Asset 14

Instagrampoëzie

Instagrampoëzie

Is Instagrampoëzie slechts een zelfhulptekst in een literair jasje? Neerlandica Else Boer volgt verschillende dichtende Instagrammers. In dit essay onderzoekt ze hoe ze hun werk moet lezen.

Op Instagram verschijnen er regelmatig gedichten in mijn feed. Of nou ja, gedichten - het lijken eerder zelfhulpteksten in een literair jasje. Op het toilet scroll ik dagelijks door teksten als ‘where you are. / is not who you are. / - circumstances’ van Nayyirah Waheed, ‘speak only good things into existence’ van Alison Malee, of, van de bekendste Instagram poet Rupi Kaur: ‘our backs / tell stories / no books have / the spine to / carry / women of colour’. De manier waarop ik de teksten lees is op z’n zachts gezegd nogal ambivalent. Mijn ogen rollen soms bijna uit mijn oogkassen door de clichés die worden opgelepeld: houd van jezelf, accepteer je tekortkomingen, stop je twijfels niet weg. Tegelijkertijd is het natuurlijk mijn eigen schuld dat ik de Instagram poets voorgeschoteld krijg. Ik blijf immers scrollen, en waar je naar kijkt, is wat je krijgt. Ondanks mijn scepsis vind ik sommige gedichten namelijk best mooi, sterker nog: inspirerend. Want ja, ik wil inderdaad mijn tekortkomingen accepteren en me minder druk maken over onbelangrijke dingen. Een herinnering daaraan, vooral wanneer die mooi verwoord is, vind ik niet onprettig.

Ik ben niet de enige. De bundel Milk and honey van Rupi Kaur werd in een jaar tijd meer dan een miljoen keer verkocht. Misschien is Instagrampoezië een nieuw genre dat ik moet omarmen. Er bestaat immers geen ander platform dat jongeren zó enthousiast poëzie laat lezen.

Instagrampoëzie 1

https://www.instagram.com/p/BreSOlxn5_T/

Eerlijk en authentiek
De reden dat zoveel mensen de poëzie lezen, heeft niet zozeer te maken met een vernieuwend vocabulaire of een verrassende vorm van de gedichten – dingen die tijdens mijn studie Nederlands steevast werden uitgelicht. In plaats daarvan worden de gedichten gelezen om hun herkenbaarheid. Het taalgebruik is bijzonder eenvoudig. De vorm wordt vooral bepaald door enjambementen.
Wat me opvalt wanneer ik door de gedichten scroll, is dat het vaak gaat om een ‘waarheid’ die de auteur heeft ontdekt. Dat wordt bevestigd in de comments: die variëren van ‘beautiful’, naar ‘so true’, of ‘needed this reminder’. De waarde van de Instagrampoëzie ligt niet zozeer in poëtische vernieuwing, als wel in het benoemen van de persoonlijke ontdekkingen van de auteur. De voorwaarden voor een goed Instagramgedicht zijn eerlijkheid en authenticiteit – de lezer moet zich kunnen herkennen in het gedicht. Deze poëzievorm is toegankelijk, in onderwerpen én in taalgebruik.

Instagrampoëzie 2
https://www.instagram.com/p/Bw5BwR9HOk6/

Motivational quotes
Daar zit direct een probleem. Die voorwaarden, eerlijkheid en toegankelijkheid, gelden namelijk ook voor een ander genre: dat van de motivational quote. Het grootste verschil met deze quote van fitnessgoeroe Kayla Itsines lijkt het gebrek aan regelafbraak en de lettergrootte te zijn:

Instagrampoëzie 3
https://www.instagram.com/p/BwERS0uBj9d/

De meeste Instagramgedichten lezen precies als zo’n motiverende quote. Ze zijn herkenbaar, kort en krachtig, en niet al te verrassend. Dat spreekt niet per se voor de literaire kwaliteit van de gedichten zou je zeggen – tenzij de grenzen van ‘literaire kwaliteit’ opgerekt worden. En dat gebeurt door de Instagram poets in ieder geval, volgens Martha Sprackland, redacteur bij Poetry London. Zij meent dat de Instagramgedichten voor een verbreding van het begrip poëzie zorgen. De gedichten bestaan immers niet alleen op Instagram. Auteurs maken soms bezwaar tegen het label Instagrampoëzie en claimen dat het medium ‘het minst interessante’ aan hun teksten is. Elke succesvolle dichter brengt uiteindelijk het liefst een dichtbundel uit, zoals Kaur. Slogans, inspirational quotes – doordat de Instagram poets erop staan dat het poëzie is en het opnemen in hun bundels, verandert volgens Sprackland onze perceptie van poëzie. Instagrampoëzie zorgt voor meer inclusiviteit in het nogal gesloten literaire wereldje.

De ivoren toren uit
Tijdens mijn studie moest ik regelmatig gedichten interpreteren op een manier die meer op ontleden dan op lezen leek. Herkenbaarheid en authenticiteit waren daarbij niet erg belangrijk. Als lezer moest je werken om het gedicht te begrijpen. De beloning daarvoor was begrip, en als je een beetje je best deed, een glimp van iets hogers – een transcendente ervaring misschien, maar dan had je echt geluk gehad.
Toegankelijk was het allemaal niet. Sterker nog, ik voelde me regelmatig geïntimideerd door de lastige gedichten. Poëzie was blijkbaar niet per se voor mij.
Daar is bij de Instagram poets geen sprake meer van. Poëzie is juist iets begrijpelijks, iets van iedereen. Van intimidatie is bij de Instagrampoëzie geen sprake meer: begrijp je het niet, dan scroll je door en dan komt er vast iets voorbij dat je wel aanspreekt. Zo vormen de gedichten een soort gateway poetry: een manier om ‘gewone lezers’ kennis te laten maken met een kunstvorm die ze anders misschien links zouden laten liggen.

Instagrampoëzie 4
https://www.instagram.com/p/BwbNqjoAbSB/

Daarnaast zorgen de Instagram poets voor democratisering van de poëzie: iedereen kan immers een gedicht plaatsen. Wat waardevol is wordt niet meer bepaald door redacteuren, maar door de lezers zelf. Zo kan een onbekende dichter duizenden volgers op Instagram hebben. Die inclusiviteit zorgt ook voor meer diversiteit binnen de poëzie: opvallend veel Instagram poets zijn gekleurde vrouwen, een groep die binnen de traditionele poëzie geen grote rol speelt.
Kortom, Instagramgedichten democratiseren de literaire wereld en kunnen een opstapje bieden naar ingewikkelder werk. What’s not to love?

Niet voor critici
Genoeg, volgens redacteur Rebecca Watts van het poëzietijdschrift PN Review. Zij hekelt in het artikel ‘The Cult of the Noble Amateur’ het idee dat de literaire waarde van een gedicht bepaald wordt door het aantal volgers dat de dichter heeft. De formuleringen zijn volgens Watts regelmatig onzorgvuldig en ‘eerlijkheid’ vindt ze een problematisch begrip voor de esthetische waarde van een gedicht. Poëzie is kunst, volgens Watts, maar Instagrampoëzie wordt niet gemaakt door dichters maar door persoonlijkheden. Het is onmogelijk om die dagboekfragmenten op literaire waarde te beoordelen.
Volgens Sprackland is dat ook niet de bedoeling. Instagramgedichten zijn niet voor de critici, maar voor de lezers. Het is een nieuw genre, waar de critici volgens haar niets te zoeken hebben. (Dat vind ik dan weer komisch: een nieuw, inclusief genre, waar de critici als enige groep worden buitengesloten.)
Volgens Watts is het probleem niet dat critici worden buitengesloten, maar dat niemand in de literaire wereld meer kritiek durft te leveren. De poëzieredacteuren zelf zijn doodsbang voor het beeld van de ivoren toren. Ze zouden de Instagrampoëzie nooit durven bekritiseren uit angst om als ouderwets en bekrompen te worden gezien.
Kritiek komt ook uit andere hoeken, zij het wat milder. Kaur wordt regelmatig (vrij hilarisch) gepersifleerd:

Instagrampoëzie 5
https://twitter.com/christomgoodwin/status/892178431651270656?lang=en

De eenvoud van de gedichten maakt ze ideale onderwerpen voor memes en parodieën. En wie zegt dat dát dan ook weer geen poëzie is?

Misschien kan ik de gedichten dus het beste lezen als een nieuw genre, zoals Sprackland betoogt. Hoewel ik me, net als Watts, soms druk maak over de opgelepelde clichés (om de twee gedichten wordt ‘water’ als metafoor gebruikt), kan ik direct weer doorscrollen om iets te zoeken wat me wel aanspreekt. Of waar ik gewoon een beetje lol mee kan hebben. Want:

Instagram poetry
is here
to
stay
- EB

Mail

Else Boer schrijft korte verhalen, artikelen en essays. Haar debuutroman Ik wacht hier verschijnt in 2021.

Wouter Andeweg is fotograaf en onderzoekt hoe wij in onze zelfgemaakte wereld opzoek zijn naar organische vormen, onnatuurlijke materialen en de invloed van natuurlijk licht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

De tanden van opa

De tanden van opa

Bart en zijn vader brengen het kunstgebit van Barts opa terug naar een Duitse soldaat. Een verhaal van Pieter Drift over het onkenbare verleden en de anoniem gestorven vijand die we nooit helemaal zullen kennen. Lees meer

Ik Zeg Emily

Het verlangen naar Emily is simpel

De debuutbundel van Yentl van Stokkum bevindt zich tussen poëzie en spookverhaal in, waarin een jonge dichter het graf bezoekt van een door haar geliefde schrijver en bezeten terugkeert. Lees meer