Asset 14

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren, een omgeploegd Malieveld en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland?

Het verschil tussen een komedie en een klucht, of farce, is dat een klucht bestaat uit lachwekkende situaties, terwijl de komedie het van de goede grap moet hebben. In de omgang met het demonstratierecht van protestboeren en klimaatactivisten is van goede grappen weinig te merken, maar van belachelijke situaties des te meer. Het ‘recht’ om te demonstreren is blijkbaar afhankelijk van fysieke kracht en van de bereidheid van de politie om burgers hun gang te laten gaan. Er kon door niemand een consistente verklaring worden gegeven voor de enorme verschillen in de omgang met de boze boeren en Extinction Rebellion (XR). Die omgang is namelijk volkomen willekeurig. Het demonstratierecht in Nederland onthult zich als farce, zolang we dit blijven accepteren.

Te beginnen met de boeren. Het gaat hier om bio-industriële ondernemers die produceren voor de internationale markt, geen oud-Hollandse boerderijbewoners. Met steun van rechtse en extreemrechtse partijen en grote geldschieters proberen ze oplossingen voor de klimaatcrisis te torpederen. Ze hebben met hun drieste acties een vreemde inhoud gegeven aan het demonstratierecht: radicale methodes voor een extreem conservatief doel, met steun van een aanzienlijk deel van de politieke kaste en de normale burgerij.

Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

De boeren gedroegen zich als een soort officieel gesanctioneerde mobiele krakers, alleen vroegen ze daarmee geen aandacht voor een probleem dat iedereen aangaat, zoals krakers doen. De aandacht ging slechts om de winstgevendheid van hun industrie. Zo deden ze aan een soort anti-politiek: de vorm van volksopstand en rebellie gebruiken voor een volkomen particulier belang. Doordat de provinciale bewindhebbers voor die tactiek zwichtten, staan ze er nu op als de lachwekkende sufferds die ze zijn.

Dit is waar de farce werkelijk begint. In het huidige neoliberale Nederland, met zijn individualisme in plaats van solidariteit, zijn lobbygroepen in plaats van zelforganisatie, zijn vlakke ‘realisme’ in plaats van idealisme, is het überhaupt alleen toegestaan om voor je eigen belang op te komen. Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem.

De rebellen van XR hebben dat letterlijk aan den lijve ondervonden. Terwijl de provinciale bestuurders zwichtten voor het particuliere belang, deed Femke Halsema dat juist níet voor het algemeen belang. Ze liet zien dat als puntje bij paaltje komt, de uitvoerende macht – burgemeester, politie en justitie – bepaalt wat mag en wat niet, zoals de wijsheid van het ordehandhaven haar ingeeft. Halsema zei daarover: ‘demonstreren mag, blokkeren niet’, omdat er al zoveel druk zou staan op de publieke ruimte. Dat klinkt redelijk, maar is absurd. De publieke ruimte is niet het bezit van de burgemeester, ze is van ons. Als we door een ‘illegale’ blokkade de daarin heersende openbare orde ‘verstoren’, dan is dat omdat we tegen die orde protesteren. Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem: vervuilend massatoerisme, vervuilend autoverkeer, vervuilende industrieën, commercieel overgebruik van onze publieke ruimte. Met die typisch liberale luiheid van het denken die zich verkleedt als ‘rechtsstatelijkheid’ negeerde de burgemeester dit hele punt, en zwaaide ze met de politieknuppel alsof het haar scepter was.

Zo wordt het demonstratierecht een farce. Als burgers willen demonstreren door een straat te blokkeren, dan is het simpelweg repressie om ze dat te verhinderen. Depolitisering, waar Nederlandse politici zo verslaafd aan zijn, leidt tot de reductie van politieke vraagstukken tot kwesties van ordehandhaving. De NCTV gaat zelfs zo ver om XR in zijn ‘dreigingsbeeld’ op te nemen, in één document met terroristische organisaties. De groep zou namelijk de ‘polarisatie’ vergroten. Moeten beargumenteren waarom dit gestoord is, bewijst hoe slecht het ervoor staat met het recht op burgerlijke ongehoorzaamheid.

De werkelijke rebellie moet nog komen. Die zal beginnen wanneer we ons demonstratierecht terug claimen op de autoriteiten.

Mail

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan