Asset 14

Hoyte van Hoytema knutselt zich een weg naar poëzie en punk

Hoyte van Hoytema in Zomergasten

De vorige bespreking van Zomergasten sloten we af met de voor ons uit hollende technologie in Oppenheimer en de liefde in Interstellar. Laat het nu net zo zijn dat de volgende Zomergast de cinematograaf is van deze films. Hoyte van Hoytema vertelde openhartig over wat er nou echt belangrijk is achter de camera en Vincent van der Borg deelt dit en meer hier met jullie.

Seymour Washington werd geboren op 12 juli 1896. Seymour ‘The Walking Blacksmith’ Washington is een man van wijsheden als: ‘Always keep doing something. If it ain't much do a little.’ In een van de door onze Zomergast zorgvuldig gekozen fragmenten zingt Townes van Zandt een liedje voor hem, voor Uncle Seymour Washington, net 79 jaar oud geworden. Een traan.

Hoyte van Hoytema heeft altijd oog gehouden voor wat ertoe doet in zijn werk, richt daar steeds maar weer de camera op en legt het vast. Het liefst op IMAX 70mm film. Hij wil ‘meedogenloos emotie kiezen boven effect.’ En Van Hoytema – cameraman, cinematograaf, Director of Photography, Theo Maassen mag hem noemen hoe hij wil – had die focus eenvoudig kunnen verliezen in de circussen waar hij onderdeel van uitmaakt. Van Her tot Interstellar en van Spectre tot Oppenheimer, we hebben het hier over Hollywood in optima forma.

‘Je voelt al heel gauw aan: deze man heeft genoeg punk in zijn lijf dat je leuke dingen kan doen.’

Als je een cinematograaf van wereldklasse uitnodigt voor een programma waarin beeldfragmenten centraal staan, weet je dat je verwend gaat worden. Van een paar heerlijke minuten Miami Vice – een cabriolet met open kap zoevend over een lege snelweg in de nacht – tot een schitterend aapje dat van tak naar tak slingert. Het is een zwart aapje met witte voetjes en handjes, als handschoentjes en sokjes.

‘Kun je grapjes maken met elkaar?' […] ‘Je voelt al heel gauw aan: deze man heeft genoeg punk in zijn lijf dat je leuke dingen kan doen.’ Van Hoytema gaat graag samen op zoek naar 'puurheid en simpelheid', of anders gezegd: 'de ziel van dingen'. Op de set, maar ook in gesprek met Maassen. Van Hoytema is een fijne gesprekspartner. Hij probeert niet slim te zijn of leuk te doen en voelt zich niet te groot om mee te gaan in Maassens beeld van een jonge, net-niet afgestudeerde cinematograaf die vijf jaar lang in zijn onderbroek op de bank zat, wachtend op werk. Wanneer we kijken naar de knulligheid van een haperende camera terwijl een speciaal gebouwd huis wegbrandt op de set van een iconische Tarkovski-film, geniet hij. Hij herkent iets in de kinderlijke vrolijkheid van astronauten op de maan. Ongemakkelijke momenten met Maassen lijkt hij goed aan te kunnen, misschien floreert hij dan juist. Het contrast tussen grote ambitie en menselijke klunzigheid is het mooiste.

Hoewel Van Hoytema aan het begin van het gesprek zegt dat zijn wapen 'beeldelijke communicatie' is en hij het op die manier over gevoelens kan hebben, gaat het hem met woorden toch ook niet slecht af. 'De juiste dingen vinden, heeft heel erg met zoeken te maken,' zegt hij. Of met beschrijvingen als: 'een kerk van een film' en 'sfeertjesmaker.'

‘Het geeft je het gevoel dat je iets ziet, wat je niet mag zien.’

Van Hoytema houdt van knutselen. Zo worden er continu lenzen gebouwd en maakt hij zelf rails om camera’s op te zetten. Hij kan uren op YouTube kijken naar mensen die schilderen. Over zijn werk zegt hij: 'Je bent altijd hele pragmatische, technische problemen aan het oplossen voor dingen die ontzettend vaag en poëtisch zijn. Dat is een mooie combinatie, vind ik.' Uit hoe hij de verbinding tussen gevoel en techniek legt, klinkt het vakmanschap. Als Maassen bijvoorbeeld na het kijken naar A Swedish Love Story zegt dat hij zich een beetje een voyeur voelt, linkt Van Hoytema het aan de techniek: 'Hij is op telelenzen gedraaid, hetzelfde als hier in de studio. De camera staat heel ver weg, maar is heel ver ingezoomd. Het geeft je het gevoel dat je iets ziet, wat je niet mag zien.'

In Oppenheimer is dan weer juist gekozen voor wijde lenzen, met de camera dichtbij. Zo krijg je het gevoel dat je er middenin zit. Het zijn mooie momenten als Van Hoytema met een gebogen hand om zijn rechteroog een viewfinder nabootst en vertelt wat hij doet als hij door de lens kijkt, wanneer hij aan het filmen is. 'Als je daar doorheen kijkt, wil je de hele wereld vergeten. […] Ik voel me vaak heel erg verwend.'

Als ik Van Hoytema tot nu toe heb laten overkomen als een hoogdravende kunstenaar, doe ik hem te kort. Het valt juist op dat hij zichzelf niet al te serieus neemt. Daarvoor werd misschien de basis gelegd tijdens zijn jeugd in het Brabantse Dinteloord. Pa was architect en kocht een oud graanfabriekje om tot woning om te bouwen. De Dinteloorders vonden dat vooral apart. Maassen grapt met een aangezet Brabants accent: “Wâh is er mis met een gewoon huis?”

‘In de intimiteit van zo’n omgeving durf je moediger te zijn.’

Arrogantie is uit den boze. Voor Oppenheimer, het laatste wapenfeit, werd van tevoren geen enkel beeld uitgetekend. Veel hangt af van de energie en dynamiek van de acteurs. Dat niet toelaten en alles van tevoren vastleggen is een uiting van arrogantie volgens Van Hoytema. In plaats van op te scheppen over de enorme Oppenheimer-productie, gaat Van Hoytema er juist prat op dat werken met regisseur Christopher Nolan voelt alsof ze op de set van een van de grootste studentenfilms ter wereld staan. In de intimiteit van zo’n omgeving durf je moediger te zijn. Ik heb Van Hoytema tijdens Zomergasten leren kennen als een bescheiden man. Dat was een verademing. Nu ben ik benieuwd naar zijn moedige kant, rijk aan bravoure.

We hoeven in ieder geval geen grotesk, megalomaan project te verwachten van Van Hoytema. Hij heeft namelijk geen idee wat hij zou doen met alle vrijheid, carte blanche: 'Ik vind het juist heel leuk om vanuit limieten te werken.' Ook happy endings zijn niet aan hem besteed. Een verhaal met een happy end geeft namelijk antwoord. Liever stelt Van Hoytema met iets duisters een vraag. Als beeldmaker kun je dan op zoek naar verwoordingen, met de wil om het beter te begrijpen.

Dit gesprek eindigt echter wel vrolijk, met het slingerende aapje.

Net als andere zomers bespreken we ook dit jaar de grootmoedige, strijdbare en soms stroeve gesprekken die in Zomergasten worden gevoerd. Lees hier alle besprekingen.

Mail

Vincent van der Borg (hij/hem, 1999) is een ondernemende econoom en jurist in wording. Hij schrijft een nieuwsbrief over de economie van de toekomst genaamd Lehman Sisters.

Niek van Ooijen is stripmaker en illustrator. Zowel Nieks werk als zijn vrije tijd kenmerken zich door een voorliefde voor en interesse in de natuur en de mens in alle soorten en maten. Een goeie film en een speciaalbiertje op zijn tijd zijn ook niet mis.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer