Asset 14

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn.

Toen er in mei 2020 op de website van de Rijksoverheid een naaipatroon voor een mondkapje werd geplaatst had ik geen idee voor wie dit bedoeld zou kunnen zijn. Kledingproductie vindt zo verwaarloosbaar weinig plaats in West-Europa, dat er weinig productie aan te moedigen viel. Kleding maken, net als zoveel ander handwerk, bestaat in Nederland bijna alleen nog maar als hobby. Deze vaardigheid fungeert voor aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking alleen nog als pleziertje, in schrijnend contrast met de omstandigheden waaronder onze kleding over het algemeen wordt geproduceerd.

Het beeld van de overheid die de hobbyisten van Nederland even uitlegt hoe ze zichzelf moeten beschermen tegen de pandemie was absurdistisch, net als het beeld van de overheid die doet alsof ze niet weet hoe haar eigen economie werkt. Wij leven met de keuzeloosheid van het gegeven dat kleding niet hiervandaan kán komen: omdat het goedkoper is, omdat het efficiënter is, en dus, volgens de regels van ons economisch systeem, onafwendbaar. Die lichtvoetigheid – ‘hier, een naaipatroon, doe er iets leuks mee’ – staat niet los van die keuzeloosheid, maar maskeert die. Als de overheid stelt óók geen keuze te hebben omdat het alleen kan doen wat het beste is voor de economie, worden ook de meest wrede gevolgen van het economisch systeem makkelijk weggezet als onvermijdelijk. Zo ook het feit dat mondkapjes magischerwijs maar moesten verschijnen, ook al was daar geen infrastructuur voor en ging de overheid daar weinig aan doen. Feit is dat die mondkapjes veelal onder dezelfde erbarmelijke omstandigheden moesten worden geproduceerd als de rest van onze kleding: elders, buiten zicht.

Er zijn veel boeken aangeraden over ziekte en rampen in deze tijd, maar ik vond het een goed moment om de dichtbundel Garments Against Women van Anne Boyer af te stoffen. Dichters zijn bij uitstek gevoelig voor de taal van een tijdsgeest. Deze dichtbundel uit 2015 is geschreven tijdens en uitgekomen net na de vorige crisis, maar het boek lijkt ook te anticiperen op een crisis die nog komt. Anne Boyer vertrouwt er niet op dat de wereld de goede kant op beweegt. Ze ziet haar eigen denken lijden onder de omstandigheden van haar leven, maar ook hoe die omstandigheden worden recht gepraat als onvermijdelijke gevolgen van de crisis. Ze denkt aan geld zoals de meeste mensen die er niet genoeg van hebben: bits, verbeten, de hele tijd. Dus schrijft Boyer gedichten over boekhouding. Vervolgens, zoals de titel van het boek al suggereert, schrijft zij over de kleren die zij naait omdat het haar niet meer lukt om te schrijven.

Zowel bij het boekhouden als bij het maken van kleding, krijgt iets dat gecompliceerd en chaotisch is een begrijpelijke vorm.

Het lijken twee ontzettend losstaande onderwerpen, boekhouden en kleding naaien. Maar Boyer is geïnteresseerd in verschillende manieren om te systematiseren en in de vraag wat systematisering doet met ons. Zowel bij het boekhouden als bij het maken van kleding, krijgt iets dat gecompliceerd en chaotisch is een begrijpelijke vorm.

In het geval van kleding, gaat het om de systematisering van het lichaam middels een naaipatroon. Als je er een voor het eerst ziet, is het onbegrijpelijk hoe deze lijnen en vlakken in godsnaam een kledingstuk zouden kunnen vormen. Hoe vorm je überhaupt een kledingstuk? Boyer schrijft: “What can be done? How can two flat pieces joined together in four places accomodate a grown woman’s torso, not at all flat, and with arms often in motion?”

Wat vertelt dat naaipatroon mij? Is het informatie? Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is?

Over het algemeen niet. Informatie moet direct zijn, transparant, dat wil zeggen: zichtbaar. Denk aan het tegenovergestelde, aan iets dat niet informatief is – onduidelijk, opaak, onnavolgbaar.

Anne Boyer neemt boekhouding als schoolvoorbeeld van hoe het idee van informatie verstrengeld is met het kapitalisme. Het gaat haar erom te kijken welke aannames er schuil gaan achter omstandigheden die worden gepresenteerd als onvermijdelijk: “It’s only necessary to make a transparant account if it’s necessary to have accounting, and it’s only necessary to have accounting in the service of a profitable outcome. To account in the service of profit is to assume the desirability of profit. The individual doing the accounting is, like who or what she serves, also assumed to be in the service of profit, as profit is assumed to be desirable, and if she is in the service of profit, it’s assumed she would like to profit also, and that what she would do if there were no transparency is to cause herself to profit. […] If the books are muddled, confused, lost, damaged, inconsistent or otherwise opaque, the bookkeeper has provided a suspect record. She has probably stolen.”

Als je Boyer langs de hele keten stellingen volgt, kom je uit op de stelling dat het weerhouden van informatie altijd verdacht is en dat het altijd te maken heeft met een poging om jezelf te laten profiteren. De persoon die transparantie eist, loopt altijd voor, want degene die zichzelf moet openstellen kan nooit bewijzen dat er niets achtergehouden is. Onder zo’n systeem is iedereen altijd verdacht en is er niets dat je vrij kan spreken.

Het sentiment is een uitdrukking van de tijdsgeest. De bundel werd geschreven op het moment dat de economische crisis en de oorlog in Irak gaande waren. Beide gebeurtenissen zaaiden grote twijfel over de betrouwbaarheid van informatiesystemen. Het probleem dat ten grondslag lag aan de crisis van 2008, waren financiële producten die in feite bundelingen van onleesbare informatie waren– te veel en te ingewikkeld om te begrijpen. Dat is de keerzijde van informatie: te veel informatie kan juist verduisteren en het onmogelijk maken om nog te volgen wat er aan de hand is. De Irakoorlog is nog een voorbeeld van hoe informatie ingezet kan worden voor welk project dan ook. Twijfelachtige inlichtingen werden als bewijs aangediend, terwijl het feit dat er géén Weapons of Mass Destruction te vinden waren er juist voor pleitte dat ze wel verborgen moésten zijn. “Information is the poetry of the people who love war”, schrijft Boyer. En “Discourse is a conspiracy”.

Boyer zoekt haar vrijheid in ondoorzichtigheid en het afwijzen van de aanname dat iedereen alleen maar uit is op winst

De eis om helder te zijn, dingen te openbaren als er om gevraagd wordt, wordt hierdoor zelf verdacht. Boyer zoekt haar vrijheid in ondoorzichtigheid en het afwijzen van de aanname dat iedereen alleen maar uit is op winst: “maybe the person has thought about accounting, and thought about how it gives the wrong forms to desire insofar as the very act of it is to give reinforcement to a very limited one. […] To refuse a bookkeeperly transparency is to protect the multiplicity of what we really want.”

Hoe ziet een systeem van kennis gebaseerd op ontoegankelijkheid er dan uit? Boyer lijkt in het intermezzo over kledingproductie te suggereren dat het maakproces van kleding hier een voorbeeld van is. Een naaipatroon is een afgesloten pakketje kennis: het bevat alle informatie die je nodig hebt om iets te produceren. Tegelijkertijd moet je die informatie eruit ontwarren, het leren lezen. Dat kan alleen door het patroon te leren relateren aan het lichaam, de vormen die op een plat vlak onzichtbaar zijn. Waar boekhouding eist dat er verantwoording wordt afgelegd aan het administratieve systeem zelf, staat deze kennis in dienst van de maker. Het gaat niet om het systematiseren van het lichaam, het begrijpen door het in een systeem te stoppen, maar om het vastleggen van kennis in een vorm die overdraagbaar is. Het systeem van naaipatronen staat ten dienste van de makers, met het doel om kennis aan elkaar door te geven. Een naaipatroon heeft dus meer te maken met codes en geheimschrift dan met data. Het communiceert iets aan de ingewijden.

Naaien staat hier dus voor een ander soort kennis: één die ten dienste staat van ons, die gaat om het delen van ideeën. Boyer geeft met het boek een aanzet om zelf andere vormen te vinden voor kennis en hieruit te vertrekken als wij de status quo willen veranderen. Middels codes, geheimtaal, die ons niets oplegt, maar enkel openbaart. Het is een aanzet om na te denken over de manier waarop wij de kennis vergaren en delen waarmee wij onze samenleving kunnen veranderen.

“Sometimes when you look at smoothly joining at least two different-sized pieces of flat but pliable material so that these pieces might correctly encase an eternally, irregular, perspiring and breathing three-dimensional object that cannot cease its motion you think that there is no way ever this could happen, yet sometimes it does.”

Beeld: naaipatroon uit een patroontijdschrift 1910.

Mail

Alma Apt

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer