Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />

Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />
Asset 14

Yuri Landman

Gitaarbouwer Yuri Landman (Zwolle, 1973) zoekt op een zoldertje in Veenendaal koortsachtig naar nieuwe geluiden. Wereldberoemde noise-artiesten spelen inmiddels op zijn instrumenten, maar zijn zendingsdrang is groter. Een kennismaking met de tegengeluiden van Landman, met luisterfragmenten van zijn bouwsels. "Arabische muziek wordt als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

Als kleine jongen ervoer hij het regelmatig: de muren kwamen op hem af, zijn huid tintelde en zijn hoofd werd gevuld met een hummend geluid; navrant, naargeestig gezoem doordrongen van een heel scala aan boventonen. De koortsdromen van de jonge Yuri hadden wel wat weg van een paddotrip, en ze waren behoorlijk 'scary'.

En toen hoorde hij, op tienjarige leeftijd Pornography van The Cure. Hij herkende ze onmiddellijk, de koortsachtige geluiden. Ditmaal werden ze echter niet veroorzaakt door ijle hallucinaties, maar door de gitaar van Robert Smith. Meteen wist hij: "Dit is hoe muziek hoort te klinken." Pas tien jaar later hoorde hij weer eenzelfde geluid uit een gitaar komen, op de platen van noiseband Sonic Youth. Dankzij een oude Pop-encyclopedie uit '86, die hij van voor tot achter had uitgeplozen, begreep Landman inmiddels hoe de klanken werden geproduceerd: de gitaristen prepareerden hun instrumenten door schroevendraaiers op bepaalde posities tussen de snaren te steken. Al gauw ging hij hetzelfde doen.

"De interessantste kunst komt voort uit woede."

Veertien jaar later (2007). Terwijl zijn hele zolder vol stond met zelfgefabriceerde gitaren en testmodellen bouwde Landman voor de tweede keer in zijn leven een instrument voor een andere muzikant. De muzikant in kwestie was Lee Ranaldo, een van zijn grote helden en gitarist van Sonic Youth, de band waar het ooit mee begon. Na Ranaldo voorzag hij ook zijn andere voorbeelden van een Landman: dEUS, Blood Red Shoes, The Dodos, The Veils en een scala aan illustere noiseacts waaronder Melt Banana, HEALTH en Lightning Bolt zijn inmiddels in het bezit van zijn snaarinstrumenten.

Fragment van de Moonlander: "Ik heb er in totaal twee van gemaakt. De ene ligt op de zolder in Veenendaal, de ander bij Lee Ranaldo van Sonic Youth. De Moonlander heeft een extra set snaren die dwars over de 'normale' set snaren staat. Deze worden niet aangeslagen, maar trillen mee met de normale snaren. In het geluidsfragment is eerst te horen hoe de gitaar klinkt wanneer de extra snaren niet mee-resoneren, vervolgens een fragment waarin de extra snaren wél meetrillen, wat leidt tot een 'kathedraalachtige galm'."

Yuri Landman, wereldberoemd gitaarbouwer én huisvader, doet de deur van zijn rijtjeshuis in Veenendaal open. Op de bank in de woonkamer zitten zijn twee jonge kinderen te wiiën, terwijl hij op zolder onderzoek doet naar futuristische instrumenten. "Het is een beetje een zooitje", geeft hij toe wanneer hij plaatsneemt tussen de snaarinstrumenten en versterkers. "De huishoudelijke taken schieten er wat bij in als ik veel moet touren." Dat touren doet Landman niet als muzikant, maar als docent en schepper van wat hij zelf een "Gesamtkunstwerk" noemt: hij reist de halve wereld over om lezingen te geven en in workshops instrumenten "met GAMMA-plankjes in elkaar te timmeren". Vervolgens oefent hij vier uur met de deelnemers, waarna ze gezamenlijk een optreden geven. "De deelnemers hebben affectie met geluid, in plaats van de popcultuur. Ze zijn niet geïnteresseerd in Pinkpop, maar in tegenculturen. Die waarderen het als iets gewoon... ludiek is."

Fragment van de Ringmodulator-kruis: "Dit is nog een work-in-progress", lacht Landman wanneer hij een soort houten kruis op tafel uitklapt. Aan beide latjes zit een snaar bevestigd die hetzelfde zijn gestemd, in het midden kruizen ze. Hij bespeelt ze door met een drumstok over de snaren te glijden en te slaan. Landman: "Anderen vinden gewoon dat het "heel lijp klinkt", ik probeer de geluiden te structureren en ben aan het onderzoeken welke posities tot welke noten leiden."

Is je werk slechts ludiek?
"Nee. Ik heb nogal de neiging dingen te bagatelliseren. Vaak geef ik ook aan dat ik helemaal geen gitaar kan spelen, maar het ligt er natuurlijk maar net aan wat je norm is. Hoewel ik graag die underdogpositie aanneem, maak ik wel degelijk serieuze kunst. Kunst waarin de Do-It-Yourself-esthetiek verweven is en waarmee ik het verschil tussen hoge kunst en amateurwerk probeer gelijk te trekken."

"Ik hou erg van het dilettante in kunst. In Afrika bestaat er geen verschil tussen hoge kunst en amateurwerk. In de Westerse samenleving koppelen we echter allerlei gradaties aan academische graad en optredens bij vreselijke dingen als Idols: de een zou "goed" kunnen zingen, de ander niet. Nou, ik vind dat Lucky Fonz III beter zingt dan wie dan ook in Nederland, hoewel ze daar bij Idols vast anders over denken."

Fragment van de Kalimba: Meerdere malen heeft Landman duimpiano-constructies gemaakt, soms bevestigde hij ze zelfs op gitaren. Hij pakt er een bij waarvan beide kanten van de staafjes bespeelbaar zijn waardoor er boventonen hoorbaar zijn. Landman: "Aan de ene kant klinken lage overstuurde bassen, aan de andere kant eerder klokkenspelachtige tonen."

Sommige gitaarbouwers zien Landman als niet meer dan dat, een enthousiaste hobbyist of een kluns die zomaar wat aan het schroeven is. "Onzin", vindt Landman, "ik ben geen klassieke gitaarbouwer die als een wijnproever zijn hout test, maar ik doe onderzoek naar nieuwe klanken en pas daarbij natuurkundige regels en wetten toe, waaronder de boventoontheorie."

In de hedendaagse Westerse (pop)muziek zijn natuurkundige wetten niet belangrijk, door het hanteren van een ander tonensysteem waarin enkele tonen zich niet tot elkaar verhouden in eenvoudige breuken. Landman legt uit: "In de natuurreine stemming is bijvoorbeeld de frequentie van de grote terts 5/4e van de grondtoon, in de gelijkzwevende Westerse stemming is die verhouding veel ingewikkelder." Dat maakt popmuziek 'vals'. De instrumenten van Landman daarentegen zijn wél natuurrein, net zoals de Turkse saz, de Indiase sitar en het overgrote deel aan niet-Westerse muziek. "Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank", vertelt Landman. "Muziek die eigenlijk uit het lood staat, zijn wij als waarheid gaan ervaren. Arabische muziek wordt vervolgens als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

"Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank."

Is het erg dat we een voorkeur hebben voor valse muziek?
"Niet per se, maar de wereld zou er toch op zijn minst beter van op de hoogte mogen zijn. Muzikanten weten niet eens wat ze aan het doen zijn! Ze schilderen met groen, geel en blauw zonder te weten dat geel en blauw samen groen vormen. Dat is een gigantische armoede."

Hij zegt het nog maar eens: "Met mijn instrumenten verleg ik grenzen op akoestisch vlak, maar geef ik ook een tegengeluid in de vorm van Do-It-Yourself-cultuur. De markteconomie gaat naar beneden, er is minder geld voor iedereen. Hoe kun je dat oplossen? Door zelf naar de Bouwmarkt te gaan en een gitaar te bouwen in plaats van er eentje te kopen van 2000 euro. Dat vind ik de interessantste kunststromingen, waar urgentie van uitgaat en die uit woede zijn ontstaan."

Fragment van de Home swinger: Dit is het eerste instrument dat Landman ook in workshops bouwt, 'maar de enige ter wereld die er écht op kan spelen is Jessie Stein van The Luyas, ze bespeelt het bijna als een piano'. De home swinger is eigenlijk niet meer dan een plank met snaren waar een schroevendraaier tussen is gestoken. In het fragment blijft de schroevendraaier op één positie bevestigd. Landman slaat de verschillende snaren aan en af en toe dempt hij ze af met de hand. Wanneer hij de snaren weer loslaat ontstaat er een soort 'fade-in'.

Ben jij nog altijd zo'n angry young man?
Lachend: "Nou, ik ben niet jong meer, maar nog altijd behoorlijk woedend. Vandaar dat die zendingsdrang zo groot is, ik probeer een familie te creëren met een centraal gedachtegoed. Dankzij de workshops ontstaat een community-gevoel, als ik dat een aantal jaren blijf doen ontstaat er misschien een stroming waarin we met zijn allen vrij onafhankelijk kunnen werken aan iets moois. Dat vind ik een hele prettige gedachte."

Zaterdag 4 juni geeft Yuri Landman een lezing op de Nacht van Kunst en Wetenschap in Groningen.

Dit was een gastbijdrage van Timo Pisart.

Illustratie: Kathrin Klingner

Mail

Timo Pisart

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer