Asset 14

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn.

Toen er in mei 2020 op de website van de Rijksoverheid een naaipatroon voor een mondkapje werd geplaatst had ik geen idee voor wie dit bedoeld zou kunnen zijn. Kledingproductie vindt zo verwaarloosbaar weinig plaats in West-Europa, dat er weinig productie aan te moedigen viel. Kleding maken, net als zoveel ander handwerk, bestaat in Nederland bijna alleen nog maar als hobby. Deze vaardigheid fungeert voor aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking alleen nog als pleziertje, in schrijnend contrast met de omstandigheden waaronder onze kleding over het algemeen wordt geproduceerd.

Het beeld van de overheid die de hobbyisten van Nederland even uitlegt hoe ze zichzelf moeten beschermen tegen de pandemie was absurdistisch, net als het beeld van de overheid die doet alsof ze niet weet hoe haar eigen economie werkt. Wij leven met de keuzeloosheid van het gegeven dat kleding niet hiervandaan kán komen: omdat het goedkoper is, omdat het efficiënter is, en dus, volgens de regels van ons economisch systeem, onafwendbaar. Die lichtvoetigheid – ‘hier, een naaipatroon, doe er iets leuks mee’ – staat niet los van die keuzeloosheid, maar maskeert die. Als de overheid stelt óók geen keuze te hebben omdat het alleen kan doen wat het beste is voor de economie, worden ook de meest wrede gevolgen van het economisch systeem makkelijk weggezet als onvermijdelijk. Zo ook het feit dat mondkapjes magischerwijs maar moesten verschijnen, ook al was daar geen infrastructuur voor en ging de overheid daar weinig aan doen. Feit is dat die mondkapjes veelal onder dezelfde erbarmelijke omstandigheden moesten worden geproduceerd als de rest van onze kleding: elders, buiten zicht.

Er zijn veel boeken aangeraden over ziekte en rampen in deze tijd, maar ik vond het een goed moment om de dichtbundel Garments Against Women van Anne Boyer af te stoffen. Dichters zijn bij uitstek gevoelig voor de taal van een tijdsgeest. Deze dichtbundel uit 2015 is geschreven tijdens en uitgekomen net na de vorige crisis, maar het boek lijkt ook te anticiperen op een crisis die nog komt. Anne Boyer vertrouwt er niet op dat de wereld de goede kant op beweegt. Ze ziet haar eigen denken lijden onder de omstandigheden van haar leven, maar ook hoe die omstandigheden worden recht gepraat als onvermijdelijke gevolgen van de crisis. Ze denkt aan geld zoals de meeste mensen die er niet genoeg van hebben: bits, verbeten, de hele tijd. Dus schrijft Boyer gedichten over boekhouding. Vervolgens, zoals de titel van het boek al suggereert, schrijft zij over de kleren die zij naait omdat het haar niet meer lukt om te schrijven.

Zowel bij het boekhouden als bij het maken van kleding, krijgt iets dat gecompliceerd en chaotisch is een begrijpelijke vorm.

Het lijken twee ontzettend losstaande onderwerpen, boekhouden en kleding naaien. Maar Boyer is geïnteresseerd in verschillende manieren om te systematiseren en in de vraag wat systematisering doet met ons. Zowel bij het boekhouden als bij het maken van kleding, krijgt iets dat gecompliceerd en chaotisch is een begrijpelijke vorm.

In het geval van kleding, gaat het om de systematisering van het lichaam middels een naaipatroon. Als je er een voor het eerst ziet, is het onbegrijpelijk hoe deze lijnen en vlakken in godsnaam een kledingstuk zouden kunnen vormen. Hoe vorm je überhaupt een kledingstuk? Boyer schrijft: “What can be done? How can two flat pieces joined together in four places accomodate a grown woman’s torso, not at all flat, and with arms often in motion?”

Wat vertelt dat naaipatroon mij? Is het informatie? Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is?

Over het algemeen niet. Informatie moet direct zijn, transparant, dat wil zeggen: zichtbaar. Denk aan het tegenovergestelde, aan iets dat niet informatief is – onduidelijk, opaak, onnavolgbaar.

Anne Boyer neemt boekhouding als schoolvoorbeeld van hoe het idee van informatie verstrengeld is met het kapitalisme. Het gaat haar erom te kijken welke aannames er schuil gaan achter omstandigheden die worden gepresenteerd als onvermijdelijk: “It’s only necessary to make a transparant account if it’s necessary to have accounting, and it’s only necessary to have accounting in the service of a profitable outcome. To account in the service of profit is to assume the desirability of profit. The individual doing the accounting is, like who or what she serves, also assumed to be in the service of profit, as profit is assumed to be desirable, and if she is in the service of profit, it’s assumed she would like to profit also, and that what she would do if there were no transparency is to cause herself to profit. […] If the books are muddled, confused, lost, damaged, inconsistent or otherwise opaque, the bookkeeper has provided a suspect record. She has probably stolen.”

Als je Boyer langs de hele keten stellingen volgt, kom je uit op de stelling dat het weerhouden van informatie altijd verdacht is en dat het altijd te maken heeft met een poging om jezelf te laten profiteren. De persoon die transparantie eist, loopt altijd voor, want degene die zichzelf moet openstellen kan nooit bewijzen dat er niets achtergehouden is. Onder zo’n systeem is iedereen altijd verdacht en is er niets dat je vrij kan spreken.

Het sentiment is een uitdrukking van de tijdsgeest. De bundel werd geschreven op het moment dat de economische crisis en de oorlog in Irak gaande waren. Beide gebeurtenissen zaaiden grote twijfel over de betrouwbaarheid van informatiesystemen. Het probleem dat ten grondslag lag aan de crisis van 2008, waren financiële producten die in feite bundelingen van onleesbare informatie waren– te veel en te ingewikkeld om te begrijpen. Dat is de keerzijde van informatie: te veel informatie kan juist verduisteren en het onmogelijk maken om nog te volgen wat er aan de hand is. De Irakoorlog is nog een voorbeeld van hoe informatie ingezet kan worden voor welk project dan ook. Twijfelachtige inlichtingen werden als bewijs aangediend, terwijl het feit dat er géén Weapons of Mass Destruction te vinden waren er juist voor pleitte dat ze wel verborgen moésten zijn. “Information is the poetry of the people who love war”, schrijft Boyer. En “Discourse is a conspiracy”.

Boyer zoekt haar vrijheid in ondoorzichtigheid en het afwijzen van de aanname dat iedereen alleen maar uit is op winst

De eis om helder te zijn, dingen te openbaren als er om gevraagd wordt, wordt hierdoor zelf verdacht. Boyer zoekt haar vrijheid in ondoorzichtigheid en het afwijzen van de aanname dat iedereen alleen maar uit is op winst: “maybe the person has thought about accounting, and thought about how it gives the wrong forms to desire insofar as the very act of it is to give reinforcement to a very limited one. […] To refuse a bookkeeperly transparency is to protect the multiplicity of what we really want.”

Hoe ziet een systeem van kennis gebaseerd op ontoegankelijkheid er dan uit? Boyer lijkt in het intermezzo over kledingproductie te suggereren dat het maakproces van kleding hier een voorbeeld van is. Een naaipatroon is een afgesloten pakketje kennis: het bevat alle informatie die je nodig hebt om iets te produceren. Tegelijkertijd moet je die informatie eruit ontwarren, het leren lezen. Dat kan alleen door het patroon te leren relateren aan het lichaam, de vormen die op een plat vlak onzichtbaar zijn. Waar boekhouding eist dat er verantwoording wordt afgelegd aan het administratieve systeem zelf, staat deze kennis in dienst van de maker. Het gaat niet om het systematiseren van het lichaam, het begrijpen door het in een systeem te stoppen, maar om het vastleggen van kennis in een vorm die overdraagbaar is. Het systeem van naaipatronen staat ten dienste van de makers, met het doel om kennis aan elkaar door te geven. Een naaipatroon heeft dus meer te maken met codes en geheimschrift dan met data. Het communiceert iets aan de ingewijden.

Naaien staat hier dus voor een ander soort kennis: één die ten dienste staat van ons, die gaat om het delen van ideeën. Boyer geeft met het boek een aanzet om zelf andere vormen te vinden voor kennis en hieruit te vertrekken als wij de status quo willen veranderen. Middels codes, geheimtaal, die ons niets oplegt, maar enkel openbaart. Het is een aanzet om na te denken over de manier waarop wij de kennis vergaren en delen waarmee wij onze samenleving kunnen veranderen.

“Sometimes when you look at smoothly joining at least two different-sized pieces of flat but pliable material so that these pieces might correctly encase an eternally, irregular, perspiring and breathing three-dimensional object that cannot cease its motion you think that there is no way ever this could happen, yet sometimes it does.”

Beeld: naaipatroon uit een patroontijdschrift 1910.

Mail

Alma Apt

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Essay: Zachte handen en een volmondige ja

Zachte handen en een volmondige ja

'Volgens mij had ik wel duidelijk gemaakt dat ik niet wilde, maar het leek makkelijker om mijn schouders op te halen en te veronderstellen dat hij het niet had gemerkt, dan te beseffen dat dit seksueel geweld was.' Lees meer

Nieuws in beeld: Wie vreet daar van de veluwe?

Wie vreet daar van de veluwe?

Om jonge kastanjes op jonge leeftijd te beschermen tegen hongerige dieren, worden de boompjes op de Veluwe ingepakt in plastic kokers. Maar zodra ze daar bovenuit groeien, slaan de herten aan het peuzelen. Lees meer

Pas op voor het valse underdogeffect

Pas op voor het valse underdogeffect

Waar komt toch de behoefte om wangedrag van publieke figuren te relativeren vandaan? En om ze zelfs als slachtoffers te gaan zien? Volgens Marthe van Bronkhorst zeggen we al veel te snel 'laat ze nou, ze zijn al genoeg gestraft’. Lees meer

Automatische concepten 72

Geeft dit vaccin malaria de doodsteek?

Een 'historisch moment' in de strijd tegen malaria. Lees meer

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatie is nog altijd een taboe-onderwerp, ziet Stefanie Gordin. Terwijl praten over je cyclus kan leiden tot beter welzijn en een betere gezondheid. Én tot betere arbeidsomstandigheden. Hoog tijd om het serieus te hebben over de baten van menstruatieverlof. Lees meer

Nieuws in beeld: Huisje, droompje, beestje

Huisje, droompje, beestje

Is ons jarenlang een uitgewoond sprookje verkocht? Lees meer

Filmtrialoog: Another Round

Another Round

Thomas Vinterberg zet in Another Round een ongeloofwaardig gegeven op een geloofwaardige manier neer, volgens onze redacteurs. Lees meer

Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer