Asset 14

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

De BP Young Artist Award werd op 5 mei uitgereikt aan Egbert Modderman. Hij is de eerste Nederlandse winnaar sinds het bestaan van de prestigieuze prijs. De winst is opmerkelijk, niet alleen omdat de dertigjarige kunstenaar pas vijf jaar schildert. Ook omdat het winnende Restless een religieuze voorstelling toont. Alle schilderijen op de BP Portrait Award shortlist verbeelden zelf-portretten, vrienden, familieleden of kennissen van de kunstenaars. Hoewel Modderman ook een model heeft gebruikt, is hij van alle 54 shortlisters de enige die een Bijbels thema heeft verbeeld. Is zijn originele onderwerp de reden dat hij heeft gewonnen of ligt er meer in het schilderij dan wat we in één oogopslag kunnen zien?

Tussen 2007 en 2015 studeerde Modderman aan de Academie Minerva, Beeldende Kunst en Vormgeving en de Klassieke Academie in Groningen waarna hij zijn kunstopleiding vervolgde op de Florence Academie of Art in Italië. Opgegroeid binnen een gereformeerd-vrijgemaakt gezin lagen Bijbelse voorstellingen als inspiratiebron voor de hand. Bij zijn eerste tentoonstelling Schoonheid van Religie gaf Modderman zichzelf een lastige opgave; hij wilde schilderen wat hij kende, maar hoe kon hij ervoor zorgen dat een grotendeels ongelovig publiek de schoonheid van zijn Bijbelse voorstellingen zou zien? Als oplossing koos hij de klassieke truc om dat moment in een verhaal te kiezen waar de menselijke emoties het hevigst zijn.‘[...] omdat iedereen zich daarin zou kunnen herkennen,’ aldus Modderman.

Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Deze truc paste hij ook toe op Restless, het schilderij waarmee Modderman de BP Young Artist Award won. Het verbeeldt de oudtestamentische priester, Elia, die door God is gestraft omdat het hem niet is gelukt zijn ongehoorzame zoons op het matje te roepen. We zien hier het moment dat Elia wakker wordt gehouden door zijn zorgen. Uit de titel – in het Nederlands Onrust – en de voorstelling op het schilderij alleen zou je dit achterliggende verhaal niet direct kunnen opmaken. Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Als model gebruikte Modderman een lokale stratenmaker, Oetze genaamd, die volgens hem de juiste ‘moedeloze’ blik bezat waar hij voor dit werk naar op zoek was. ‘Elia kan de slaap niet vatten,’ beschrijft Modderman. ‘Ik wilde de spanning in zijn gezicht weergeven en een emotie creëren die het midden houdt tussen spijt, angst en verdriet.’ Emoties die Oetze uitdroeg en die Modderman perfect wist te vangen op het paneel.

Wellicht schuilt de herkenbaarheid niet alleen in de emoties, maar ook in Moddermans schilderstijl. De religieuze thema’s, sobere achtergronden, beperkt kleurgebruik en dramatische licht-donker effecten doen sterk denken aan de meester van de Italiaanse barok, Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ook Caravaggio plukte graag zijn modellen van de straat om ze vervolgens een rol te geven in een Bijbels drama. De eerder genoemde truc, om als onderwerp het moment te kiezen waarop de emoties het meest rauw en plotseling zijn, zie je tevens terug in Caravaggio’s werk, zoals in zijn schilderij Judith onthoofdt Holofernes. Het feit dat bij beide kunstenaars de drang herkenbare emoties weer te geven groter is dan het realistisch verbeelden van een Bijbels verhaal maakt de overeenkomst compleet.

Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken.

Waar de inspiratie ook precies vandaan komt, Restless eist de aandacht op. Dit is ook opgemerkt door de jury die ‘[...] a surprising sense of immediacy’ toeschrijft aan het schilderij. Restless schreeuwt om compassie – zie deze mens! – en grijpt ons door de technische vaardigheid waardoor het haast een foto lijkt. Het kraakwitte doek steekt af tegen de donkere handen van de arbeider. En zijn gezicht, deels beschut door de warrige baard, verrast je door de fel afstekende blauwe ogen. Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken. Spijt, angst en verdriet, zoals Modderman beschreef. Gevoelens die wij allemaal kennen en waardoor de stratenmaker Oetze of de priester Elia ons zo bekend voorkomen; we zijn allemaal wel eens wakker gehouden door onze zorgen. Deze herkenbaarheid lijkt een belangrijker onderwerp te zijn geworden dan het niet direct herkenbare, oudtestamentische verhaal zelf en maakt het beeld daardoor nog tijdlozer.
Hoogstwaarschijnlijk is dat de reden waarom Restless met zijn religieuze thema kon winnen in een portretkunstwedstrijd.

De virtuele tentoonstelling, met alle inzendingen die op de shortlist stonden voor de BP Portrait en Young Artist Awards 2020, is te bewonderen op de website van de National Portrait Gallery, Londen.

 

Beeld: Restless van Egbert Modderman, fotografie: Mark Kohn

 

Mail

Suzanne Venneker is schrijver, kunsthistoricus, queer en feminist. Haar artikelen gaan voornamelijk over steden, de huidige samenleving, cultuur en kunst.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!