Het placebo-effect: heerst de geest over het lichaam?" /> Het placebo-effect: heerst de geest over het lichaam?" />
Asset 14

Je brein als medicijn

Het is één van de meest intrigerende fenomenen van het menselijk lichaam: het placebo-effect. En dan heb ik het niet over de impact die liedjes van de gelijknamige band kunnen uitoefenen op adolescente fans. Het gaat hier om het verschijnsel dat het lichaam misleid wordt door de geest. Je krijgt een nonsens-medicijn toegediend en je klachten verminderen, puur omdat je gelooft dat het zal werken. Sommigen zien hierin het bewijs dat de geest over het lichaam heerst. Anderen denken juist hiermee te kunnen aantonen dat de psyche niets meer is dan (neuro)biologische processen. Ik denk dat psyche en lichaam niet twee aparte eenheden zijn en elkaar voortdurend beïnvloeden. De geest is misschien uiteindelijk te herleiden tot hersencellen, maar hierbij geldt wel dat het geheel meer is dan de som der delen. Het placebo-effect toont in elk geval aan, welk geloof je ook aanhangt, dat lichaam en geest ontvankelijk zijn voor elkaars mening.

Als ik ooit moeder word zal ik geconfronteerd worden met situaties waarvan ik nu precies zou weten hoe ze aangepakt moeten worden. Als een kind valt heeft het, tenzij het echt te pletter stort natuurlijk, zoveel pijn als de ouders of omstanders geloofwaardig achten. Let maar eens op, wanneer een kind gevallen is kijkt het direct naar mama of papa. Als die meteen naar hem toerent met een wanhopig angstig hoofd kan het kind niet anders dan concluderen dat het onnoemelijke pijn moeten hebben - huilen geblazen. Tilt de ouder het kind echter met een glimlach op en zegt na het aaien van de bezeerde plek 'niets aan de hand hè', dan zal het kind hoogstwaarschijnlijk z'n reeds in de startblokken gezette tranen inslikken en dit beamen - er schijnt immers niets aan de hand te zijn. Uiteraard zijn moeders gewoon bezorgd om hun poezelige plek-in-de-evolutie-bevestigende kroost, en dus storten de meesten zich meteen op het knullig ter aarde gestorte schepsel. Maar eigenlijk werkt dit averechts, want het kind voelt daardoor meer pijn dan nodig is, en verwordt uiteindelijk tot een zeikerd die bij het minste of geringste gaat janken. Dat ga ik dus niet doen. Hoop ik.

Zoals kleine kinderen de beleving van hun pijn laten afhangen van de buitenwereld, zo doen grote kinderen, volwassenen, dat ook. Al luisteren ze in deze het liefst naar hun eigen mening. Als jij vindt dat iets heel erg pijn doet, doet het dat ook. Denk je aan andere dingen en kan je je leed relativeren, dan doet dezelfde wond minder pijn. Hetzelfde mechanisme gaat op voor het toegediend krijgen van een nep-medicijn. Zolang je in de overtuiging leeft dat die zetpil of dat spuitje je leed zal verminderen, gebeurt dat - tot op zekere hoogte althans. In de farmacie wordt elk nieuw medicijn vergeleken met een placebo. Als vuistregel geldt dat een placebo ongeveer een kwart van de klachten vermindert. Doet het nieuwe medicijn hier niet veel bovenop, dan is het niet de moeite het verder tot ontwikkeling te brengen. Bij antidepressiva is dit percentage zelfs op 75% bevonden, maar dat kan uiteraard ook liggen aan het feit dat patiënten erg opbeuren van een arts die eindelijk eens naar hun problemen luistert. Ook is bekend dat deze medicijnen de ondervonden depressiviteit al na een paar dagen significant verminderen, terwijl de werkzame stoffen toch echt een paar weken nodig hebben om hun functie uit te oefenen.

Hoe kan de psyche de mate van pijn of andere lichamelijke narigheden, voortkomend uit de biologie, verminderen? Afgelopen jaar is er een onderzoek gedaan waaruit een verklaring van het placebo-effect blijkt. Proefpersonen kregen op de ene hand een pijnstillende crème gesmeerd en op de andere een controle-crème. Ze moesten vervolgens aangeven hoeveel pijn ze ondervonden van een soort prikje in hun hand. De pijn bleek 25% minder te zijn bij de hand met de actieve crème. Ha, gefopt! Beide crèmes waren dezelfde controlesmeerseltjes - er zat geen enkele werkzame stof in. Waren de mensen te goedgelovig in de geneeskundige krachten van door witte jassen geautoriseerde spulletjes? Niet alleen dat, want biologisch gezien waren er ook veranderingen teweeggebracht in pijnprocessen. Wanneer mensen verwachten dat een bepaalde behandeling effectief zal zijn, wordt het pijncontrole-gebied in de hersens geactiveerd. Dit veroorzaakt de afgifte van endorfines, lichaamseigen pijnbestrijders. Deze stofjes sturen op hun beurt allerlei signalen langs de ruggengraat naar beneden, waardoor inkomende pijnsignalen al op het niveau van het ruggenmerg worden onderdrukt. De pijnsignalen worden vervolgens in verminderde vorm naar de hersens gestuurd. Placebo's zitten dus niet slechts tussen de oren, ze bestrijden actief de pijn.

Psychologische factoren kunnen dus invloed uitoefenen op het vroegste stadium van pijnverwerking in het zenuwstelsel, op een zelfde manier als opium-achtige drugs als morfine. Niets geen zweverige onzin dus - goedgelovigheid loont! Placebo-effecten blijven niet beperkt tot medicijnen; mensen die decafé koffie drinken worden kwieker als ze denken dat het normale koffie is, en zelfs dronkenschap kan geïnduceerd worden met non-alcoholische dranken. Alles onder het mom van wat niet weet wat niet deert; of dus juist wel deert. Kortom, als ons geloof maar sterk genoeg is, kan een mens 's middags een opkikker krijgen, 's avonds dronken worden en de volgende ochtend de katerhoofdpijn stillen met een simpel glas water. Just keep on believing!

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dingen die niet kloppen, maar die ik wel geloof

Dingen die niet kloppen, maar die ik wel geloof

Hoe goedgelovig mag een mens eigenlijk zijn? Waar Eva van den Boogaard soms dwangmatig eerlijk is, blijkt haar neef F. regelmatig informatie aan haar te verstrekken die niet klopt. Lees meer

Automatische concepten 70

Vertrouw de dingen die je met gemak doet

Vivian Mac Gillavry vraagt haar docenten van de Gerrit Rietveld Academie naar het beste advies dat zij ooit kregen. Vandaag: Geert Mul, die onder meer computeranimaties, installaties en sculpturen maakt. 'Als iets geforceerd was, dacht ik dat dat dan wel kunst zou zijn.' Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer