Het solowerk van deze mede-oprichter van the Velvet Underground is een verborgen muzikale schat." /> Het solowerk van deze mede-oprichter van the Velvet Underground is een verborgen muzikale schat." />
Asset 14

geniale gentleman

Er zijn nogal wat rockcoryfeeën die op een zeker moment in hun carrière besluiten dat het gepingel op gitaren niet meer volstaat en het tijd wordt om ‘klassieke’ muziek te gaan schrijven. Van het feit dat deze overstap meestal een slecht idee is getuigen de nietszeggende klassieke werkjes van Sir Paul McCartney of de wanstaltige opera van voormalig Pink Floyd-frontman Roger Waters. Hoewel ze er ongetwijfeld zijn, ken ik opvallend weinig artiesten die de tegenovergestelde stap gezet hebben: van een carrière in de gecomponeerde muziek naar de popmuziek. Iemand die dit wel deed is de Brit John Cale. Als leerling van experimentele-muziek-grootheid John Cage en lid van de New Yorkse avant-garde groep ‘The Theatre of Eternal Music’ richtte hij in 1965 samen met onder andere Lou Reed The Velvet Underground op. Die band wordt ondertussen geroemd als één van de meest invloedrijke bands van de jaren zestig en de platen waar Cale, voor hij ruzie kreeg met Reed, aan meewerkte, zijn uitgegroeid tot onbetwistbare klassiekers. Het solowerk van John Cale is echter, anders dan dat van Reed, minder bekend. Geheel ten onrechte.

De kracht John Cale is zijn capaciteit om de beperkte vorm van het popliedje te combineren met een avant-gardistisch gevoel voor experiment. Op deze manier maakt hij muziek die laat zien hoe toegankelijk de avant-garde en hoe avant-gardistisch popmuziek kan zijn. Muziek voor de goede verstaander, omdat Cale een meester is in subtiliteiten en nuances die een degelijke, kundige, maar niet noodzakelijk fenomenale song net genoeg uit het lood van de voorspelbaarheid slaan om herhaalde beluistering noodzakelijk te maken. Cale lijkt een normale rocksound altijd te benaderen, maar zet het nooit daadwerkelijk door. Het is dit ‘tussen in’ en ‘net niet’ gevoel, het zelden helemaal doorgezette experiment en het nooit compromisloze toegankelijke, die de muziek van John Cale spannend, interessant en uitdagend maakt.

Het is misschien Cale’s Britse (of feitelijk Welshe) volksaard, die maakt dat hij zelden de iconoclastisch provocatie van de radicale avant-garde hanteert, maar als gentlemen telkens op zoek blijft naar een element dat zijn muziek een twist kan geven. En deze twists liggen eerder in het detail dan in het grote gebaar. Niet voor niets is Cale ook befaamd als producer van baanbrekende en invloedrijke platen – onder andere de eerste plaat van The Stooges, het debuut van Patti Smith, en de eerste demo’s van The Modern Lovers: hij heeft een subtiel oor voor nieuwe geluiden, ongebruikelijke klanken en details.

Dit is goed te horen in het nummer ‘Graham Greene’ van zijn meesterwerk Paris 1919 uit 1973. De compositie is een op zich een eenvoudig song: een vrolijke springerige offbeat, die door het gebruik van een marimba hier en daar wat Caribisch aandoet, een eenvoudige, recht-toe-rechtaan melodie die nogal plompverloren wordt gezongen en op de achtergrond een zenuwachtige gitaartje en lullig orgeltje. Zoals gezegd zit het venijn van het nummer echter in de productie: de twee akkoordjes van de piano zijn van meet af aan vals gespeeld en tamelijk scheef getimed; de zang is allerminst subtiel en de trompetjes die halverwege het nummer hun intrede doen, zijn te dun en luchtig om helemaal serieus te worden genomen. ‘Graham Greene’ is zodoende eerder een ironische commentaar op de popmuziek die het lijkt te zijn. Cale realiseert zich dat in popmuziek de ironische distantie vooral tot uiting komt in de productie: door het verwachtingspatroon nooit helemaal in te lossen, wordt de luisteraar telkens op het verkeerd been gezet.

Cale’s onbeschaamd intellectualisme – dat ook tot uiting komt in zijn vaak literaire, kunstgeïnspireerde of filosofische teksten – komt muzikaal tot uiting in deze distantie. Het spelen met genreconventies en verwachtingspatronen wordt gecombineerd met de kunde om een genre eerst eigen te maken en vervolgens binnenstebuiten te keren. Het oeuvre van Cale getuigt van een permanente eclectisch drang tot vernieuwing; van zoeken, experimenteren en durven falen. Zijn stilistische onvastheid getuigt van een constante artistieke ontwikkeling. Toen hij de experimentele, noisy Velvet Underground verlaten had, maakte hij drie ingetogen, popplaten. Tien jaar later kwam hij plotseling weer met een agressief live album op de proppen en nog in 2003 verbaasde hij vriend en vijand met een met ProTools in elkaar geknutseld werk.

Kortom: John Cale doet precies wat er niet van hem verwacht wordt. Hij was en is als weinig anderen is staat met finesse en trefzekerheid de subtiliteiten en het experiment van de avant-garde uit de jaren zestig te combineren met een idioom dat telkens moet vechten om niet overspoeld te worden door de conservatieve krachten van marktwerking en cliché. Dat dit niet altijd slaagt – niet al zijn platen zijn even goed – is alleen maar begrijpelijk: niet elk experiment pakt goed uit en wie springt moet niet bang zijn te vallen. We mogen al lang blij zijn dat het heeft geresulteerd in een aantal prachtige, energieke, levendige platen.

http://www.myspace.com/johncaleofficialsite
http://www.xs4all.nl/~werksman/cale/index.html

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan