Asset 14

Donald Weber en het machtsspel

Donald Weber (Canada, 1973) leek niet direct voorbestemd voor de fotografie. Na een opleiding beeldhouwkunst aan de kunstacademie van Toronto trad hij in 1996 in dienst bij architect Rem Koolhaas. Maar na een paar jaar raakte Weber op de architectuur uitgekeken. Hij stortte zich toen volledig op een oude liefde: de fotojournalistiek. In 2012 won Weber de World Press Photo Award in de categorie Portretten. Voor zijn bekroonde boek Interrogations fotografeerde hij tal van politieverhoren in Oekraïne. Toch gaat het boek over meer dan dat land alleen. “Ik ben geïnteresseerd in de werking van macht en in bureaucratisch geweld.”

Hoe kwam u in Oekraïne terecht?
"In 2004 ging ik naar Oekraïne om de Oranje Revolutie te verslaan. Als journalist fotografeerde ik vooral protesterende mensenmassa’s met hun vlaggen. Maar in plaats van alleen maar op het nieuws te reageren, wilde ik snappen waarom die mensen daar stonden. In Kiev adviseerde iemand mij om eens in het oosten van het land te kijken. In de trein daar naartoe ontmoette ik een politieagent met wie ik contact behield. Jaren later kreeg ik via hem toegang tot de verhoorkamer waar ik de foto’s voor Interrogations maakte."

Waar gaat die serie over?
"Aanvankelijk wilde ik een algemene reportage maken over het Oekraïne van na de Sovjet-Unie. Maar geleidelijk werd het steeds meer een conceptueel project over wat ik ‘bureaucratisch geweld’ zou willen noemen. In de politieverhoren die ik fotografeerde zit dat geweld in de wisselwerking tussen ondervrager en ondervraagde. Maar hetzelfde mechanisme treedt op wanneer je over straat loopt en een politieman ineens op je schouder tikt. Macht is dan een soort ritueel of theater. Het is het spel tussen wie die macht wel en niet heeft."

Macht als rollenspel?
"Rusland en Oekraïne kennen een erg hiërarchische criminaliteitscultuur, met daarin een romantische rol voor de dief. Een soort Robin Hood die strijdt voor zijn zaak. De man op straat en ook de politie voelen een zeker respect voor de dief. Als je opgepakt bent en je speelt het spel mee, doet de politie het rustig aan. Maar sommige verdachten zeggen fuck you, praten in slang of verzetten zich. Dan loopt het mis. Degenen die het spel niet volgens de regels speelden zien er op mijn foto’s gekwelder uit dan anderen: ze huilen, hebben een geweer tegen het hoofd."

Donald Weber, Interrogations (Schilt Publishers, Amsterdam, 2011)

Is macht in Rusland of Oekraïne iets anders dan in het Westen?
"Eerst dacht ik van wel. Maar terug in Canada begon net de beruchte zedenzaak tegen Russell Williams, een hoge militair die inmiddels is veroordeeld voor moord en verkrachting. Op tv zag ik beelden van zijn ondervraging. Er stond een tafel en een stoel in de verhoorkamer, net als in Oekraïne. Daar was het me opgevallen dat er altijd iets met die stoel gebeurt. De agent zet voor het verhoor bijvoorbeeld een tas op de stoel. 'Ga zitten', zegt de agent dan tegen de verdachte. Zodra de verdachte de tas verplaatst, wordt de politieman boos: 'Waarom haal je die tas weg?'. Zo begint het machtsspel.

In Canada gebeurde exact hetzelfde. Ook de manier van praten was hetzelfde: soms vriendelijk, soms intimiderend. Het enige verschil is dat er in Canada minder fysiek geweld bij kwam kijken. Maar ik ben er van overtuigd dat ook in Canada klappen vallen bij een verhoor zonder camera."

Is het boek een aanklacht tegen de intimidatie van verdachten door de politie?
"Absoluut niet. Dat is ook waar ik de traditionele documentairefotografie losliet. Deze agenten zijn in hun wereld goede agenten. Ze doen wat hen gezegd wordt te doen. Ik kan niet zeggen of dat goed of fout is.

Ik ben vooral geïnteresseerd in autoritarisme; in macht en wat er gebeurt zodra mensen macht hebben.

Eigenlijk ben ik niet geïnteresseerd in de politie op zich. Ik ben vooral geïnteresseerd in autoritarisme; in macht en wat er gebeurt zodra mensen macht hebben. De politie is slechts een instrument van de macht. Tijdens dit project moest ik vaak denken aan wat Hannah Arendt 'de banaliteit van het kwaad' noemde; het besef dat staatsgeweld niet het werk is van een stel fanatici, maar van bureaucraten die zichzelf ondergeschikt maken aan de staat. Deze politiemannen zijn de hedendaagse Adolf Eichmanns: ze zijn onderdeeltjes van de bureaucratische machine. Maar kan je daarmee die machine in twijfel trekken? Echt niet, hoe graag we ook denken van wel."

Dus u sympathiseert niet met de ondervraagden, de slachtoffers?
"Ik weet niet of ik met ze sympathiseer. Misschien voel ik wel een vorm van empathie. Maar kijk, sommigen van hen waren gewoon schuldig. Dan heb je met de gevolgen te leven."

Donald Weber, Interrogations (Schilt Publishers, Amsterdam, 2011)

Hoe brengt u dit machtsspel in beeld?
"Aanvankelijk zocht ik naar het moment van de bekentenis. Naar het ‘ja’ of ‘nee’ van de ondervraagde. Maar gaandeweg ging het mij meer om de vraag hoe wij deze situatie als toeschouwers interpreteren. Het boek is denk ik verontrustend om te lezen omdat het zo intiem is. Die paar beelden waar ondervraagden met een geweer worden bedreigd hoefden er van mij eigenlijk niet eens in. De uitgever vond dat goed werken, maar ik denk dat de rest van de foto’s al gewelddadig genoeg is. Er zit een soort cyclische meedogenloosheid in deze serie. Steeds weer zien we bange, anonieme verdachten aan een tafel en voor een lelijk behangetje.

Wat mij zo tegenstaat aan de fotografie is dat ons altijd wordt verteld dat de fotograaf er niet is. Nee, de fotograaf is er altijd! In die verhoorcel ontstaat juist een driehoeksverhouding tussen het slachtoffer, de politieman en de observant. En die observant hoef ik als fotograaf niet eens te zijn. Dat kan jij ook zijn, als je naar de foto’s kijkt. Het boek trekt zo mijn eigen rol als fotograaf in twijfel, net als jouw rol als consument van beelden. Ik denk dat het werk zo is samengesteld dat iedereen het vanuit zijn eigen perspectief kan zien. De kijker mag daarbij verdwaald raken."

Kritiek op het medium?
"Ik heb een probleem met de esthetiek in de fotografie. Esthetiek betrekt mensen op een heel oppervlakkige manier bij je werk: alleen op het niveau van schoonheid. Een mooie foto betekent nog niet dat je als fotograaf betrokken bent bij wat je fotografeert. Ik denk dat ik in Interrogations een aardige middenweg heb gevonden tussen esthetiek en betrokkenheid."

-

Guido van Eijck (1987) is historicus en freelance tekstschrijver. De foto's komen uit het boek Interrogations van Donald Weber. De auteursfoto is van Tino van den Berg / Autoexilio.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

(Bos)rebellen

(Bos)rebellen

Deze week worden onze redacteurs blij van die film over het naderende Eurovisie Songfestival, eetbare bloemen en een onterecht vergeten dichter. Lees meer

Winterslaap

Winterslaap

Madeleine grapte al jaren over het houden van een winterslaap. Tot een onderzoeker dit ook echt mogelijk maakt. Wat als mensen een winterslaap zouden houden zoals dassen of beren dat doen? Een kort verhaal door Else Boer. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 45

Goed advies

Deze week worden onze redacteurs blij van praktische zaken: goed advies, een nieuw rijbewijs en fijne muziek. Lees meer

Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur is het aanspreekpunt voor redacteuren en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer