Asset 14

Ik wil wat nuance in mijn schoen

In een debat over een racistisch stereotype kiest ieder een kamp. De twee drijven uit elkaar en een oplossing raakt uit zicht. "Alsof alle anti-Pieten moreel zuivere wezens zijn en iedereen die Zwarte Piet eigenlijk wel leuk vindt een racist is", aldus Rutger.

Als ik ruzie heb met mijn vriendin, nemen we vaak allebei een rol aan. Zij is de zeurende vrouw, ik ben de onwillige man. We haten die rolverdeling, maar ontkomen er niet aan. Hoe langer de discussie duurt, des te meer we ons terugtrekken in ons eigen hoekje en in deze dynamiek dwingen we de ander om een standpunt te verdedigen dat hij of zij eigenlijk helemaal niet zo belangrijk vindt. Met mijn broertje vindt er een soortgelijk proces plaats. In dat geval is hij de rustige, irritant-verstandige partij en ik de gepassioneerde gek. “En toen zei die man in de supermarkt dus dat het zijn beurt was,” vertel ik hem. “Waarom maak je je daar zo druk over?” zegt mijn broertje, de psychologiestudent, met een hand onder zijn kin. “Ik maak me daar niet druk over, ik vertel het je omdat ik het grappig vind…” “Kijk, nu wind je je alweer op.” “Niet waar! Ik was rustig! Godverdomme.”

Afgelopen weekend werden negentig mensen opgepakt tijdens een protest tegen Zwarte Piet bij de Sinterklaasintocht in Gouda. Dit jaar is er een tweedeling ontstaan: ben je pro- of anti-Piet? De twee partijen worden steeds extremer, waardoor een oplossing verder uit zicht raakt en escalatie onvermijdelijk is. Het Piet-debat gaat over veel meer dan alleen de schmink die mensen in malle pakjes en maillots op hun gezicht smeren. Zoals Bas Heijne afgelopen zondag in NRC Handelsblad schreef: “Het gaat om miskenning. Het gaat om minderheden – niet alleen zwarte – waarvan steeds wordt geëist dat ze mee moeten doen, maar die tegelijk te verstaan wordt gegeven dat ze er niet bij horen.” Ze willen dat er eindelijk eens naar ze geluisterd wordt en Zwarte Piet wordt als symbool aangegrepen.

Foto: Gerard Stolk

Deze groeperingen, die opvallend veel gemeen hebben, worden gesteund door partijen als de PVV aan de ene kant, en intellectuelen en kunstenaars aan de andere kant. Zeggen dat je pro- of anti-Piet bent is in hun geval een veel breder politiek statement dan alleen een mening over een Hollandse traditie. Het is hetzelfde als de bewering dat je pro-Palestina of pro-Israël bent. De meeste mensen bedoelen vooral: ik ben conservatief óf progressief. Ik weiger zelf om een keuze tussen A en B te maken. De realiteit is zelden zo simpel en een gebrek aan nuance maakt het gat alleen maar groter. Ik wil een beetje B en ook wel wat A. Natuurlijk is Zwarte Piet een denigrerend stereotype, dat ongemerkt in onze cultuur is geslopen. Maar tradities en standpunten veranderen niet zo snel. Zeker nu het strijdtoneel, hoe je het ook wendt of keert, nog altijd een kinderfeest is.

Een typisch voorbeeld van deze tweedeling was het optreden van kunstenaar Quinsy Gario, documentairemaker Sunny Bergman (beiden anti-Piet) en PVV-er Joram van Klaveren (pro-Piet) bij Pauw. Het enige wat de twee partijen tegen elkaar zeiden was: “Mag ik even uitpraten?” Voor de rest preekten ze voor eigen parochie. Iedereen was veel te boos en te overtuigd van het eigen gelijk om nog van een debat te kunnen spreken. Die zelfgenoegzaamheid vind ik erg gevaarlijk. Alsof alle anti-Pieten moreel zuivere wezens zijn en iedereen die Zwarte Piet eigenlijk wel leuk vindt een racist is. Alsof alleen de PVV mag bepalen wat de Nederlandse cultuur is en iedereen die zich gekwetst voelt niet moet zeuren.

Toen Sinterklaas met zijn Pieten bij ons thuis kwam, spraken zijn makkers duidelijk met een Surinaams accent. Ik vond ze eng. Misschien associeerde ik Zwarte Piet als kind niet met zwarte mensen, maar dat komt vooral doordat ik daar eigenlijk helemaal geen beeld van had. Voor mij waren Surinamers en Antilianen net zulke onwerkelijke fantasiefiguren als die curieuze Sint en zijn makkers die eens per jaar in ons dorp langskwamen. Dat is het ware probleem: als blanke kun je niet begrijpen hoe zwarte medemensen zich voelen, net zoals ze dat andersom niet kunnen. Omdat we ook in Nederland nog in grotendeels raciaal gescheiden gemeenschappen leven, zijn de verschillen tussen onze belevingswerelden enorm.

Dat probleem los je niet op met steeds grotere woede. Ik begrijp ook wel dat de Pietdiscussie zich met meer nuance veel trager had verspreid en dat er dan kleinere veranderingen zouden zijn gekomen. Maar juist nu het proces met veel bombarie in gang is gezet, zou de anti-Pietbeweging gas terug moeten nemen. Laten we niet mensen dwingen om een standpunt in te nemen, zodat Nederland verder polariseert. Zwarte Piet zal verdwijnen, maar hij hoeft niet nu meteen weg. Uiteindelijk is voor de oplossing van deze frustraties juist toenadering nodig: tussen blank en zwart, hoog- en laagopgeleid, conservatief en progressief. Die mogelijkheid wordt nu genegeerd. Provocerende acties en rechtszaken hebben volgens mij een averechts effect.

En laten we ons niet beter voordoen dan we zijn. Ik zie mezelf als een tolerante, progressieve mensenvriend en deel dan ook de twijfels over het racistische karakter van Zwarte Piet. Maar mijn onderbewuste werkt niet altijd mee. Onlangs trok ik de deur van mijn kantoor in Amsterdam-Zuid dicht, toen er een zwerver met getinte huidskleur voorbijliep. Zonder dat ik het door had pakte ik de deurklink en trok er nog eens goed aan. De man zag het en riep: “Zit-ie goed dicht? Ja? Zit-ie dicht? Klootzak.” Ik schrok van mijn eigen angstige impuls. Maar uiteindelijk zijn we allemaal een beetje racistisch. Dat is niet zo vreemd, omdat we evolutionair gezien afhankelijk zijn van overzicht: wie hoort er bij ons, wie kunnen we vertrouwen? Een voor de hand liggende indelingsfactor is de huidskleur. Andersom geldt dit net zo goed. Onlangs werd tijdens een verhitte voetbalwedstrijd tegen een zwart team onze Surinaamse scheidsrechter uitgescholden voor ‘Bounty’: zwart vanbuiten, wit vanbinnen. Ze bedoelden: jij hoort toch bij ons?

Afgelopen weekend ontstond ophef vanwege de racistische reacties onder een foto van Nederlands Elftalspeler Leroy Fer. Veel mensen zeiden: zie je wel, er sluimert veel racisme in Nederland, daarom moet Zwarte Piet worden afgeschaft. Hoewel ik de domme teksten op geen enkele manier wil goedpraten, moet ik toch denken aan de ruzies met mijn vriendin. We zijn allemaal een beetje racistisch, maar nu worden we in een rol gedwongen. Ben ik een weldenkend Gutmensch of een racist die graag Sinterklaasgedichten schrijft? Allebei niet echt. Ja, discriminatie is een niet te onderschatten probleem. Denigrerende scheidingen op basis van een huidskleur dienen bestraft te worden. Maar als je denkt in pro en anti, maak je je op dezelfde manier schuldig aan stereotyperingen en draag je bij aan het klimaat van polarisering waar je zelf tegen probeert te vechten.

De negentig arrestaties op een kinderdag vormen een gênant incident voor alle partijen. Facebook kan een nare nuancevernietiger zijn, zoals het incident met de voetbalfoto bewijst. Maar het dwingt je ook om in contact te komen met mensen met wie je het niet per se eens bent. Een vriend uit mijn jeugd, die inmiddels in de vleesindustrie werkt en waarschijnlijk PVV stemt, reageerde woedend op het bericht over de arrestaties in Gouda. Ik wilde hem al uitschelden, maar bedacht me op tijd en trachtte hem te sussen. Uiteindelijk bleken we het eens: pro- of anti-Piet, los dit gewoon in een vergaderzaaltje op en niet naast een vrolijke optocht. Toegegeven, ik heb nog steeds weinig zwarte vrienden, maar dit is een begin.

“Nu ga ik The Walking Dead spelen,” schreef ik. “Goed spel! Ik moet nog even wachten tot de kinderen in bed liggen, voor ik de wereld weer kan redden,” antwoordde hij. Want pro- of anti-Piet, uiteindelijk zijn we allemaal anti-zombie.

-

Deze zondag viert hard//hoofd zijn vijfde verjaardag. Kom ook naar HET PROCES! Er is de mogelijkheid Rutger een schouderklopje te geven of hem voor rotte vis uit te maken.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan