Asset 14

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren, een omgeploegd Malieveld en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland?

Het verschil tussen een komedie en een klucht, of farce, is dat een klucht bestaat uit lachwekkende situaties, terwijl de komedie het van de goede grap moet hebben. In de omgang met het demonstratierecht van protestboeren en klimaatactivisten is van goede grappen weinig te merken, maar van belachelijke situaties des te meer. Het ‘recht’ om te demonstreren is blijkbaar afhankelijk van fysieke kracht en van de bereidheid van de politie om burgers hun gang te laten gaan. Er kon door niemand een consistente verklaring worden gegeven voor de enorme verschillen in de omgang met de boze boeren en Extinction Rebellion (XR). Die omgang is namelijk volkomen willekeurig. Het demonstratierecht in Nederland onthult zich als farce, zolang we dit blijven accepteren.

Te beginnen met de boeren. Het gaat hier om bio-industriële ondernemers die produceren voor de internationale markt, geen oud-Hollandse boerderijbewoners. Met steun van rechtse en extreemrechtse partijen en grote geldschieters proberen ze oplossingen voor de klimaatcrisis te torpederen. Ze hebben met hun drieste acties een vreemde inhoud gegeven aan het demonstratierecht: radicale methodes voor een extreem conservatief doel, met steun van een aanzienlijk deel van de politieke kaste en de normale burgerij.

Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

De boeren gedroegen zich als een soort officieel gesanctioneerde mobiele krakers, alleen vroegen ze daarmee geen aandacht voor een probleem dat iedereen aangaat, zoals krakers doen. De aandacht ging slechts om de winstgevendheid van hun industrie. Zo deden ze aan een soort anti-politiek: de vorm van volksopstand en rebellie gebruiken voor een volkomen particulier belang. Doordat de provinciale bewindhebbers voor die tactiek zwichtten, staan ze er nu op als de lachwekkende sufferds die ze zijn.

Dit is waar de farce werkelijk begint. In het huidige neoliberale Nederland, met zijn individualisme in plaats van solidariteit, zijn lobbygroepen in plaats van zelforganisatie, zijn vlakke ‘realisme’ in plaats van idealisme, is het überhaupt alleen toegestaan om voor je eigen belang op te komen. Écht verdacht ben je pas wanneer je je voor het algemeen belang inzet.

Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem.

De rebellen van XR hebben dat letterlijk aan den lijve ondervonden. Terwijl de provinciale bestuurders zwichtten voor het particuliere belang, deed Femke Halsema dat juist níet voor het algemeen belang. Ze liet zien dat als puntje bij paaltje komt, de uitvoerende macht – burgemeester, politie en justitie – bepaalt wat mag en wat niet, zoals de wijsheid van het ordehandhaven haar ingeeft. Halsema zei daarover: ‘demonstreren mag, blokkeren niet’, omdat er al zoveel druk zou staan op de publieke ruimte. Dat klinkt redelijk, maar is absurd. De publieke ruimte is niet het bezit van de burgemeester, ze is van ons. Als we door een ‘illegale’ blokkade de daarin heersende openbare orde ‘verstoren’, dan is dat omdat we tegen die orde protesteren. Want niet protesteren is het probleem, de normale gang van zaken zélf is het probleem: vervuilend massatoerisme, vervuilend autoverkeer, vervuilende industrieën, commercieel overgebruik van onze publieke ruimte. Met die typisch liberale luiheid van het denken die zich verkleedt als ‘rechtsstatelijkheid’ negeerde de burgemeester dit hele punt, en zwaaide ze met de politieknuppel alsof het haar scepter was.

Zo wordt het demonstratierecht een farce. Als burgers willen demonstreren door een straat te blokkeren, dan is het simpelweg repressie om ze dat te verhinderen. Depolitisering, waar Nederlandse politici zo verslaafd aan zijn, leidt tot de reductie van politieke vraagstukken tot kwesties van ordehandhaving. De NCTV gaat zelfs zo ver om XR in zijn ‘dreigingsbeeld’ op te nemen, in één document met terroristische organisaties. De groep zou namelijk de ‘polarisatie’ vergroten. Moeten beargumenteren waarom dit gestoord is, bewijst hoe slecht het ervoor staat met het recht op burgerlijke ongehoorzaamheid.

De werkelijke rebellie moet nog komen. Die zal beginnen wanneer we ons demonstratierecht terug claimen op de autoriteiten.

Mail

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer