Asset 14

Hoe werkt een kunstenaar?

Hoe werkt een kunstenaar? 1

Hoe loopt de wondere weg die een kunstenaar, schrijver of muzikant aflegt om tot nieuw werk te komen? We vroegen het drie makers die een week lang het uitgebreide archief van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid tot hun beschikking hadden.

In het archief van Beeld en Geluid worden onder andere audiovisuele fragmenten bewaard. Je kunt er een Polygoonjournaal uit 1920 bekijken en nagenoeg alle radio- en televisie fragmenten die sindsdien zijn uitgezonden. Vanzelfsprekend is een week veel te kort om ook maar een fractie van het archief door te spitten. Nieuw werk maken betekent hier: selecteren. Een gesprek over hoe je een monsterlijke hoeveelheid inspiratie vertaalt naar eigen werk.

Mark IJzerman komt meteen met een rake metafoor voor het archief: ‘Het is net een extern brein. Net als bij ons feilbare menselijke brein is in een archief van alles opgeslagen dat soms maar moeilijk aan de oppervlakte komt.’

‘Artificial Intelligence is even slim als het materiaal waarmee je het voedt.’

Mark vertelt hoe hij kunstmatige intelligentie inzet om de mogelijkheden van het menselijk brein uit te breiden. Hij ‘voert’ een computerprogramma een selectie aan beeld of tekst, met de opdracht daar nieuw materiaal uit samen te stellen. Een computerprogramma kan veel meer bronnen tegelijkertijd verwerken, waardoor Mark een manier heeft gevonden om de immense hoeveelheid materiaal in het archief behapbaar te maken.

Mark relativeert de intelligentie van het algoritme: ‘Artificial Intelligence is even slim als het materiaal waarmee je het voedt.’ Hij selecteert daarom de eindproducten die uit zijn computer rollen met iets dat een algoritme niet heeft: intuïtie. Het eindresultaat moet ook nog betekenisvol zijn voor mensen.

Hoe werkt een kunstenaar? 2

De manier waarop Mark vertelt over AI is interessant maar als nitwits in de wereld van AI soms lastig te volgen. Totdat Mark een van zijn werken laat zien. Via zijn gedeelde scherm zien we een zeepok die, zo legt Mark ons uit, uitspraken doet over de mens. “Als mens zijn we zo gewend om uitspraken te doen over natuur en over dieren, maar wat als de natuur terug zou praten?’ Hoe hij het voor elkaar krijgt blijft mysterieus, maar Mark legt uit dat hij het algoritme opdracht kan geven om een tekst op te stellen waarbij het lijkt alsof een zeepok uitspraken doet over de mens. Op die manier geeft hij sprakeloze natuur een stem. In zijn werk probeert Mark de esthetische waarde te behouden terwijl hij ook een zwaar onderwerp als klimaatverandering aansnijdt.

Hoewel de kunstenaars onafhankelijk van elkaar werken tijdens hun residentie van een week, zien we een gedeelde interesse in de verhouding tussen mens en natuur. Ook Joy Slaats probeert de wereld op een andere manier te benaderen dan alleen vanuit het menselijk perspectief. Het is de uitdaging om geloofwaardig te maken dat het noodzakelijk is om ook naar dieren en dingen te luisteren. ‘Er is een dunne lijn tussen iemand willen raken en belerend overkomen.’

Als theatermaker probeert Joy de fragmenten die ze in het archief vindt te vertalen naar scènes. Deze ideeën voor scènes acteert ze voor de camera, om daarna bekijken of deze werken.

De eerste dagen van de residentie is ze druk bezig geweest met verzamelen van materiaal en ideeën. Op een bord dat achter haar hangt zien we een collage van deze verzamelde en uitgeknipte ideeën voor een scène en personages.

‘Hoe kun je als mens überhaupt recht doen aan de geniale complexiteit van de natuur?’

Ze legt uit hoe ze zoekt naar beelden die menselijke activiteit vastlegden, in dit geval de tunnelbouw ten behoeve van de aanleg van de Noord-Zuid lijn, om die af te wisselen met een opname van mieren die ook een tunnel bouwen. Deze specifieke scène bevraagt het idee dat de mens zoveel slimmer is dan dieren en beestjes. Door het snel achter elkaar plakken van de scènes wordt de mier een ingenieur en de mens een mier die zich een weg door de aarde baant. Als het idee van een scène af is, maar ze het benodigde fragment niet heeft gevonden, is dat volgens Joy geen ramp. ‘Desnoods film ik zoiets zelf.’

Hoe werkt een kunstenaar?

Joy vindt het lastig dat ze vanuit een niet-menselijk perspectief probeert te denken maar dat zelfs wanneer je een stem aan niet-menselijke entiteit geeft, deze nog steeds vanuit een menselijk perspectief wordt gevormd. Terwijl ze werkt vraagt ze zich af ‘Hoe kun je als mens überhaupt recht doen aan de geniale complexiteit van de natuur?’

Farida Sedoc koos ervoor om vanuit een van haar grootste passies te werken. Ze wilde het onderwerp voor de residentie vanuit een positieve insteek starten en gebruikt haar interesse voor hiphop als kompas om door het archief heen te gaan. Enigszins nostalgisch vertelt ze hoe ze in 1986 de Nederlandse documentaire ‘Big Fun in the Big Town’ op tv zag en de beelden uit Brooklyn haar voor het eerst in aanraking brachten met hiphop. Dat liet haar niet meer los. Tijdens het interview houdt ze haar scriptie omhoog waarin ze aan de hand van Queen Latifah, Lauryn Hill en Nicki Minaj ontwikkelingen in de hiphop analyseerde. Vrouwelijke artiesten dus, die volgens Farida altijd al aanwezig zijn geweest in de scene. ‘We leefden lang in een maatschappij waarin mannen de dominante rol innamen. Dus ook in hiphop.’

‘Wie gezien wil worden moet zelf de aandacht trekken.’

De residentie bij Beeld & Geluid past binnen haar langlopende onderzoek naar strategieën voor vrouwen om ruimte voor zichzelf op te eisen. Farida legt uit dat vrouwen vaak minder zichtbaar waren maar niet minder actief. ‘Vrouwen eisten altijd al een podium, ik zie vooral dat het publiek daar nu positief op reageert.’  Een voor de hand liggende strategie zou daarom zijn om ook de geschiedenis te herschrijven waardoor de rol van andere vrouwelijke artiesten recht wordt gedaan. Maar dat is niet de les die Farida trekt. ‘Wie gezien wil worden moet zelf de aandacht trekken.’

Farida geeft het goede voorbeeld door een podium op te eisen en zichzelf onderwerp te maken van haar werk. De beelden van haarzelf uit het archief gebruikt zij als samples in haar nieuwe werk. Ze vond beelden van de Amsterdamse zender Multiculturele Televisie Nederland (MTNL), waar ze destijds de Nederlandse hiphopscene van binnenuit liet zien. ‘Het is belangrijk dat jouw verhaal wordt gehoord, ook als kunstenaar,’ zegt Farida. En daarmee vat ze mooi samen hoe alledrie de kunstenaars een groot en onpersoonlijk archief naar hun hand weten te zetten om werk te maken dat met recht eigen kan worden genoemd.

Fotografie: A Small Production Company voor Instituut Beeld en Geluid

Mail

Vivian Mac Gillavry (zij/haar) is antropoloog, beeldend kunstenaar en dyslect. Ze verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, beeldend werk en beeld-taalcombinaties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer