Asset 14

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

De BP Young Artist Award werd op 5 mei uitgereikt aan Egbert Modderman. Hij is de eerste Nederlandse winnaar sinds het bestaan van de prestigieuze prijs. De winst is opmerkelijk, niet alleen omdat de dertigjarige kunstenaar pas vijf jaar schildert. Ook omdat het winnende Restless een religieuze voorstelling toont. Alle schilderijen op de BP Portrait Award shortlist verbeelden zelf-portretten, vrienden, familieleden of kennissen van de kunstenaars. Hoewel Modderman ook een model heeft gebruikt, is hij van alle 54 shortlisters de enige die een Bijbels thema heeft verbeeld. Is zijn originele onderwerp de reden dat hij heeft gewonnen of ligt er meer in het schilderij dan wat we in één oogopslag kunnen zien?

Tussen 2007 en 2015 studeerde Modderman aan de Academie Minerva, Beeldende Kunst en Vormgeving en de Klassieke Academie in Groningen waarna hij zijn kunstopleiding vervolgde op de Florence Academie of Art in Italië. Opgegroeid binnen een gereformeerd-vrijgemaakt gezin lagen Bijbelse voorstellingen als inspiratiebron voor de hand. Bij zijn eerste tentoonstelling Schoonheid van Religie gaf Modderman zichzelf een lastige opgave; hij wilde schilderen wat hij kende, maar hoe kon hij ervoor zorgen dat een grotendeels ongelovig publiek de schoonheid van zijn Bijbelse voorstellingen zou zien? Als oplossing koos hij de klassieke truc om dat moment in een verhaal te kiezen waar de menselijke emoties het hevigst zijn.‘[...] omdat iedereen zich daarin zou kunnen herkennen,’ aldus Modderman.

Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Deze truc paste hij ook toe op Restless, het schilderij waarmee Modderman de BP Young Artist Award won. Het verbeeldt de oudtestamentische priester, Elia, die door God is gestraft omdat het hem niet is gelukt zijn ongehoorzame zoons op het matje te roepen. We zien hier het moment dat Elia wakker wordt gehouden door zijn zorgen. Uit de titel – in het Nederlands Onrust – en de voorstelling op het schilderij alleen zou je dit achterliggende verhaal niet direct kunnen opmaken. Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Als model gebruikte Modderman een lokale stratenmaker, Oetze genaamd, die volgens hem de juiste ‘moedeloze’ blik bezat waar hij voor dit werk naar op zoek was. ‘Elia kan de slaap niet vatten,’ beschrijft Modderman. ‘Ik wilde de spanning in zijn gezicht weergeven en een emotie creëren die het midden houdt tussen spijt, angst en verdriet.’ Emoties die Oetze uitdroeg en die Modderman perfect wist te vangen op het paneel.

Wellicht schuilt de herkenbaarheid niet alleen in de emoties, maar ook in Moddermans schilderstijl. De religieuze thema’s, sobere achtergronden, beperkt kleurgebruik en dramatische licht-donker effecten doen sterk denken aan de meester van de Italiaanse barok, Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ook Caravaggio plukte graag zijn modellen van de straat om ze vervolgens een rol te geven in een Bijbels drama. De eerder genoemde truc, om als onderwerp het moment te kiezen waarop de emoties het meest rauw en plotseling zijn, zie je tevens terug in Caravaggio’s werk, zoals in zijn schilderij Judith onthoofdt Holofernes. Het feit dat bij beide kunstenaars de drang herkenbare emoties weer te geven groter is dan het realistisch verbeelden van een Bijbels verhaal maakt de overeenkomst compleet.

Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken.

Waar de inspiratie ook precies vandaan komt, Restless eist de aandacht op. Dit is ook opgemerkt door de jury die ‘[...] a surprising sense of immediacy’ toeschrijft aan het schilderij. Restless schreeuwt om compassie – zie deze mens! – en grijpt ons door de technische vaardigheid waardoor het haast een foto lijkt. Het kraakwitte doek steekt af tegen de donkere handen van de arbeider. En zijn gezicht, deels beschut door de warrige baard, verrast je door de fel afstekende blauwe ogen. Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken. Spijt, angst en verdriet, zoals Modderman beschreef. Gevoelens die wij allemaal kennen en waardoor de stratenmaker Oetze of de priester Elia ons zo bekend voorkomen; we zijn allemaal wel eens wakker gehouden door onze zorgen. Deze herkenbaarheid lijkt een belangrijker onderwerp te zijn geworden dan het niet direct herkenbare, oudtestamentische verhaal zelf en maakt het beeld daardoor nog tijdlozer.
Hoogstwaarschijnlijk is dat de reden waarom Restless met zijn religieuze thema kon winnen in een portretkunstwedstrijd.

De virtuele tentoonstelling, met alle inzendingen die op de shortlist stonden voor de BP Portrait en Young Artist Awards 2020, is te bewonderen op de website van de National Portrait Gallery, Londen.

 

Beeld: Restless van Egbert Modderman, fotografie: Mark Kohn

 

Mail

Suzanne Venneker is schrijver, kunsthistoricus, queer en feminist. Haar artikelen gaan voornamelijk over steden, de huidige samenleving, cultuur en kunst.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer