Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Donald Weber en het machtsspel

Donald Weber (Canada, 1973) leek niet direct voorbestemd voor de fotografie. Na een opleiding beeldhouwkunst aan de kunstacademie van Toronto trad hij in 1996 in dienst bij architect Rem Koolhaas. Maar na een paar jaar raakte Weber op de architectuur uitgekeken. Hij stortte zich toen volledig op een oude liefde: de fotojournalistiek. In 2012 won Weber de World Press Photo Award in de categorie Portretten. Voor zijn bekroonde boek Interrogations fotografeerde hij tal van politieverhoren in Oekraïne. Toch gaat het boek over meer dan dat land alleen. “Ik ben geïnteresseerd in de werking van macht en in bureaucratisch geweld.”

Hoe kwam u in Oekraïne terecht?
"In 2004 ging ik naar Oekraïne om de Oranje Revolutie te verslaan. Als journalist fotografeerde ik vooral protesterende mensenmassa’s met hun vlaggen. Maar in plaats van alleen maar op het nieuws te reageren, wilde ik snappen waarom die mensen daar stonden. In Kiev adviseerde iemand mij om eens in het oosten van het land te kijken. In de trein daar naartoe ontmoette ik een politieagent met wie ik contact behield. Jaren later kreeg ik via hem toegang tot de verhoorkamer waar ik de foto’s voor Interrogations maakte."

Waar gaat die serie over?
"Aanvankelijk wilde ik een algemene reportage maken over het Oekraïne van na de Sovjet-Unie. Maar geleidelijk werd het steeds meer een conceptueel project over wat ik ‘bureaucratisch geweld’ zou willen noemen. In de politieverhoren die ik fotografeerde zit dat geweld in de wisselwerking tussen ondervrager en ondervraagde. Maar hetzelfde mechanisme treedt op wanneer je over straat loopt en een politieman ineens op je schouder tikt. Macht is dan een soort ritueel of theater. Het is het spel tussen wie die macht wel en niet heeft."

Macht als rollenspel?
"Rusland en Oekraïne kennen een erg hiërarchische criminaliteitscultuur, met daarin een romantische rol voor de dief. Een soort Robin Hood die strijdt voor zijn zaak. De man op straat en ook de politie voelen een zeker respect voor de dief. Als je opgepakt bent en je speelt het spel mee, doet de politie het rustig aan. Maar sommige verdachten zeggen fuck you, praten in slang of verzetten zich. Dan loopt het mis. Degenen die het spel niet volgens de regels speelden zien er op mijn foto’s gekwelder uit dan anderen: ze huilen, hebben een geweer tegen het hoofd."

Donald Weber, Interrogations (Schilt Publishers, Amsterdam, 2011)

Is macht in Rusland of Oekraïne iets anders dan in het Westen?
"Eerst dacht ik van wel. Maar terug in Canada begon net de beruchte zedenzaak tegen Russell Williams, een hoge militair die inmiddels is veroordeeld voor moord en verkrachting. Op tv zag ik beelden van zijn ondervraging. Er stond een tafel en een stoel in de verhoorkamer, net als in Oekraïne. Daar was het me opgevallen dat er altijd iets met die stoel gebeurt. De agent zet voor het verhoor bijvoorbeeld een tas op de stoel. 'Ga zitten', zegt de agent dan tegen de verdachte. Zodra de verdachte de tas verplaatst, wordt de politieman boos: 'Waarom haal je die tas weg?'. Zo begint het machtsspel.

In Canada gebeurde exact hetzelfde. Ook de manier van praten was hetzelfde: soms vriendelijk, soms intimiderend. Het enige verschil is dat er in Canada minder fysiek geweld bij kwam kijken. Maar ik ben er van overtuigd dat ook in Canada klappen vallen bij een verhoor zonder camera."

Is het boek een aanklacht tegen de intimidatie van verdachten door de politie?
"Absoluut niet. Dat is ook waar ik de traditionele documentairefotografie losliet. Deze agenten zijn in hun wereld goede agenten. Ze doen wat hen gezegd wordt te doen. Ik kan niet zeggen of dat goed of fout is.

Ik ben vooral geïnteresseerd in autoritarisme; in macht en wat er gebeurt zodra mensen macht hebben.

Eigenlijk ben ik niet geïnteresseerd in de politie op zich. Ik ben vooral geïnteresseerd in autoritarisme; in macht en wat er gebeurt zodra mensen macht hebben. De politie is slechts een instrument van de macht. Tijdens dit project moest ik vaak denken aan wat Hannah Arendt 'de banaliteit van het kwaad' noemde; het besef dat staatsgeweld niet het werk is van een stel fanatici, maar van bureaucraten die zichzelf ondergeschikt maken aan de staat. Deze politiemannen zijn de hedendaagse Adolf Eichmanns: ze zijn onderdeeltjes van de bureaucratische machine. Maar kan je daarmee die machine in twijfel trekken? Echt niet, hoe graag we ook denken van wel."

Dus u sympathiseert niet met de ondervraagden, de slachtoffers?
"Ik weet niet of ik met ze sympathiseer. Misschien voel ik wel een vorm van empathie. Maar kijk, sommigen van hen waren gewoon schuldig. Dan heb je met de gevolgen te leven."

Donald Weber, Interrogations (Schilt Publishers, Amsterdam, 2011)

Hoe brengt u dit machtsspel in beeld?
"Aanvankelijk zocht ik naar het moment van de bekentenis. Naar het ‘ja’ of ‘nee’ van de ondervraagde. Maar gaandeweg ging het mij meer om de vraag hoe wij deze situatie als toeschouwers interpreteren. Het boek is denk ik verontrustend om te lezen omdat het zo intiem is. Die paar beelden waar ondervraagden met een geweer worden bedreigd hoefden er van mij eigenlijk niet eens in. De uitgever vond dat goed werken, maar ik denk dat de rest van de foto’s al gewelddadig genoeg is. Er zit een soort cyclische meedogenloosheid in deze serie. Steeds weer zien we bange, anonieme verdachten aan een tafel en voor een lelijk behangetje.

Wat mij zo tegenstaat aan de fotografie is dat ons altijd wordt verteld dat de fotograaf er niet is. Nee, de fotograaf is er altijd! In die verhoorcel ontstaat juist een driehoeksverhouding tussen het slachtoffer, de politieman en de observant. En die observant hoef ik als fotograaf niet eens te zijn. Dat kan jij ook zijn, als je naar de foto’s kijkt. Het boek trekt zo mijn eigen rol als fotograaf in twijfel, net als jouw rol als consument van beelden. Ik denk dat het werk zo is samengesteld dat iedereen het vanuit zijn eigen perspectief kan zien. De kijker mag daarbij verdwaald raken."

Kritiek op het medium?
"Ik heb een probleem met de esthetiek in de fotografie. Esthetiek betrekt mensen op een heel oppervlakkige manier bij je werk: alleen op het niveau van schoonheid. Een mooie foto betekent nog niet dat je als fotograaf betrokken bent bij wat je fotografeert. Ik denk dat ik in Interrogations een aardige middenweg heb gevonden tussen esthetiek en betrokkenheid."

-

Guido van Eijck (1987) is historicus en freelance tekstschrijver. De foto's komen uit het boek Interrogations van Donald Weber. De auteursfoto is van Tino van den Berg / Autoexilio.

Mail

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

Tip: Zeg je reisverzekering op

Zeg je reisverzekering op

Redacteur Wieneke van Koppen is er klaar mee, ze sluit geen speciale reisverzekering meer af als ze op avontuur gaat. 'Brave burgers betalen in vrijwel alle gevallen meer aan reisverzekeringen dan ze in hun leven uitgekeerd krijgen.' Lees meer

Column: So nice

So nice

Iduna Paalman heeft een VIP-kaart voor het concert van Guy Sebastian in de Melkweg in Amsterdam. 'Naast een korte meet-en-greet mag ik op de foto en eventueel een handtekening.' Lees meer

Tip: Geef jezelf een winterbeurt

Geef jezelf een winterbeurt

Ruby Sanders voelt zich ouder dan ooit en vraagt zich af: waarom geven we onze auto en fiets een winterbeurt, maar niet ons lichaam? Om daad bij woord te voegen maakt ze een afspraak bij Dr. Wang. Een tip om je eens te laten doorlichten bij een acupuncturist. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Column: Een traan op de kerstbal

Een traan op de kerstbal

Voor Trudy zijn kerst en afscheid onlosmakelijk met elkaar verbonden, vertelt ze in haar laatste column op Hard//hoofd. Zoals tijdens de kerstvakantie 22 jaar geleden, toen er een postbode aanbelde met een onheilspellende expresbrief. Lees meer

Alles vijf sterren: 18

Waar we eigenlijk mee bezig zijn

In deze laatste dagen van december lezen we De Avonden en Winter, en kijken we binnen bij wat mensen met kerst eigenlijk allemaal doen. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. In deze Beeldspraak van Lotte van Uittert is niemand zo aanwezig als de afwezige mens in zijn eigen kamer. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan