Asset 14

Een post-apocalyptisch landschap

Hoe te troosten (III): Een post-apocalyptisch landschap

‘Koffie krijg je van mij: bakkie troost ☺’, mailde de Troostcoach. Ik zit in de trein naar Den Haag en probeer zoveel mogelijk uit het raam te kijken, dat lijkt me de beste voorbereiding op ons gesprek. ‘Verwacht van mij geen waarheden of wijsheid’, stond er ook. Ik moet toegeven dat ik een tikkeltje teleurgesteld was.

Vanaf het moment dat we elkaar de hand hebben geschud, begin ik met ratelen. Leo, de Troostcoach, is zo iemand bij wie het geen moeite kost je kwetsbaar op te stellen. Hij is iemand die je door vragen te stellen de ruimte geeft om te spartelen en samen met je op aha-momenten afstevent.
Alleen Leo’s montuurloze bril en colbertje verraden dat hij ooit informatica studeerde en werkte bij ING en Defensie, de rest niet. Voor Defensie schreef hij een rouwprotocol voor werkgevers; ‘gesneuvelde militairen worden herdacht met alle eerbetoon. Maar als civiele medewerkers stierven, gebeurde er vrijwel niets.’
Zelf ontdekte hij thuis hoe moeilijk troosten soms kan zijn. Zijn vrouw vond hem te analytisch. Mensen zijn geen wiskundige problemen. Eenmaal bewust onbekwaam was er geen weg terug.

Als ik hem The Art of Comforting van Val Walker laat zien, wijst Leo op de ondertitel, ‘What to say and do for people in distress.’ Daar gaat het volgens hem al mis, het doet vermoeden dat de trooster alles in z’n eentje moet doen. ‘Het is een proces van vragen, geven en ontvangen’, zegt hij. Er is geen af te vinken to-do list.
‘Troosten is de ander zijn eigen verdriet teruggeven.’ Maar verdriet is niet iets dat je kan overgooien, het heeft geen substantie. Je kan er niet mee lummelen tot het over is.

Hoe langer we praten, hoe meer ik het gevoel heb dat Leo me aan het troosten is. Hij vertelt over zijn voorbeeld, psychotherapeute en schrijfster Riekje Boswijk-Hummel. Zij zegt: ‘Je komt met lege handen, maar als die ergens goed voor zijn is het om de tranen van de ander op te vangen.’ Ik ben ondertussen al lang voorbij het punt dat ik om dit soort dingen moet lachen. Als je veel over troost leest en praat ga je het wollige jargon (voetstappen in het zand, sterren, klaprozen) begrijpen; het zijn dappere pogingen te vatten wat het is.

***

‘Heb je door dat je constant over ‘je’ praat?’, vraagt Leo. Voor de honderdste keer binnen deze queeste voel ik me betrapt. De ‘je-vorm’ is een kunstgreep om jezelf ergens buiten te houden, dat weet ik best. Het is doorzichtig. Het gaat de hele tijd over mij. Als iemand dat weet, lieve lezer, dan ben jij het.
‘Troosten gaat in de eerste plaats over jezelf’, zegt hij zonder te weten hoe geruststellend dat is. Ik ben geen gruwelijke narcist. Het is lastig om iemand te zien lijden, het voelt raar om een zogenaamde in redder in nood te moeten zijn. Daar kan je niet omheen.
Degene die lijdt brengt je in een lastig parket, hij zadelt je met ellende op. Zo had ik het nog nooit durven bekijken. Het klinkt misschien als een verwijt of een verkapte poging om de spotlight van de rouwende te stelen, maar dat is het niet. Het maakt troosten een proces van twee gelijkwaardige mensen die allebei worstelen. Geen van beide hoeft iets hoog te houden. Er is geen redder in nood, er is geen zielenpiet.
‘Het mooiste wat je kan doen, is als mens aanwezig te zijn’, zegt Leo en ik heb een aha-moment van jewelste. Iemand kan zich never-nooit-niet veilig bij mij voelen, als ik van mezelf de perfecte trooster moet zijn. Een perfecte trooster vraagt om een perfecte lijdende. Er lijkt me niks oncomfortabeler dan een perfecte lijdende te moeten zijn.

‘Rouw is een post-apocalyptisch landschap waar je met z’n tweeën verloren in staat,’ vertelt Leo. Een kale woestijn. Soms kom je een stapeltje stenen tegen en word je eraan herinnerd dat er eerder al mensen waren. Door zo’n landschap kan je niemand heen gidsen, want niemand kent de weg. Het enige dat je kan doen is samen op onderzoek uitgaan.
‘En wat nou als je niet gelooft dat het goed met iemand komt?’, vraag ik.
‘Tja.’

In onze wereld geloven we maar al te graag dat verdriet ons uiteindelijk sterkt. What doesn’t kill you makes you stronger. Als ik James Bond aan het einde van een film een glas whisky zie drinken, denk ik: veel succes met je post-traumatische stressstoornis. Als iemands vader dood is blijft die dood, hoe hard iemand zijn best doet verder te gaan. Het kan wel weer goed komen, maar nooit zo goed als van tevoren. Ik ken niemand die zijn trauma’s dankbaar is.

Het allermooiste dat er kan gebeuren is dat iemand zijn eigen potentie weer gaat inzien. Je kan daarin helpen door voor iemand te zorgen, maar ook door iemand uit te dagen. Iemand tijd en rust gunnen, vooral niet te snel te gaan. Als iemand iets is kwijtgeraakt (een geliefde, een kind, een baan), kan het ontzettend veel pijn doen om te beseffen dat de pijn zal slijten. Liefdesverdriet, rouw, het gemis van automaatkoffie en collega’s zijn ook een eerbetoon aan wat er was.
Toen mijn lievelingstante haar baan bij een bank verloor, was ik al binnen een uur aan het schreeuwen dat de hele financiële wereld door en door verrot is. Ik denk niet dat dat haar heeft geholpen.

***

‘Mag ik jou een knuffel geven?’, vraagt Leo. Ik zeg ‘ja’. We staan op van onze tafeltjes, en er gebeurt wat ik al verwachtte. Leo pakt me vast en drukt me langer tegen zich aan dan ik bij iemand zou durven. We staan midden in de Starbucks. We zien er vast ontzettend raar uit samen. Ik besluit dat het niet raar is. Ik ben blij dat ik hier over gepraat heb, en ik heb het gevoel dat er iets in me veranderd is.
En ik hoop dat ik weer een stukje zachter ben geworden, ik hoop het echt.

In de tram naar Scheveningen, dat leek me de beste plek om na ons gesprek heen te gaan, probeer ik zoveel mogelijk uit het raam te kijken. Ik heb ontzettend de behoefte om te huilen, ik bel mijn moeder. Het lukt me niet om te vertellen waarom dit zo’n ontzettend goed gesprek was. Als ik lacherig doe over de knuffel op het eind, merk ik dat ik niks veranderd ben, en dat ik veel te snel wil gaan.

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Elzeline Kooy is een illustrator/striptekenaar, wonend en werkend in Rotterdam. Haar werk kenmerkt zich door een tikkeltje onhandige lijn en surrealistisch kleurgebruik. Elzeline wordt hierbij geïnspireerd door situaties die zij in haar dagelijks leven observeert.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer