Asset 14

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

De BP Young Artist Award werd op 5 mei uitgereikt aan Egbert Modderman. Hij is de eerste Nederlandse winnaar sinds het bestaan van de prestigieuze prijs. De winst is opmerkelijk, niet alleen omdat de dertigjarige kunstenaar pas vijf jaar schildert. Ook omdat het winnende Restless een religieuze voorstelling toont. Alle schilderijen op de BP Portrait Award shortlist verbeelden zelf-portretten, vrienden, familieleden of kennissen van de kunstenaars. Hoewel Modderman ook een model heeft gebruikt, is hij van alle 54 shortlisters de enige die een Bijbels thema heeft verbeeld. Is zijn originele onderwerp de reden dat hij heeft gewonnen of ligt er meer in het schilderij dan wat we in één oogopslag kunnen zien?

Tussen 2007 en 2015 studeerde Modderman aan de Academie Minerva, Beeldende Kunst en Vormgeving en de Klassieke Academie in Groningen waarna hij zijn kunstopleiding vervolgde op de Florence Academie of Art in Italië. Opgegroeid binnen een gereformeerd-vrijgemaakt gezin lagen Bijbelse voorstellingen als inspiratiebron voor de hand. Bij zijn eerste tentoonstelling Schoonheid van Religie gaf Modderman zichzelf een lastige opgave; hij wilde schilderen wat hij kende, maar hoe kon hij ervoor zorgen dat een grotendeels ongelovig publiek de schoonheid van zijn Bijbelse voorstellingen zou zien? Als oplossing koos hij de klassieke truc om dat moment in een verhaal te kiezen waar de menselijke emoties het hevigst zijn.‘[...] omdat iedereen zich daarin zou kunnen herkennen,’ aldus Modderman.

Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Deze truc paste hij ook toe op Restless, het schilderij waarmee Modderman de BP Young Artist Award won. Het verbeeldt de oudtestamentische priester, Elia, die door God is gestraft omdat het hem niet is gelukt zijn ongehoorzame zoons op het matje te roepen. We zien hier het moment dat Elia wakker wordt gehouden door zijn zorgen. Uit de titel – in het Nederlands Onrust – en de voorstelling op het schilderij alleen zou je dit achterliggende verhaal niet direct kunnen opmaken. Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Als model gebruikte Modderman een lokale stratenmaker, Oetze genaamd, die volgens hem de juiste ‘moedeloze’ blik bezat waar hij voor dit werk naar op zoek was. ‘Elia kan de slaap niet vatten,’ beschrijft Modderman. ‘Ik wilde de spanning in zijn gezicht weergeven en een emotie creëren die het midden houdt tussen spijt, angst en verdriet.’ Emoties die Oetze uitdroeg en die Modderman perfect wist te vangen op het paneel.

Wellicht schuilt de herkenbaarheid niet alleen in de emoties, maar ook in Moddermans schilderstijl. De religieuze thema’s, sobere achtergronden, beperkt kleurgebruik en dramatische licht-donker effecten doen sterk denken aan de meester van de Italiaanse barok, Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ook Caravaggio plukte graag zijn modellen van de straat om ze vervolgens een rol te geven in een Bijbels drama. De eerder genoemde truc, om als onderwerp het moment te kiezen waarop de emoties het meest rauw en plotseling zijn, zie je tevens terug in Caravaggio’s werk, zoals in zijn schilderij Judith onthoofdt Holofernes. Het feit dat bij beide kunstenaars de drang herkenbare emoties weer te geven groter is dan het realistisch verbeelden van een Bijbels verhaal maakt de overeenkomst compleet.

Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken.

Waar de inspiratie ook precies vandaan komt, Restless eist de aandacht op. Dit is ook opgemerkt door de jury die ‘[...] a surprising sense of immediacy’ toeschrijft aan het schilderij. Restless schreeuwt om compassie – zie deze mens! – en grijpt ons door de technische vaardigheid waardoor het haast een foto lijkt. Het kraakwitte doek steekt af tegen de donkere handen van de arbeider. En zijn gezicht, deels beschut door de warrige baard, verrast je door de fel afstekende blauwe ogen. Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken. Spijt, angst en verdriet, zoals Modderman beschreef. Gevoelens die wij allemaal kennen en waardoor de stratenmaker Oetze of de priester Elia ons zo bekend voorkomen; we zijn allemaal wel eens wakker gehouden door onze zorgen. Deze herkenbaarheid lijkt een belangrijker onderwerp te zijn geworden dan het niet direct herkenbare, oudtestamentische verhaal zelf en maakt het beeld daardoor nog tijdlozer.
Hoogstwaarschijnlijk is dat de reden waarom Restless met zijn religieuze thema kon winnen in een portretkunstwedstrijd.

De virtuele tentoonstelling, met alle inzendingen die op de shortlist stonden voor de BP Portrait en Young Artist Awards 2020, is te bewonderen op de website van de National Portrait Gallery, Londen.

 

Beeld: Restless van Egbert Modderman, fotografie: Mark Kohn

 

Mail

Suzanne Venneker is schrijver, kunsthistoricus, queer en feminist. Haar artikelen gaan voornamelijk over steden, de huidige samenleving, cultuur en kunst.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

8 + 5 + 36 + 9

8 + 5 + 36 + 9

Het leven van de hoofdpersoon van dit korte verhaal speelt zich af in een kleine bubbel van drie personen: haar beste vriendin, het vriendje van haar beste vriendin en zijzelf. Een bubbel die vroeg of laat onvermijdelijk uiteen zal spatten. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Tip: Beleef een walgelijke extase 1

Beleef een walgelijke extase

Na het lezen van Clarice Lispectors meesterwerk, moet Rijk Kistemaker zich inhouden om niet allerlei wilde flora en fauna te gaan lastigvallen. Een tip over de verzoening met sidderende geleedpotigen en ander niet-menselijk gespuis.  Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 31

Het is voorbij voor je het weet

Deze week werden onze redacteuren blij van een veel te korte serie, een ongebruikelijke detective en muziek die niet voor jouw oren bestemd is. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Column: De jaren '20: brullen tot we gehoord zijn

De jaren '20: brullen tot we gehoord zijn

Nu Eva van den Boogaard lange, dunne sigaretten rookt en in een monument uit 1922 woont, vraagt ze zich af of ze misschien een soort heimwee heeft naar die jaren 20 van de vorige eeuw. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan