Asset 14

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

De BP Young Artist Award werd op 5 mei uitgereikt aan Egbert Modderman. Hij is de eerste Nederlandse winnaar sinds het bestaan van de prestigieuze prijs. De winst is opmerkelijk, niet alleen omdat de dertigjarige kunstenaar pas vijf jaar schildert. Ook omdat het winnende Restless een religieuze voorstelling toont. Alle schilderijen op de BP Portrait Award shortlist verbeelden zelf-portretten, vrienden, familieleden of kennissen van de kunstenaars. Hoewel Modderman ook een model heeft gebruikt, is hij van alle 54 shortlisters de enige die een Bijbels thema heeft verbeeld. Is zijn originele onderwerp de reden dat hij heeft gewonnen of ligt er meer in het schilderij dan wat we in één oogopslag kunnen zien?

Tussen 2007 en 2015 studeerde Modderman aan de Academie Minerva, Beeldende Kunst en Vormgeving en de Klassieke Academie in Groningen waarna hij zijn kunstopleiding vervolgde op de Florence Academie of Art in Italië. Opgegroeid binnen een gereformeerd-vrijgemaakt gezin lagen Bijbelse voorstellingen als inspiratiebron voor de hand. Bij zijn eerste tentoonstelling Schoonheid van Religie gaf Modderman zichzelf een lastige opgave; hij wilde schilderen wat hij kende, maar hoe kon hij ervoor zorgen dat een grotendeels ongelovig publiek de schoonheid van zijn Bijbelse voorstellingen zou zien? Als oplossing koos hij de klassieke truc om dat moment in een verhaal te kiezen waar de menselijke emoties het hevigst zijn.‘[...] omdat iedereen zich daarin zou kunnen herkennen,’ aldus Modderman.

Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Deze truc paste hij ook toe op Restless, het schilderij waarmee Modderman de BP Young Artist Award won. Het verbeeldt de oudtestamentische priester, Elia, die door God is gestraft omdat het hem niet is gelukt zijn ongehoorzame zoons op het matje te roepen. We zien hier het moment dat Elia wakker wordt gehouden door zijn zorgen. Uit de titel – in het Nederlands Onrust – en de voorstelling op het schilderij alleen zou je dit achterliggende verhaal niet direct kunnen opmaken. Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Als model gebruikte Modderman een lokale stratenmaker, Oetze genaamd, die volgens hem de juiste ‘moedeloze’ blik bezat waar hij voor dit werk naar op zoek was. ‘Elia kan de slaap niet vatten,’ beschrijft Modderman. ‘Ik wilde de spanning in zijn gezicht weergeven en een emotie creëren die het midden houdt tussen spijt, angst en verdriet.’ Emoties die Oetze uitdroeg en die Modderman perfect wist te vangen op het paneel.

Wellicht schuilt de herkenbaarheid niet alleen in de emoties, maar ook in Moddermans schilderstijl. De religieuze thema’s, sobere achtergronden, beperkt kleurgebruik en dramatische licht-donker effecten doen sterk denken aan de meester van de Italiaanse barok, Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ook Caravaggio plukte graag zijn modellen van de straat om ze vervolgens een rol te geven in een Bijbels drama. De eerder genoemde truc, om als onderwerp het moment te kiezen waarop de emoties het meest rauw en plotseling zijn, zie je tevens terug in Caravaggio’s werk, zoals in zijn schilderij Judith onthoofdt Holofernes. Het feit dat bij beide kunstenaars de drang herkenbare emoties weer te geven groter is dan het realistisch verbeelden van een Bijbels verhaal maakt de overeenkomst compleet.

Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken.

Waar de inspiratie ook precies vandaan komt, Restless eist de aandacht op. Dit is ook opgemerkt door de jury die ‘[...] a surprising sense of immediacy’ toeschrijft aan het schilderij. Restless schreeuwt om compassie – zie deze mens! – en grijpt ons door de technische vaardigheid waardoor het haast een foto lijkt. Het kraakwitte doek steekt af tegen de donkere handen van de arbeider. En zijn gezicht, deels beschut door de warrige baard, verrast je door de fel afstekende blauwe ogen. Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken. Spijt, angst en verdriet, zoals Modderman beschreef. Gevoelens die wij allemaal kennen en waardoor de stratenmaker Oetze of de priester Elia ons zo bekend voorkomen; we zijn allemaal wel eens wakker gehouden door onze zorgen. Deze herkenbaarheid lijkt een belangrijker onderwerp te zijn geworden dan het niet direct herkenbare, oudtestamentische verhaal zelf en maakt het beeld daardoor nog tijdlozer.
Hoogstwaarschijnlijk is dat de reden waarom Restless met zijn religieuze thema kon winnen in een portretkunstwedstrijd.

De virtuele tentoonstelling, met alle inzendingen die op de shortlist stonden voor de BP Portrait en Young Artist Awards 2020, is te bewonderen op de website van de National Portrait Gallery, Londen.

 

Beeld: Restless van Egbert Modderman, fotografie: Mark Kohn

 

Mail

Suzanne Venneker is schrijver, kunsthistoricus, queer en feminist. Haar artikelen gaan voornamelijk over steden, de huidige samenleving, cultuur en kunst.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
Lees meer
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer