Het placebo-effect: heerst de geest over het lichaam?" /> Het placebo-effect: heerst de geest over het lichaam?" />
Asset 14

Je brein als medicijn

Het is één van de meest intrigerende fenomenen van het menselijk lichaam: het placebo-effect. En dan heb ik het niet over de impact die liedjes van de gelijknamige band kunnen uitoefenen op adolescente fans. Het gaat hier om het verschijnsel dat het lichaam misleid wordt door de geest. Je krijgt een nonsens-medicijn toegediend en je klachten verminderen, puur omdat je gelooft dat het zal werken. Sommigen zien hierin het bewijs dat de geest over het lichaam heerst. Anderen denken juist hiermee te kunnen aantonen dat de psyche niets meer is dan (neuro)biologische processen. Ik denk dat psyche en lichaam niet twee aparte eenheden zijn en elkaar voortdurend beïnvloeden. De geest is misschien uiteindelijk te herleiden tot hersencellen, maar hierbij geldt wel dat het geheel meer is dan de som der delen. Het placebo-effect toont in elk geval aan, welk geloof je ook aanhangt, dat lichaam en geest ontvankelijk zijn voor elkaars mening.

Als ik ooit moeder word zal ik geconfronteerd worden met situaties waarvan ik nu precies zou weten hoe ze aangepakt moeten worden. Als een kind valt heeft het, tenzij het echt te pletter stort natuurlijk, zoveel pijn als de ouders of omstanders geloofwaardig achten. Let maar eens op, wanneer een kind gevallen is kijkt het direct naar mama of papa. Als die meteen naar hem toerent met een wanhopig angstig hoofd kan het kind niet anders dan concluderen dat het onnoemelijke pijn moeten hebben - huilen geblazen. Tilt de ouder het kind echter met een glimlach op en zegt na het aaien van de bezeerde plek 'niets aan de hand hè', dan zal het kind hoogstwaarschijnlijk z'n reeds in de startblokken gezette tranen inslikken en dit beamen - er schijnt immers niets aan de hand te zijn. Uiteraard zijn moeders gewoon bezorgd om hun poezelige plek-in-de-evolutie-bevestigende kroost, en dus storten de meesten zich meteen op het knullig ter aarde gestorte schepsel. Maar eigenlijk werkt dit averechts, want het kind voelt daardoor meer pijn dan nodig is, en verwordt uiteindelijk tot een zeikerd die bij het minste of geringste gaat janken. Dat ga ik dus niet doen. Hoop ik.

Zoals kleine kinderen de beleving van hun pijn laten afhangen van de buitenwereld, zo doen grote kinderen, volwassenen, dat ook. Al luisteren ze in deze het liefst naar hun eigen mening. Als jij vindt dat iets heel erg pijn doet, doet het dat ook. Denk je aan andere dingen en kan je je leed relativeren, dan doet dezelfde wond minder pijn. Hetzelfde mechanisme gaat op voor het toegediend krijgen van een nep-medicijn. Zolang je in de overtuiging leeft dat die zetpil of dat spuitje je leed zal verminderen, gebeurt dat - tot op zekere hoogte althans. In de farmacie wordt elk nieuw medicijn vergeleken met een placebo. Als vuistregel geldt dat een placebo ongeveer een kwart van de klachten vermindert. Doet het nieuwe medicijn hier niet veel bovenop, dan is het niet de moeite het verder tot ontwikkeling te brengen. Bij antidepressiva is dit percentage zelfs op 75% bevonden, maar dat kan uiteraard ook liggen aan het feit dat patiënten erg opbeuren van een arts die eindelijk eens naar hun problemen luistert. Ook is bekend dat deze medicijnen de ondervonden depressiviteit al na een paar dagen significant verminderen, terwijl de werkzame stoffen toch echt een paar weken nodig hebben om hun functie uit te oefenen.

Hoe kan de psyche de mate van pijn of andere lichamelijke narigheden, voortkomend uit de biologie, verminderen? Afgelopen jaar is er een onderzoek gedaan waaruit een verklaring van het placebo-effect blijkt. Proefpersonen kregen op de ene hand een pijnstillende crème gesmeerd en op de andere een controle-crème. Ze moesten vervolgens aangeven hoeveel pijn ze ondervonden van een soort prikje in hun hand. De pijn bleek 25% minder te zijn bij de hand met de actieve crème. Ha, gefopt! Beide crèmes waren dezelfde controlesmeerseltjes - er zat geen enkele werkzame stof in. Waren de mensen te goedgelovig in de geneeskundige krachten van door witte jassen geautoriseerde spulletjes? Niet alleen dat, want biologisch gezien waren er ook veranderingen teweeggebracht in pijnprocessen. Wanneer mensen verwachten dat een bepaalde behandeling effectief zal zijn, wordt het pijncontrole-gebied in de hersens geactiveerd. Dit veroorzaakt de afgifte van endorfines, lichaamseigen pijnbestrijders. Deze stofjes sturen op hun beurt allerlei signalen langs de ruggengraat naar beneden, waardoor inkomende pijnsignalen al op het niveau van het ruggenmerg worden onderdrukt. De pijnsignalen worden vervolgens in verminderde vorm naar de hersens gestuurd. Placebo's zitten dus niet slechts tussen de oren, ze bestrijden actief de pijn.

Psychologische factoren kunnen dus invloed uitoefenen op het vroegste stadium van pijnverwerking in het zenuwstelsel, op een zelfde manier als opium-achtige drugs als morfine. Niets geen zweverige onzin dus - goedgelovigheid loont! Placebo-effecten blijven niet beperkt tot medicijnen; mensen die decafé koffie drinken worden kwieker als ze denken dat het normale koffie is, en zelfs dronkenschap kan geïnduceerd worden met non-alcoholische dranken. Alles onder het mom van wat niet weet wat niet deert; of dus juist wel deert. Kortom, als ons geloof maar sterk genoeg is, kan een mens 's middags een opkikker krijgen, 's avonds dronken worden en de volgende ochtend de katerhoofdpijn stillen met een simpel glas water. Just keep on believing!

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Soundtrack voor donkere tijden 1

Soundtrack voor donkere tijden

Deze week geven onze redacteurs muzikaal advies om de rest van het jaar mee door te komen. Lees meer

Is dit nu wat ze bedoelen met tot stof wederkeren

Is dit nu wat ze bedoelen met tot stof wederkeren

''In de winter vermijd ik de hoofdstad. Er slapen meer mensen op straat dan ik aan het kind in mij kan uitleggen.'' Lies Jo Vandenhende is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Jamie Nee. Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Hoe werkt een kunstenaar? 1

Hoe werkt een kunstenaar?

Hoe komt een kunstenaar tot nieuw materiaal? Drie makers wroeten in het uitgebreide archief van het Beeld en Geluid om er iets persoonlijks van te maken. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan