Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />

Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />
Asset 14

Yuri Landman

Gitaarbouwer Yuri Landman (Zwolle, 1973) zoekt op een zoldertje in Veenendaal koortsachtig naar nieuwe geluiden. Wereldberoemde noise-artiesten spelen inmiddels op zijn instrumenten, maar zijn zendingsdrang is groter. Een kennismaking met de tegengeluiden van Landman, met luisterfragmenten van zijn bouwsels. "Arabische muziek wordt als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

Als kleine jongen ervoer hij het regelmatig: de muren kwamen op hem af, zijn huid tintelde en zijn hoofd werd gevuld met een hummend geluid; navrant, naargeestig gezoem doordrongen van een heel scala aan boventonen. De koortsdromen van de jonge Yuri hadden wel wat weg van een paddotrip, en ze waren behoorlijk 'scary'.

En toen hoorde hij, op tienjarige leeftijd Pornography van The Cure. Hij herkende ze onmiddellijk, de koortsachtige geluiden. Ditmaal werden ze echter niet veroorzaakt door ijle hallucinaties, maar door de gitaar van Robert Smith. Meteen wist hij: "Dit is hoe muziek hoort te klinken." Pas tien jaar later hoorde hij weer eenzelfde geluid uit een gitaar komen, op de platen van noiseband Sonic Youth. Dankzij een oude Pop-encyclopedie uit '86, die hij van voor tot achter had uitgeplozen, begreep Landman inmiddels hoe de klanken werden geproduceerd: de gitaristen prepareerden hun instrumenten door schroevendraaiers op bepaalde posities tussen de snaren te steken. Al gauw ging hij hetzelfde doen.

"De interessantste kunst komt voort uit woede."

Veertien jaar later (2007). Terwijl zijn hele zolder vol stond met zelfgefabriceerde gitaren en testmodellen bouwde Landman voor de tweede keer in zijn leven een instrument voor een andere muzikant. De muzikant in kwestie was Lee Ranaldo, een van zijn grote helden en gitarist van Sonic Youth, de band waar het ooit mee begon. Na Ranaldo voorzag hij ook zijn andere voorbeelden van een Landman: dEUS, Blood Red Shoes, The Dodos, The Veils en een scala aan illustere noiseacts waaronder Melt Banana, HEALTH en Lightning Bolt zijn inmiddels in het bezit van zijn snaarinstrumenten.

Fragment van de Moonlander: "Ik heb er in totaal twee van gemaakt. De ene ligt op de zolder in Veenendaal, de ander bij Lee Ranaldo van Sonic Youth. De Moonlander heeft een extra set snaren die dwars over de 'normale' set snaren staat. Deze worden niet aangeslagen, maar trillen mee met de normale snaren. In het geluidsfragment is eerst te horen hoe de gitaar klinkt wanneer de extra snaren niet mee-resoneren, vervolgens een fragment waarin de extra snaren wél meetrillen, wat leidt tot een 'kathedraalachtige galm'."

Yuri Landman, wereldberoemd gitaarbouwer én huisvader, doet de deur van zijn rijtjeshuis in Veenendaal open. Op de bank in de woonkamer zitten zijn twee jonge kinderen te wiiën, terwijl hij op zolder onderzoek doet naar futuristische instrumenten. "Het is een beetje een zooitje", geeft hij toe wanneer hij plaatsneemt tussen de snaarinstrumenten en versterkers. "De huishoudelijke taken schieten er wat bij in als ik veel moet touren." Dat touren doet Landman niet als muzikant, maar als docent en schepper van wat hij zelf een "Gesamtkunstwerk" noemt: hij reist de halve wereld over om lezingen te geven en in workshops instrumenten "met GAMMA-plankjes in elkaar te timmeren". Vervolgens oefent hij vier uur met de deelnemers, waarna ze gezamenlijk een optreden geven. "De deelnemers hebben affectie met geluid, in plaats van de popcultuur. Ze zijn niet geïnteresseerd in Pinkpop, maar in tegenculturen. Die waarderen het als iets gewoon... ludiek is."

Fragment van de Ringmodulator-kruis: "Dit is nog een work-in-progress", lacht Landman wanneer hij een soort houten kruis op tafel uitklapt. Aan beide latjes zit een snaar bevestigd die hetzelfde zijn gestemd, in het midden kruizen ze. Hij bespeelt ze door met een drumstok over de snaren te glijden en te slaan. Landman: "Anderen vinden gewoon dat het "heel lijp klinkt", ik probeer de geluiden te structureren en ben aan het onderzoeken welke posities tot welke noten leiden."

Is je werk slechts ludiek?
"Nee. Ik heb nogal de neiging dingen te bagatelliseren. Vaak geef ik ook aan dat ik helemaal geen gitaar kan spelen, maar het ligt er natuurlijk maar net aan wat je norm is. Hoewel ik graag die underdogpositie aanneem, maak ik wel degelijk serieuze kunst. Kunst waarin de Do-It-Yourself-esthetiek verweven is en waarmee ik het verschil tussen hoge kunst en amateurwerk probeer gelijk te trekken."

"Ik hou erg van het dilettante in kunst. In Afrika bestaat er geen verschil tussen hoge kunst en amateurwerk. In de Westerse samenleving koppelen we echter allerlei gradaties aan academische graad en optredens bij vreselijke dingen als Idols: de een zou "goed" kunnen zingen, de ander niet. Nou, ik vind dat Lucky Fonz III beter zingt dan wie dan ook in Nederland, hoewel ze daar bij Idols vast anders over denken."

Fragment van de Kalimba: Meerdere malen heeft Landman duimpiano-constructies gemaakt, soms bevestigde hij ze zelfs op gitaren. Hij pakt er een bij waarvan beide kanten van de staafjes bespeelbaar zijn waardoor er boventonen hoorbaar zijn. Landman: "Aan de ene kant klinken lage overstuurde bassen, aan de andere kant eerder klokkenspelachtige tonen."

Sommige gitaarbouwers zien Landman als niet meer dan dat, een enthousiaste hobbyist of een kluns die zomaar wat aan het schroeven is. "Onzin", vindt Landman, "ik ben geen klassieke gitaarbouwer die als een wijnproever zijn hout test, maar ik doe onderzoek naar nieuwe klanken en pas daarbij natuurkundige regels en wetten toe, waaronder de boventoontheorie."

In de hedendaagse Westerse (pop)muziek zijn natuurkundige wetten niet belangrijk, door het hanteren van een ander tonensysteem waarin enkele tonen zich niet tot elkaar verhouden in eenvoudige breuken. Landman legt uit: "In de natuurreine stemming is bijvoorbeeld de frequentie van de grote terts 5/4e van de grondtoon, in de gelijkzwevende Westerse stemming is die verhouding veel ingewikkelder." Dat maakt popmuziek 'vals'. De instrumenten van Landman daarentegen zijn wél natuurrein, net zoals de Turkse saz, de Indiase sitar en het overgrote deel aan niet-Westerse muziek. "Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank", vertelt Landman. "Muziek die eigenlijk uit het lood staat, zijn wij als waarheid gaan ervaren. Arabische muziek wordt vervolgens als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

"Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank."

Is het erg dat we een voorkeur hebben voor valse muziek?
"Niet per se, maar de wereld zou er toch op zijn minst beter van op de hoogte mogen zijn. Muzikanten weten niet eens wat ze aan het doen zijn! Ze schilderen met groen, geel en blauw zonder te weten dat geel en blauw samen groen vormen. Dat is een gigantische armoede."

Hij zegt het nog maar eens: "Met mijn instrumenten verleg ik grenzen op akoestisch vlak, maar geef ik ook een tegengeluid in de vorm van Do-It-Yourself-cultuur. De markteconomie gaat naar beneden, er is minder geld voor iedereen. Hoe kun je dat oplossen? Door zelf naar de Bouwmarkt te gaan en een gitaar te bouwen in plaats van er eentje te kopen van 2000 euro. Dat vind ik de interessantste kunststromingen, waar urgentie van uitgaat en die uit woede zijn ontstaan."

Fragment van de Home swinger: Dit is het eerste instrument dat Landman ook in workshops bouwt, 'maar de enige ter wereld die er écht op kan spelen is Jessie Stein van The Luyas, ze bespeelt het bijna als een piano'. De home swinger is eigenlijk niet meer dan een plank met snaren waar een schroevendraaier tussen is gestoken. In het fragment blijft de schroevendraaier op één positie bevestigd. Landman slaat de verschillende snaren aan en af en toe dempt hij ze af met de hand. Wanneer hij de snaren weer loslaat ontstaat er een soort 'fade-in'.

Ben jij nog altijd zo'n angry young man?
Lachend: "Nou, ik ben niet jong meer, maar nog altijd behoorlijk woedend. Vandaar dat die zendingsdrang zo groot is, ik probeer een familie te creëren met een centraal gedachtegoed. Dankzij de workshops ontstaat een community-gevoel, als ik dat een aantal jaren blijf doen ontstaat er misschien een stroming waarin we met zijn allen vrij onafhankelijk kunnen werken aan iets moois. Dat vind ik een hele prettige gedachte."

Zaterdag 4 juni geeft Yuri Landman een lezing op de Nacht van Kunst en Wetenschap in Groningen.

Dit was een gastbijdrage van Timo Pisart.

Illustratie: Kathrin Klingner

Mail

Timo Pisart

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer

Bubbel

Bubbel

‘Ik probeer te begrijpen waarom ik de hele tijd overal onderdoor glip, ook onder de term lesbie, het is een woord waarvan ik de ingang niet vind.’ Tijdens een schrijfresidentie in Parijs verkent Leonore Spee de spanning tussen identiteit, verlangen en lichamelijkheid. Het wordt een zoektocht naar het overbruggen van afstand – tussen mensen en steden, liefdes en labels, gedachten en ervaringen, en hoofd en lijf. Lees meer

Vlindereffect

Vlindereffect

Een wapenfabriek is van nature een harde, troosteloze plek, maar zo kleurrijk als in dit verhaal, heb je het nog nooit gezien. Drie dystopische levens komen samen rondom een fabriek, waardoor de donkerte van de oorlogsindustrie feilloos bloot komt te liggen. Fester Vogels geeft ons drie perspectieven op een vlijmscherpe ontwikkeling, kritisch en tegelijkertijd zó beeldend dat het aan je scherm wil ontsnappen. Lees meer

De stilte (is niet het antwoord)

De stilte (is niet het antwoord)

Stilte. Sinds Marthe van Bronkhorst die zelf niet meer kan horen, luistert ze er heel anders naar. Echte stilte is zeldzaam in ons leven, of lijkt dat maar zo? In delen van mijn oor is het stil. Na een ongelukje deze zomer zijn de trilhaartjes beschadigd. Dat hoor ik niet, want het lichaam overcompenseert daarvoor... Lees meer

Meehuilen met ijskruid

Meehuilen met ijskruid

‘We zijn zo ver verwijderd van ons eigen eten dat we kunst nodig hebben om die verbinding zichtbaar te maken.’ Lisanne Brouwer laaft zich aan (theater)kunst met voedsel in de hoofdrol en neemt je mee in de manieren waarop kunstenaars ecologisch bewustzijn aan de eettafel creëren. Het blijkt een ontdekking van zowel verlangen als walging. Lees meer

De gisting

De gisting

Mara van Herpen vertelt het poëtische en surrealistische verhaal van Toni. Hen werkt in een broodfabriek en begint daardoor te gisten en te schimmelen en verandert in… Ja, in wat eigenlijk? Lees meer

We moeten vaker synchroon dansen

We moeten vaker synchroon dansen

‘Ik betrap mezelf erop dat het moeilijk is hoopvol te zijn in deze tijden, soms voelt het zelfs verkeerd.’ Toch vindt Loïs in haar column ruimte voor hoop. Niet door ons terug te trekken, maar door ons uit te spreken én elkaar te vinden. Minder polarisatie, meer synchronisatie. Lees meer

Soms mis ik mijn handen

Soms mis ik mijn handen

‘Soms mis ik de magnetron / soep uit blik / ingevroren aardappels in partjes.’ Middels essay en poëzie illustreert Martijn van Bruggen met stekende precisie het verband tussen voedsel en klasse en wat het betekent je aan te moeten passen naar hiërarchisch geladen verwachtingen. Lees meer

Moeder van een mislukt idee

Moeder van een mislukt idee

‘Breek ik een idee echt af zoals een zwangerschap beëindigd wordt?’ Roosje van der Kamp voelt een grote noodzaak om iets blijvends te creëren, maar komt niet verder dan vluchtig neergepende fragmenten in haar notities. In dit essay onderzoekt ze – naast de vraag of ouderschap eventueel een valide, tweede optie is – haar worsteling met het professionele schrijverschap. Lees meer

Auto Draft 23

we verbleven in ledikanten / in het huis met zeventig kinderen

'Dat ik gil in een vreemde taal / elke moedertaal breekt zonder bekenden.' Wat voor sporen laat het na als je je moedertaal verliest? Waar blijft de taal en hoe verhoudt je je tot je eigen identiteit na gedwongen migratie? In dit gedicht vangt Bożena Kacica de rouw en de vervreemding die volgden. Lees meer