erg dat die mening bestaat, maar ik begrijp persoonlijk niet waarom JUCK provocerend zou zijn.’

Shirley: ‘We proberen wel expres frictie te veroorzaken en normen omver te werpen. De juck roept vragen en verwarring op. Mensen noemen dit provocatie, maar het is eerder een spel met de normen die heersen. Aan dat spel ben je als publiek niet gewend.’

Olivia: ‘Als je achterblijft met vragen na het zien van de film, kun je de antwoorden gaan zoeken bij jezelf. Als mensen ongemakkelijk worden van een performance, kunnen ze zich afvragen waarom. Eigenlijk gebeurt er niets wat niet door de beugel kan.’

Cajsa: ‘Mensen mogen hun eigen reacties hebben en we zijn blij dat mensen reageren.’

Shirley: ‘Het is goed, want door de verschillende reacties merken we dat we inderdaad aan het spelen zijn met de normen.’
V.l.n.r.: Shirley, Cajsa en Olivia

De performance vindt vaak plaats in de publieke ruimte. Wat voor interactie gaan jullie aan met het publiek?
Olivia: ‘We willen de horizon van mensen verbreden. Hun ideeën en opvattingen over bijvoorbeeld vrouwelijkheid kunnen erg beperkend zijn. We willen hun in die zin laten zien dat zo’n begrip veel rekbaarder is dan veel mensen in eerste instantie misschien denken.’

Shirley: ‘Door in een publieke ruimte te performen, verhouden we ons automatisch tot de maatschappelijke machtsstructuren waar we mee te maken hebben. Voordat we gaan performen vragen we ons altijd af: is dit een ruimte die al van ons is? Of is dit een ruimte die we ons nog moeten toe-eigenen? En hoe gaan we dat dan doen?’

Cajsa: ‘In een publieke ruimte is het makkelijker om normen te onderuit te halen. Op een podium in een theater verwacht je misschien dat iemand op een tafel gaat staan springen, maar als ik dat nu in dit café op tafel zou gaan doen, denken mensen: what the fuck? Mensen verwachten onze juck niet. Daarom is het ook zo ontzettend leuk om te doen.’

Tegelijkertijd zit er ook veel woede in de beweging en de performance.
Cajsa: ‘Soms reageert het publiek ook boos, maar dan wordt de kracht van de juck alleen maar sterker. De agressie die mensen bij me oproepen, zet ik om in energie.’

Shirley: ‘De woede die ik voel komt ook voort uit het feit dat mensen me veroordelen om wat ik doe en wie ik ben. De mensen die ik om me heen verzamel, accepteren me zoals ik ben. Maar in de publieke ruimte krijg ik vaak agressieve reacties op hoe ik me gedraag of hoe ik eruitzie. De energie die ik krijg van de woede die ik voel, gebruik ik om een tegengeluid te creëren: de juck. Daarmee uit ik mezelf. De moeder van Tarika (een van de dansers) vroeg ons waarom we in onze dans zo boos zijn. Ik vroeg haar toen: waarom niet?’

Tijdens de juck wordt gedanst en geschreeuwd, maar niet gesproken. Welke rol speelt het lichaam in jullie performances?
Shirley: ‘Alles wat in dit interview besproken wordt, is het eigenlijk nét niet. In plaats van gesproken taal gebruiken we ons lichaam als instrument om iets duidelijk te maken. De kracht van juck zit in het fysieke ervan. We geven geen lezing over gender of feminisme, waardoor we niets labelen. Taal is in die zin een te beperkt medium voor ons.’

Olivia: ‘Wij als filmmakers zagen daarin ook de potentie. We wilden in de film de kracht en eenvoud van de performance behouden. Er zijn verschillende voice-overs ingesproken, maar we hebben streng geselecteerd, omdat ze te veel uitlegden. We wilden niet te obvious zijn, maar juist vertrekken vanuit het show-don’t-tell principe zodat de magie en het mysterie van de juck niet verloren gaat.’

Ik erger me heel erg aan mensen die tegen me zeggen dat iedereen in Zweden zo open is en niet discrimineert naar vrouwen, homoseksuelen of gekleurde mensen. Vooral omdat het vaak witte, heteroseksuele mannen zijn die dat beweren.

De performancegroep is gemixt qua kleur en achtergrond. Welke rol speelt etniciteit in de juck?
Shirley: ‘De machtsstructuren die we proberen te ondermijnen komen niet alleen voor op het gebied van gender, maar ook op het gebied van etniciteit. Racisme heeft mij gevormd in de loop van mijn leven. In de juck gebruik ik die ervaring. Tijdens de juck doe ik precies wat ik zélf wil en negeer ik de verwachtingen van anderen. Ik ben wie ik ben in mijn eigen lichaam. Als ik in een performance tegenover een volledig wit publiek sta, beïnvloedt dat mijn manier van performen omdat ik veel gediscrimineerd ben.’

Cajsa: ‘Na de film vragen mensen vaak: vanuit welke ideologie maken jullie dit? Voor mij komt het voort uit veel meer dan alleen feminisme: het gaat om intersectioneel feminisme. We hebben als groep veel discussie over etniciteit en proberen er zo open en bewust mogelijk mee bezig te zijn. Ik heb een wit lichaam dus ik ga vaak achteraan staan op het podium. Er zijn immers al zo veel witte lichamen te zien in theaters en films. Als groep staan we samen sterker en steunen we elkaar.’

Shirley: ‘Zo begrijp ik het als een van de zwarte vrouwen uit onze groep spreekt over racisme, maar kan ik in een andere situatie Cajsa steunen als we worden gediscrimineerd omdat we lesbisch zijn. Ik erger me heel erg aan mensen die tegen me zeggen dat iedereen in Zweden zo open is en niet discrimineert naar vrouwen, homoseksuelen of gekleurde mensen. Vooral omdat het vaak witte, heteroseksuele mannen zijn die dat beweren. Zij weten niet wat het is om gekleurd en lesbisch te zijn, dus waar hebben ze het over?’

Olivia: ‘Als filmmaker vraag ik me ook altijd af of ík degene zou moeten zijn die deze film maakt. Ik moet me daarvoor heel bewust zijn van mijn eigen privileges. Het is voor ons belangrijk om transparant te zijn, ook in de film. Er is een scène waarin Feyona (een van de gekleurde dansers) woedend tegen de camera blijft schreeuwen: waar de fuck kijk je naar?! Wij als filmmakers zijn niet vrijgesproken. Wij zijn evengoed een groep witte mensen achter de camera. Zo willen we de structuur van de film en de industrie daaromheen ook een plek geven.’

Zaterdagmiddag 14 april is er een evenement op het plein bij Go Short dat geïnspireerd is door JUCK. Is dat ook toegankelijk voor mannen?
Cajsa: ‘Dat is een heel complexe kwestie. We hebben het over gender in relatie tot macht. Mannen zijn dominant in de maatschappij zoals die nu is. Daarom doet het er wel degelijk toe welke lichamen de juck doen. We willen hier verschillende genderidentiteiten bij betrekken, maar als je jezelf ziet als man, wordt de juck automatisch iets anders. Als er vijf mannen op het podium staan in een schooluniform zoals wij dat dragen tijdens onze performances, is er dan een verschil? En waar bestaat dat verschil uit? Het doet er voor ons dus wel degelijk toe wie de juck uitvoert. Het woord ‘vrouw’ is een eenvoudig woord, maar het is ook een binair woord. Gender is zoveel complexer en beweeglijker dan de oppositie man/vrouw doet vermoeden. Vaak hebben we het dan ook over ‘niet-mannen’ die de juck doen.’

Olivia: ‘Ik raak altijd erg gefrustreerd als iemand me een sterke vrouw noemt. Ik ben van alles en bijna elke dag voel ik me wel even helemaal niet sterk. ‘

Shirley: ‘Dat geldt ook voor mensen die me bestempelen als provocerend. Ik ben gewoon mezelf. Ik kan misschien provocerend zijn, maar ik ben nog zoveel meer.’

De film JUCK is zaterdagavond te zien op Go Short in Nijmegen. De film werd geregisseerd door Olivia Kastebring, Julia Gumpert en Ulrika Bandeira.
De performancegroep JUCK bestaat uit Cajsa Godeé, Shirley Harthey Ubilla, Madeleine Ngoma, Emelie Enlund, Tarika Wahlberg en Feyona Naluzzi Thylander.

Eva van den Boogaard is docent en onderwijsinnovator bij AKV|St.Joost, columnist bij Argus en eindredacteur bij Hard//hoofd.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Beeldbrekers (V): Het verbindende museum

'We willen kunst niet als iets ingewikkelds zien'

Stedelijk Museum Schiedam zoekt contact met de Schiedammers. Door van Schiedam een museum voor Schiedam te zijn, vielen ze in de prijzen. Sophie van Lawick van Pabst sprak met Catrien Schreuder en Colin Huizing over het museum als verbindende kracht. Lees meer

Beeldbrekers (IIII):'Musea bezoeken is net als goede wijn drinken: je moet het leren.'

'We gaan niet alleen naar het museum om vermaakt te worden.'

In gesprek met Letty Ranshuysen over publieksonderzoek in musea, incrowd en gebloemde olifanten. Lees meer

Compromisloze solidariteit 1

Compromisloze solidariteit

'Mensen vragen wel eens: wat lost het op om te gaan demonstreren.' Lees meer

Beeldbrekers (III): 'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

In gesprek met Marleen Hartjes, programmacoördinator bij het Van Abbemuseum, waar ze met ‘Onbeperkt Van Abbe’ programma’s organiseert voor mensen met een beperking. Lees meer

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Schrijver Ferry Wieringa kruipt in de huid van Jan, de bloemverkoper op het Stadionplein in Amsterdam, die na 32 jaar moet wijken voor een herinrichting. Lees meer

'Het gaat me alleen maar om de kwaliteit' 3

'Het gaat me juist om kwaliteit'

In gesprek met Valeria Napoleone, kunstverzamelaar en weldoener van hedendaagse vrouwelijke kunstenaars. Lees meer

Beeldbrekers (I): 'Musea, onderschat je bezoeker niet’

'Musea, onderschat je bezoeker niet’

Hard//hoofd interviewt beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering één: in gesprek met projectmanager bij N8 Aron Eilander. Lees meer

 'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

Een interview met de Pakistaans-Nederlandse animator Faiyaz Jafri, 'artist in focus' op het KLIK Amsterdam Animation Festival. Lees meer

De vermenselijking van dingen 1

De vermenselijking van dingen

Zijn filosofen kunstenaars of zijn kunstenaars filosofen? Of geen van beide? In dit interview met Hella Godee en René van Bakel van Collectief Walden onderzoekt student filosofie en beeldmaker Jente Hoogeveen deze vraagstukken. Lees meer

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen' 3

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen'

Jente Hoogeveen onderzoekt het gebied tussen kunst en filosofie. Deel II: Op bezoek bij architectuurstudio RAAAF. Lees meer

Hoe doe je alles? 2

Hoe doe je alles?

Een gesprek met de veelzijdige ontwerpstudio Job, Joris & Marieke over technologie, de toekomst, samenwerking en makerschap. Lees meer

Campagnedieren (III): De publieks​voorlichter

De publieks​voorlichter

Wie zijn de stile krachten achter de verkiezingscampagnes? Deel (III): Martine van Bemmel, publieksvoorlichter bij D66. Lees meer

Campagnedieren (II): De beleids​medewerker

De beleids​medewerker

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel II: Eline van den Bosse, beleidsmedewerker bij de SGP. Lees meer

Campagnedieren (I): De grassroots-manager 1

De grassroots-manager

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel I: Leon Boelens, grassrootsmanager bij GroenLinks. Lees meer

Geschiedenis in ontwikkeling

Geschiedenis in ontwikkeling

History In Progress Uganda is in 2011 geïnitieerd door de Nederlandse fotografe Andrea Stultiens en kunstenaar Rumanzi Canon, die in Oeganda woont en werkt. HIPUganda verzamelt en publiceert foto’s uit (privé)collecties en archieven in en over Oeganda. Aan de hand van foto’s maakt HIPUganda het mogelijk voor zijn publiek om zich tot de geschiedenis van Oeganda... Lees meer

Een gesprek met Kronos Quartet

Een gesprek met Kronos Quartet

Het wereldberoemde Kronos Quartet is dit jaar artist in residence in het Holland Festival met twee concerten, een workshop/talkshow en een Listening Party. Vincent Kouters had een gesprek met David Harrington, oprichter en eerste violist van het strijkkwartet. Het Kronos Quartet is een van de bekendste en meest gevraagde strijkkwartetten ter wereld. De helft van het... Lees meer

 ‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel zes: Mina (24) kon in haar geboorteland Sierra Leone niet uitkomen voor haar seksuele geaardheid, en bouwt in Nederland aan een nieuwe toekomst. Lees meer

 'Dat je een probleem hebt, mag niet betekenen dat je leven stopt'

'Dat je een probleem hebt, mag niet betekenen dat je leven stopt'

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel vijf: Idris (24) uit Soedan leerde in vreemdelingendetentie om Nederlanders beter te begrijpen. Lees meer

 'Deze tijd leert me om dicht bij de zwakken te zijn'

'Deze tijd leert me om dicht bij de zwakken te zijn'

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel vier: een student uit Congo (27) leerde door zijn situatie wat het betekent om kwetsbaar te zijn. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5