Asset 14

Politieke Junk

De woorden "Fear & Loathing…" worden door eenieder automatisch aangevuld met "…in Las Vegas", maar Hunter S. Thompson schreef nog een cult-klassieker vol angst en walging: Fear and Loathing on the Campaign Trail '72, over de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1972. Een eindeloos fascinerend boek dat bewijst dat politieke verslaggeving geen droge lectuur hoeft op te leveren. En ook dat je nooit te oud bent om Hunter S. Thompson te lezen.

-- 1 --

“Jij moet Bakoenin lezen, voor het te laat is”, zei een heer op leeftijd eens tegen me, terwijl we beiden tegen de toog van mijn piepkleine Delftse stamkroeg leunden. Het was al te laat, want Bakoenin lezen is er niet van gekomen. Maar de opmerking ben ik nooit vergeten. Waarschijnlijk omdat die woorden, “Lezen, voor het te laat is”, iets vreselijk definitiefs hebben. De hele vergankelijkheid van het leven als lezer ligt erin besloten. Ik denk dat de opmerking sloeg op het idee dat je jong moet zijn om van een revolutie te kunnen dromen, maar ik heb hem altijd onthouden als uitdrukking van het vage besef dat sommige schrijvers, door een idiosyncratische omgang met de taal, alleen toegankelijk zijn voor mensen wiens hersens nog niet geheel volgroeid zijn. Zoals ook gewone taalverwerving gemakkelijker schijnt te zijn wanneer de bedrading nog niet vastligt.

Overdreven Johnny Depp

Lang heb ik gedacht dat het te laat was om me serieus in te laten met het werk van Hunter S. Thompson. Tijdens mijn middelbareschooltijd werd de muur van mijn kamer gesierd door een filmposter van Terry Gilliams Fear & Loathing in Las Vegas, maar Thompsons boeken las ik niet. Een paar jaar geleden stopte ik na een korte aarzeling 'FLLV' toch maar in een reiskoffer. Veel herinner ik me er nu al niet meer van - het zijn toch vooral de filmbeelden van Terry Gilliam die in mijn hoofd voorbijkomen - maar wanneer ik terugblader, besef ik dat koppen als 'Aaawww Mama, can this really be the end? … Down & out in Vegas with amphetamine psychosis again?' toen al niet meer aan mij besteed waren. Mijn Bob Dylan-fase was al een vage herinnering en ook hallucinerende middelen hadden al lang niet meer de aantrekkingskracht die ze op een jongere versie van mijzelf hadden uitgeoefend. Het kwam me een beetje kinderachtig voor, maar terugkijkend vermoed ik dat mijn lage verwachtingen als self-fulfilling prophecy mijn blik hebben vertroebeld. Ik kon het onderliggende thema, doorgaans samengevat als Thompsons doodverklaring van The American Dream, als luie zomerlezer, en met telkens weer die overdreven Johnny Depp op mijn netvlies, niet waarderen. Maar toen de Republikeinse voorverkiezingen het nieuws begonnen te beheersen, en ik bij toeval een kopie van Thompsons Fear & Loathing on the Campaign Trail '72 tegenkwam, begon het te kriebelen, misschien was het toch niet te laat om Thompson te lezen.

Illustratie: Floris Solleveld

-- 2 --

Het verhaal van de presidentsverkiezingen van 1972 laat zich simpel samenvatten. De gisteren overleden George McGovern, een zachtmoedige anti-politicus en volgens senator Ted Kennedy “the only decent man in politics”, wint tot ieders verbazing de Democratische nominatie. Maar voordat de strijd tegen de zittende Republikeinse president Richard Nixon goed en wel onderweg is, begint zijn campagne uit elkaar te vallen. Het begint met de keuze van de Democratische kandidaat voor het vice-presidentschap. McGovern haalt zijn imago als vernieuwer onderuit door te kiezen voor de nette katholiek Tom Eagleton, duidelijk om in het gevlij te komen bij het partij-establishment. Geen onoverkomelijk probleem van het formaat Sarah Palin, zou je zeggen. Maar dan blijkt dat Eagleton in het verleden meerdere malen is geïnstitutionaliseerd voor depressies en zelfmoordneigingen. Zo iemand installeren, “only a heartbeat away from the presidency”, is onbestaanbaar. McGovern steunt Eagleton aanvankelijk nog, maar trekt zijn handen later toch van hem af. Het kwaad is dan al geschied, Nixon heeft vanaf dat moment een voorsprong in de peilingen die zal uitmonden in een historische nederlaag voor de Democraten.

Nixon profiteerde ook van het feit dat de Vietnamoorlog langzaam maar zeker op z'n einde leek te lopen, en hij had nog geen schade geleden door het schandaal dat Washington Post-journalisten Bob Woodward en Carl Bernstein met behulp van Deep Throat al hadden geopenbaard. Deep Throat komt nog voorbij in het boek, wanneer Thompson met McGoverns campagne-manager een paar weken na de nederlaag in een klein vliegtuigje over New York vliegt, en hij de piloot vraagt zo laag mogelijk over Manhattan te scheren, om te zien wie er in de rij staat om Linda LoveLace’ fellatoire kundigheid te bewonderen. Toch schittert Watergate vooral door afwezigheid. Ik realiseerde me pas tijdens het lezen dat Nixon herkozen is toen het schandaal al maanden in het nieuws was.

Watergate

Terugkijkend is het fascinerend te zien hoe weinig aandacht Thomspon eraan besteedt – Watergate is tenslotte de moeder aller politieke schandalen en zonder twijfel een van de belangrijkste politieke verhalen van de jaren zeventig – maar het speelt simpelweg geen rol in de verkiezingsstrijd. In een poll zei slechts 3 procent van de stemmers dat ze Watergate “belangrijk” vond.

Tijdens de voorverkiezingscampagne in Florida stort Ed Muskie, de gedoodverfde Democratische kandidaat, volledig in: de tranen lopen over zijn gezicht. (Al beweerde hij zelf dat het sneeuwvlokken waren.) Thompson, die weinig van Muskie moet hebben, wijdt Muskie's inzinking aan een verslaving aan Ibogaïne, een Braziliaanse drug. Het is moeilijk te geloven, maar Thompsons theorie werd, tot zijn eigen verbazing, door velen serieus genomen. Veel later bleek dat Muskie de wanhoop nabij was doordat Nixons vertrouwelingen hem, als onderdeel van 'Watergate', zwartmaakten.

-- 3 --

Thompson begaat aan de lopende band twee van de grootste journalistieke doodzonden: hij verzint er lustig op los, en doet geen enkele poging zijn eigen politieke voorkeur – hij is vooral tegen Nixon – onder stoelen of banken te steken.

Thompson levert zijn kopij tweewekelijks, als hij niet stomdronken of radeloos is

Never let the facts spoil a good story” luidt het onder journalisten gevleugelde gezegde. (Al heeft het leeuwendeel het lef niet naar dit motto te leven, en laten we wel wezen: dat is maar goed ook). Maar dat zinnetje is een uiting van sensatiezucht, en daarmee heeft Thompson van de mores afwijkende omgang met feiten weinig van doen. Ten eerste hobbelde hij als ‘National Affairs Correspondent’ van het muziektijdschrift Rolling Stone, hoe dan ook achter de feiten aan. Hij levert zijn kopij tweewekelijks (als hij niet stomdronken of radeloos is), en niemand verwacht serieus nieuwsjagen van hem. Maar belangrijker is dat zijn onwil zich bij de feiten te houden niet (alleen) voortkomt uit de wens een mooier verhaal te kunnen schilderen, maar vooral een verhaal dat dichter bij de werkelijkheid staat, zijn werkelijkheid. “The truth is more important than the facts,” zei de architect Frank Lloyd Wright ooit.

Ergens halverwege het boek beschrijft Thompson hoe hij, tijdens de Democratische voorverkiezingen door een hotel loopt en mensen hoort zingen. Het is “the final hair-raising chorus of ‘The Hound and the Whore.’

O the Hound chased the Whore across the Mountains
Boom! Boom! Boom!
O the Hound chased the Whore into the sea…
Boom! Boom! Boom!

Volgens Thomspon “a very frightning song under any cirmcumstances - but especially frightening if you happen to be a politician running for very high stakes and you know the people singing that song are not on your side.

De spanning in de scène is voelbaar. Helaas bestaat het nummer niet. De enige verwijzing ernaar op internet is iemand die op een forum vraagt of mensen het nummer 'The Hound & the Whore', dat wordt genoemd in Fear & Loathing on the Campaign Trail ‘72, kennen. Zelfs een logische variant ('The Hound & the Hare') levert geen hits op.

-- 4 --

Susan Sontag zei ooit over Nietzsche, Kierkegaard, en Kafka: “Their unhealthiness is their soundness, and is what carries conviction”. Het zijn woorden die zonder twijfel ook op Thompson van toepassing zijn. Zijn geflirt (of liever: vechthuwelijk) met drugs, drank en waanzin in een wereld waar alles tegelijkertijd bloedserieus en één groot spel is, maakt hem een bondgenoot van de lezer, die als kiezer net als de schrijver een eeuwige buitenstaander is in het politieke circus. Toch is Thompson wat dit betreft een bijzonder geval.

Don’t forget to tell us how weird it is.

Amerika koestert een prachtige journalistieke traditie: schrijvers zonder noemenswaardige ervaring in politieke verslaggeving meesturen op verkiezingspad. De schrijver als gate crasher. Een van de vele hoogtepunten is het boek McCain's Promise: Aboard the Straight Talk Express with John McCain van David Foster Wallace, die zich net als Thompson namens Rolling Stone mengde in verkiezingsgewoel. Wallace trok een week op met de campagne van John McCain tijdens de voorverkiezingen die uiteindelijk zouden uitlopen in de nominatie van George W. Bush. In een voorwoord bij dat verhaal staat dat het belangrijkste advies aan de verslaggevende buitenstaander luidt: “Don’t forget to tell us how weird it is.” Wallace zelf waarschuwt, in de geest van Thompson: “I’ll just write the truth as one person saw it.

Didion en The Process

Een ander klassiek voorbeeld zijn de essays die Joan Didion schreef voor The New York Review of books. Daaronder ook het verhaal 'Insider Baseball', over (onder meer) de verliezende Democratische kandidaat Michael Dukakis (in 1988). Ze vertelt hoe ze wordt aangesproken door een oud-Washington Post-verslaggever die een baan als speechwriter heeft geaccepteerd: “I didn’t realize you were a political junkie.” Didion legt dit uit als de aanname dat het verkiezingsnarratief niet alleen geschreven moet worden door de specialisten, maar eigenlijk ook alleen voor de specialisten. Wanneer het over “The Process” gaat, heeft niemand het meer over het democratisch proces, maar over het tegenovergestelde: “a mechanism seen as so specialized that access to it is correctly limited to its own professionals […] to that handful of insiders who invent, year in year out, the narrative of public life.

Thompson schoor zijn hoofd kaal en sprak zijn conservatieve tegenstander consequent aan als "my long haired opponent".

Dat is de paradox van de 'political junkies'. Er vindt een vreemde omkering plaats: de verslaafden vormen de norm, terwijl de buitenstaander met argwaan wordt bekeken. Thompson valt hier tussenin. De drugs gebruikende verslaggever van Rolling Stone zal nooit tot het wereldje behoren. Maar helemaal erbuiten staat hij toch ook niet. Hij heeft zelfs campagne gevoerd voor de positie van sheriff in zijn home county in Aspen, Colorado. (The freak power ticket pleitte voor ondermeer legalisering van drugs.) Mooiste anekdote: Thompson schoor zijn hoofd kaal, om vervolgens zijn conservatieve tegenstander met nette crew cut consequent aan te spreken als "my long haired opponent”.

Hoewel zowel Didion als Thompson invloedrijke artikelen schreven over de dood van de Amerikaanse sixties-dromen, is Thompson, in tegenstelling tot Didion, uiteindelijk gewoon een idealist gebleven. Alle misantropie en cynisme ten spijt, zijn engagement is eigenlijk altijd voelbaar. Didion kijkt als een echte buitenstaander, Thompsons morele betrokkenheid was waarschijnlijk groter dan die van, zeg, Nixon.

-- 5 --

The only way a reporter should look at a politician is down”, luidt een uitspraak van H.L. Mencken, algemeen beschouwd als Amerika's grootste journalist ooit. Daar houdt het journaille zich volgens Thompson aan: “The prevailing attitude amongst journalists […] is that all politicians are congenital thieves and liars." Volgens Thompson is die houding gerechtvaardigd, net zo gerechtvaardigd als een onder politici heersende opvatting: “The Press is a gang of swine”.

Daarom bedreef Thompson zijn eigen vorm van journalistiek, die tot in haar vezels radicaal was. Uitzinnig en compromisloos. Dat is uiteindelijk Thompsons grootste kracht: hij was zo gedreven in zijn verslaggeving, zo overtuigd van zijn methode, dat hij niet bereid was zijn verhaal ondergeschikt te maken aan de mores van de journalistiek. De radicale keuze die Thompson maakte kwam neer op het volgende: hij weigerde zich aan de letter van de journalistieke wet te houden om naar de geest ervan te kunnen schrijven.

Thompson eiste als non-fictie schrijver de ruimte op die doorgaans voorbehouden is aan de romancier. Facts checken? Hoor- en Wederhoor? Streven naar objectiviteit? Allemaal zwakteboden. Lafheid en een gebrek aan betrokkenheid. Ik wil best journalistiek bedrijven, zo leek hij te denken, de werkelijkheid beschrijven, maar dan wel op mijn voorwaarden.

Monument op de bonnefooi

Ik hoorde ooit een mooi verhaal over de Franse theatermaker Antonin Artaud, wiens leven eindigde in een instelling voor psychiatrische patiënten. Een vriend van Artaud beschreef hoe hij met de schrijver in Parijs een tentoonstelling met werk van Vincent van Gogh bezocht. Artaud rende als een bezetene van zaal naar zaal, schijnbaar zonder enige acht te slaan op de getoonde werken. De vriend was met stomheid geslagen toen Artaud die zelfde dag nog een diepgravende analyse over het genie van Van Gogh schreef. Of het verhaal 'waar' is, weet ik niet, maar doet dat er toe?

Ik denk eraan omdat ook Thompson als een bezetene van hot naar her rent, van vliegtuig naar campagnebus, van hotel naar afgehuurd conventiecentrum, maar gaandeweg wordt duidelijk hoe scherp het beeld dat hij van de verkiezingsstrijd schetst werkelijk is. Terwijl hij verkiezingen verslaat, balanceren zijn verhalen op de rand van de waanzin. Dat doe je geen jaar lang op goed geluk: het vergt vakmanschap en intellect. Hoe vaak Thompson ook schrijft zichzelf te verliezen in alcohol induced deliriums, hij blijft op zijn manier geloofwaardig. (Dat is opvallend, want als je erover nadenkt: er is aan geschaafd, stomdronken een boek van 500 pagina's bij elkaar schrijven, eentje dat mensen uitlezen, is domweg onmogelijk.) Schijnbare nonchalance is het hoogst haalbare in deze vorm van journalistiek, en Thompson slaagt erin de lezer wijs te maken dat hij op de bonnefooi een monument heeft voortgebracht. Dat laatste is waar, het is eerste ook, maar dan wel op een andere manier.

Mail

Jan Postma Jan Postma (Delft, 1985) is politicoloog, fotograaf, journalist, parttime einzelgänger en meer. Maar, voordat u zich een beeld denkt te kunnen vormen, toch vooral dat laatste.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Strengen

Strengen

Dit is het eerste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Krabbels in de kantlijn

Krabbels in de kantlijn

Eva stuit op aantekeningen in de kantlijn van oud boek, gemaakt door haar jongere ik. Maar wie is dat eigenlijk? Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel