Asset 14

Instagrampoëzie

Instagrampoëzie

Is Instagrampoëzie slechts een zelfhulptekst in een literair jasje? Neerlandica Else Boer volgt verschillende dichtende Instagrammers. In dit essay onderzoekt ze hoe ze hun werk moet lezen.

Op Instagram verschijnen er regelmatig gedichten in mijn feed. Of nou ja, gedichten - het lijken eerder zelfhulpteksten in een literair jasje. Op het toilet scroll ik dagelijks door teksten als ‘where you are. / is not who you are. / - circumstances’ van Nayyirah Waheed, ‘speak only good things into existence’ van Alison Malee, of, van de bekendste Instagram poet Rupi Kaur: ‘our backs / tell stories / no books have / the spine to / carry / women of colour’. De manier waarop ik de teksten lees is op z’n zachts gezegd nogal ambivalent. Mijn ogen rollen soms bijna uit mijn oogkassen door de clichés die worden opgelepeld: houd van jezelf, accepteer je tekortkomingen, stop je twijfels niet weg. Tegelijkertijd is het natuurlijk mijn eigen schuld dat ik de Instagram poets voorgeschoteld krijg. Ik blijf immers scrollen, en waar je naar kijkt, is wat je krijgt. Ondanks mijn scepsis vind ik sommige gedichten namelijk best mooi, sterker nog: inspirerend. Want ja, ik wil inderdaad mijn tekortkomingen accepteren en me minder druk maken over onbelangrijke dingen. Een herinnering daaraan, vooral wanneer die mooi verwoord is, vind ik niet onprettig.

Ik ben niet de enige. De bundel Milk and honey van Rupi Kaur werd in een jaar tijd meer dan een miljoen keer verkocht. Misschien is Instagrampoezië een nieuw genre dat ik moet omarmen. Er bestaat immers geen ander platform dat jongeren zó enthousiast poëzie laat lezen.

Instagrampoëzie 1

https://www.instagram.com/p/BreSOlxn5_T/

Eerlijk en authentiek
De reden dat zoveel mensen de poëzie lezen, heeft niet zozeer te maken met een vernieuwend vocabulaire of een verrassende vorm van de gedichten – dingen die tijdens mijn studie Nederlands steevast werden uitgelicht. In plaats daarvan worden de gedichten gelezen om hun herkenbaarheid. Het taalgebruik is bijzonder eenvoudig. De vorm wordt vooral bepaald door enjambementen.
Wat me opvalt wanneer ik door de gedichten scroll, is dat het vaak gaat om een ‘waarheid’ die de auteur heeft ontdekt. Dat wordt bevestigd in de comments: die variëren van ‘beautiful’, naar ‘so true’, of ‘needed this reminder’. De waarde van de Instagrampoëzie ligt niet zozeer in poëtische vernieuwing, als wel in het benoemen van de persoonlijke ontdekkingen van de auteur. De voorwaarden voor een goed Instagramgedicht zijn eerlijkheid en authenticiteit – de lezer moet zich kunnen herkennen in het gedicht. Deze poëzievorm is toegankelijk, in onderwerpen én in taalgebruik.

Instagrampoëzie 2
https://www.instagram.com/p/Bw5BwR9HOk6/

Motivational quotes
Daar zit direct een probleem. Die voorwaarden, eerlijkheid en toegankelijkheid, gelden namelijk ook voor een ander genre: dat van de motivational quote. Het grootste verschil met deze quote van fitnessgoeroe Kayla Itsines lijkt het gebrek aan regelafbraak en de lettergrootte te zijn:

Instagrampoëzie 3
https://www.instagram.com/p/BwERS0uBj9d/

De meeste Instagramgedichten lezen precies als zo’n motiverende quote. Ze zijn herkenbaar, kort en krachtig, en niet al te verrassend. Dat spreekt niet per se voor de literaire kwaliteit van de gedichten zou je zeggen – tenzij de grenzen van ‘literaire kwaliteit’ opgerekt worden. En dat gebeurt door de Instagram poets in ieder geval, volgens Martha Sprackland, redacteur bij Poetry London. Zij meent dat de Instagramgedichten voor een verbreding van het begrip poëzie zorgen. De gedichten bestaan immers niet alleen op Instagram. Auteurs maken soms bezwaar tegen het label Instagrampoëzie en claimen dat het medium ‘het minst interessante’ aan hun teksten is. Elke succesvolle dichter brengt uiteindelijk het liefst een dichtbundel uit, zoals Kaur. Slogans, inspirational quotes – doordat de Instagram poets erop staan dat het poëzie is en het opnemen in hun bundels, verandert volgens Sprackland onze perceptie van poëzie. Instagrampoëzie zorgt voor meer inclusiviteit in het nogal gesloten literaire wereldje.

De ivoren toren uit
Tijdens mijn studie moest ik regelmatig gedichten interpreteren op een manier die meer op ontleden dan op lezen leek. Herkenbaarheid en authenticiteit waren daarbij niet erg belangrijk. Als lezer moest je werken om het gedicht te begrijpen. De beloning daarvoor was begrip, en als je een beetje je best deed, een glimp van iets hogers – een transcendente ervaring misschien, maar dan had je echt geluk gehad.
Toegankelijk was het allemaal niet. Sterker nog, ik voelde me regelmatig geïntimideerd door de lastige gedichten. Poëzie was blijkbaar niet per se voor mij.
Daar is bij de Instagram poets geen sprake meer van. Poëzie is juist iets begrijpelijks, iets van iedereen. Van intimidatie is bij de Instagrampoëzie geen sprake meer: begrijp je het niet, dan scroll je door en dan komt er vast iets voorbij dat je wel aanspreekt. Zo vormen de gedichten een soort gateway poetry: een manier om ‘gewone lezers’ kennis te laten maken met een kunstvorm die ze anders misschien links zouden laten liggen.

Instagrampoëzie 4
https://www.instagram.com/p/BwbNqjoAbSB/

Daarnaast zorgen de Instagram poets voor democratisering van de poëzie: iedereen kan immers een gedicht plaatsen. Wat waardevol is wordt niet meer bepaald door redacteuren, maar door de lezers zelf. Zo kan een onbekende dichter duizenden volgers op Instagram hebben. Die inclusiviteit zorgt ook voor meer diversiteit binnen de poëzie: opvallend veel Instagram poets zijn gekleurde vrouwen, een groep die binnen de traditionele poëzie geen grote rol speelt.
Kortom, Instagramgedichten democratiseren de literaire wereld en kunnen een opstapje bieden naar ingewikkelder werk. What’s not to love?

Niet voor critici
Genoeg, volgens redacteur Rebecca Watts van het poëzietijdschrift PN Review. Zij hekelt in het artikel ‘The Cult of the Noble Amateur’ het idee dat de literaire waarde van een gedicht bepaald wordt door het aantal volgers dat de dichter heeft. De formuleringen zijn volgens Watts regelmatig onzorgvuldig en ‘eerlijkheid’ vindt ze een problematisch begrip voor de esthetische waarde van een gedicht. Poëzie is kunst, volgens Watts, maar Instagrampoëzie wordt niet gemaakt door dichters maar door persoonlijkheden. Het is onmogelijk om die dagboekfragmenten op literaire waarde te beoordelen.
Volgens Sprackland is dat ook niet de bedoeling. Instagramgedichten zijn niet voor de critici, maar voor de lezers. Het is een nieuw genre, waar de critici volgens haar niets te zoeken hebben. (Dat vind ik dan weer komisch: een nieuw, inclusief genre, waar de critici als enige groep worden buitengesloten.)
Volgens Watts is het probleem niet dat critici worden buitengesloten, maar dat niemand in de literaire wereld meer kritiek durft te leveren. De poëzieredacteuren zelf zijn doodsbang voor het beeld van de ivoren toren. Ze zouden de Instagrampoëzie nooit durven bekritiseren uit angst om als ouderwets en bekrompen te worden gezien.
Kritiek komt ook uit andere hoeken, zij het wat milder. Kaur wordt regelmatig (vrij hilarisch) gepersifleerd:

Instagrampoëzie 5
https://twitter.com/christomgoodwin/status/892178431651270656?lang=en

De eenvoud van de gedichten maakt ze ideale onderwerpen voor memes en parodieën. En wie zegt dat dát dan ook weer geen poëzie is?

Misschien kan ik de gedichten dus het beste lezen als een nieuw genre, zoals Sprackland betoogt. Hoewel ik me, net als Watts, soms druk maak over de opgelepelde clichés (om de twee gedichten wordt ‘water’ als metafoor gebruikt), kan ik direct weer doorscrollen om iets te zoeken wat me wel aanspreekt. Of waar ik gewoon een beetje lol mee kan hebben. Want:

Instagram poetry
is here
to
stay
- EB

Mail

Else Boer schrijft korte verhalen, artikelen en dagboekfragmenten, maar alleen die eerste twee worden soms gepubliceerd.

Wouter Andeweg is fotograaf en onderzoekt hoe wij in onze zelfgemaakte wereld opzoek zijn naar organische vormen, onnatuurlijke materialen en de invloed van natuurlijk licht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
Liefde in tijden van corona

Liefde in tijden van corona

Carlijn Cober is single. In tijden van een pandemie krijgt single zijn een nieuwe lading. Ze besluit te rade te gaan bij schrijvers en filosofen: wat betekent het om single te zijn? Bestaat er zoiets als happy single zijn? En is dat dan altijd tijdelijk? Een essay over liefde in tijden van corona. Lees meer

 Echte vrienden kunnen elkaars bloed drinken

Echte vrienden kunnen elkaars bloed drinken

Als een vampiervleermuis je eenmaal mag, deelt ze graag haar maaltijd met je en gaat een levenslange vriendschap aan. Lees meer

Iets dat me niet langer platlegt

Iets dat me niet langer platlegt

Emma Stomp dicht over de mooiste uren in haar lichaam, dans en een kalm soort verliefdheid. Lees meer

 400.000 Nederlanders stellen zich níet aan

400.000 Nederlanders stellen zich níet aan

Endometriose komt even vaak voor als diabetes en reuma, maar is lang niet zo bekend. De oorzaken? Schaamte en taboe. Lees meer

 Draag geen dominosteentje bij

Draag geen dominosteentje bij

Sociale onthouding is eenvoudig te begrijpen en is bewezen effectief. Margriet Osinga draagt haar steentje níet bij aan de verspreiding van het coronavirus. Lees meer

 1

Noren

'Ze dacht aan het pluisje in haar nachtkastje. Een opwelling was het geweest, een plotseling verlangen naar een tastbaar stukje hém; naar een aandenken dat ook later, na afloop, zou beklijven. Het was hoe dan ook eenmalig, sprak ze zichzelf toe.' Lees meer

Kijkend naar Merkel, kijkend naar mij 1

Kijkend naar Merkel, kijkend naar mij

'Powervrouw' Angela Merkel stuurde Europa door zwaar weer en was een voorbeeld voor talloze vrouwen, maar stemde ook tegen het homohuwelijk. Madeleijn van den Nieuwenhuizen vraagt zich af: is Merkel nou een feministisch rolmodel of niet? Lees meer

Hard//talk: Je bent woke - fijn, maar maak er geen wedstrijd van

Je bent woke - fijn, maar maak er geen wedstrijd van

Dat ze niet op de hoogte was van inclusieve pronouns kwam Vivan Mac Gillavry op afkeurende reacties te staan. Behalve door een van de aanwezigen, die haar gebrek aan 'wokeness' geduldig opvulde. Lees meer

Pardon meneer, waar is de dichtstbijzijnde huilkamer?

Pardon meneer, waar is de dichtstbijzijnde huilkamer?

Hernieuwd vaderlijk gezag zou uitkomst bieden aan een wereld die overspoeld wordt door de tranen van wenende vaders. Rijk Kistemaker treurt om dat dorre, traanloze idee. Lees meer

 Sanders, wie anders?

Sanders, wie anders?

Hij lijkt de gedoodverfde winnaar van de Amerikaanse Democratische voorverkiezingen, al zal-ie het toch nog even moeten doen. In de peilingen staat de democratic socialist Bernie Sanders in elk geval fier bovenaan. Lees meer

Een mooi vak

Docent een mooi vak? Ja, maar onder lelijke omstandigheden

Politici en beleidsmakers vinden het vreemd dat zo weinig mensen 'het mooie vak' van docent willen beoefenen, terwijl diezelfde politici het vak niet daadwerkelijk mooi maken. Lees meer

Filmtrialoog: Little Women 1

Little Women

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om de nieuwste verfilming van Little Women te bekijken. Lees meer

Roulette 5

Roulette

Vier studievriendinnen met een voorliefde voor gokken tarten het lot door een oude dramaturgische wet op de proef te stellen. Lees meer

Kadaver

Kadaver

De koffer staat klaar in de gang. Kennissen hebben ondertussen hun eigen vrienden en de verteller van dit verhaal vraagt zich af of het konijn vandaag al gegeten heeft. Een verhaal van Claartje Chajes over vriendschap en verder gaan. Lees meer

Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

Glory hole

Glory hole

In een openbaar toilet op de luchthaven van San Francisco zit een gat in de muur. Zachtjes zoemt een camera, een lens is zichtbaar, iemand haalt zachtjes zijn neus op. De geluiden onthullen iemand die geconcentreerd iets in beeld wil brengen. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij ons 10-jarig jubileum kunnen verplaatsen en de geboekte artiesten kunnen betalen. Je eerste gesigneerde en genummerde kunstwerk is van Raquel van Haver. Vóór 1 mei hebben we 600 nieuwe kunstverzamelaars nodig.

Meer info