Asset 14

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren, een omgeploegd Malieveld en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland?

Het verschil tussen een komedie en een klucht, of farce, is dat een klucht bestaat uit lachwekkende situaties, terwijl de komedie het van de goede grap moet hebben. In de omgang met het demonstratierecht van protestboeren en klimaatactivisten is van goede grappen weinig te merken, maar van belachelijke situaties des te meer. Het ‘recht’ om te demonstreren is blijkbaar afhankelijk van fysieke kracht en van de bereidheid van de politie om burgers hun gang te laten gaan. Er kon door niemand een consistente verklaring worden gegeven voor de enorme verschillen in de omgang met de boze boeren en Extinction Rebellion (XR). Die omgang is namelijk volkomen willekeurig. Het demonstratierecht in Nederland onthult zich als farce, zolang we dit blijven accepteren.

Te beginnen met de boeren. Het gaat hier om bio-industriële ondernemers die produceren voor de internationale markt, geen oud-Hollandse boerderijbewoners. Met steun van rechtse en extreemrechtse partijen en grote geldschieters proberen ze oplossingen voor de klimaatcrisis te torpederen. Ze hebben met hun drieste acties een vreemde inhoud gegeven aan het demonstratierecht: radicale methodes voor een extreem conservatief doel, met steun van een aanzienlijk deel van de politieke kaste en de normale burgerij.

Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

De boeren gedroegen zich als een soort officieel gesanctioneerde mobiele krakers, alleen vroegen ze daarmee geen aandacht voor een probleem dat iedereen aangaat, zoals krakers doen. De aandacht ging slechts om de winstgevendheid van hun industrie. Zo deden ze aan een soort anti-politiek: de vorm van volksopstand en rebellie gebruiken voor een volkomen particulier belang. Doordat de provinciale bewindhebbers voor die tactiek zwichtten, staan ze er nu op als de lachwekkende sufferds die ze zijn.

Dit is waar de farce werkelijk begint. In het huidige neoliberale Nederland, met zijn individualisme in plaats van solidariteit, zijn lobbygroepen in plaats van zelforganisatie, zijn vlakke ‘realisme’ in plaats van idealisme, is het überhaupt alleen toegestaan om voor je eigen belang op te komen. Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem.

De rebellen van XR hebben dat letterlijk aan den lijve ondervonden. Terwijl de provinciale bestuurders zwichtten voor het particuliere belang, deed Femke Halsema dat juist níet voor het algemeen belang. Ze liet zien dat als puntje bij paaltje komt, de uitvoerende macht – burgemeester, politie en justitie – bepaalt wat mag en wat niet, zoals de wijsheid van het ordehandhaven haar ingeeft. Halsema zei daarover: ‘demonstreren mag, blokkeren niet’, omdat er al zoveel druk zou staan op de publieke ruimte. Dat klinkt redelijk, maar is absurd. De publieke ruimte is niet het bezit van de burgemeester, ze is van ons. Als we door een ‘illegale’ blokkade de daarin heersende openbare orde ‘verstoren’, dan is dat omdat we tegen die orde protesteren. Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem: vervuilend massatoerisme, vervuilend autoverkeer, vervuilende industrieën, commercieel overgebruik van onze publieke ruimte. Met die typisch liberale luiheid van het denken die zich verkleedt als ‘rechtsstatelijkheid’ negeerde de burgemeester dit hele punt, en zwaaide ze met de politieknuppel alsof het haar scepter was.

Zo wordt het demonstratierecht een farce. Als burgers willen demonstreren door een straat te blokkeren, dan is het simpelweg repressie om ze dat te verhinderen. Depolitisering, waar Nederlandse politici zo verslaafd aan zijn, leidt tot de reductie van politieke vraagstukken tot kwesties van ordehandhaving. De NCTV gaat zelfs zo ver om XR in zijn ‘dreigingsbeeld’ op te nemen, in één document met terroristische organisaties. De groep zou namelijk de ‘polarisatie’ vergroten. Moeten beargumenteren waarom dit gestoord is, bewijst hoe slecht het ervoor staat met het recht op burgerlijke ongehoorzaamheid.

De werkelijke rebellie moet nog komen. Die zal beginnen wanneer we ons demonstratierecht terug claimen op de autoriteiten.

Mail

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer