Asset 14

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

Hoe een Bijbels schilderij een prestigieuze portretprijs won

De BP Young Artist Award werd op 5 mei uitgereikt aan Egbert Modderman. Hij is de eerste Nederlandse winnaar sinds het bestaan van de prestigieuze prijs. De winst is opmerkelijk, niet alleen omdat de dertigjarige kunstenaar pas vijf jaar schildert. Ook omdat het winnende Restless een religieuze voorstelling toont. Alle schilderijen op de BP Portrait Award shortlist verbeelden zelf-portretten, vrienden, familieleden of kennissen van de kunstenaars. Hoewel Modderman ook een model heeft gebruikt, is hij van alle 54 shortlisters de enige die een Bijbels thema heeft verbeeld. Is zijn originele onderwerp de reden dat hij heeft gewonnen of ligt er meer in het schilderij dan wat we in één oogopslag kunnen zien?

Tussen 2007 en 2015 studeerde Modderman aan de Academie Minerva, Beeldende Kunst en Vormgeving en de Klassieke Academie in Groningen waarna hij zijn kunstopleiding vervolgde op de Florence Academie of Art in Italië. Opgegroeid binnen een gereformeerd-vrijgemaakt gezin lagen Bijbelse voorstellingen als inspiratiebron voor de hand. Bij zijn eerste tentoonstelling Schoonheid van Religie gaf Modderman zichzelf een lastige opgave; hij wilde schilderen wat hij kende, maar hoe kon hij ervoor zorgen dat een grotendeels ongelovig publiek de schoonheid van zijn Bijbelse voorstellingen zou zien? Als oplossing koos hij de klassieke truc om dat moment in een verhaal te kiezen waar de menselijke emoties het hevigst zijn.‘[...] omdat iedereen zich daarin zou kunnen herkennen,’ aldus Modderman.

Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Deze truc paste hij ook toe op Restless, het schilderij waarmee Modderman de BP Young Artist Award won. Het verbeeldt de oudtestamentische priester, Elia, die door God is gestraft omdat het hem niet is gelukt zijn ongehoorzame zoons op het matje te roepen. We zien hier het moment dat Elia wakker wordt gehouden door zijn zorgen. Uit de titel – in het Nederlands Onrust – en de voorstelling op het schilderij alleen zou je dit achterliggende verhaal niet direct kunnen opmaken. Het zou evengoed het drama van een hedendaagse dakloze kunnen zijn.

Als model gebruikte Modderman een lokale stratenmaker, Oetze genaamd, die volgens hem de juiste ‘moedeloze’ blik bezat waar hij voor dit werk naar op zoek was. ‘Elia kan de slaap niet vatten,’ beschrijft Modderman. ‘Ik wilde de spanning in zijn gezicht weergeven en een emotie creëren die het midden houdt tussen spijt, angst en verdriet.’ Emoties die Oetze uitdroeg en die Modderman perfect wist te vangen op het paneel.

Wellicht schuilt de herkenbaarheid niet alleen in de emoties, maar ook in Moddermans schilderstijl. De religieuze thema’s, sobere achtergronden, beperkt kleurgebruik en dramatische licht-donker effecten doen sterk denken aan de meester van de Italiaanse barok, Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ook Caravaggio plukte graag zijn modellen van de straat om ze vervolgens een rol te geven in een Bijbels drama. De eerder genoemde truc, om als onderwerp het moment te kiezen waarop de emoties het meest rauw en plotseling zijn, zie je tevens terug in Caravaggio’s werk, zoals in zijn schilderij Judith onthoofdt Holofernes. Het feit dat bij beide kunstenaars de drang herkenbare emoties weer te geven groter is dan het realistisch verbeelden van een Bijbels verhaal maakt de overeenkomst compleet.

Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken.

Waar de inspiratie ook precies vandaan komt, Restless eist de aandacht op. Dit is ook opgemerkt door de jury die ‘[...] a surprising sense of immediacy’ toeschrijft aan het schilderij. Restless schreeuwt om compassie – zie deze mens! – en grijpt ons door de technische vaardigheid waardoor het haast een foto lijkt. Het kraakwitte doek steekt af tegen de donkere handen van de arbeider. En zijn gezicht, deels beschut door de warrige baard, verrast je door de fel afstekende blauwe ogen. Ze grijpen je en trekken je mee in hun emotie door je direct aan te kijken. Spijt, angst en verdriet, zoals Modderman beschreef. Gevoelens die wij allemaal kennen en waardoor de stratenmaker Oetze of de priester Elia ons zo bekend voorkomen; we zijn allemaal wel eens wakker gehouden door onze zorgen. Deze herkenbaarheid lijkt een belangrijker onderwerp te zijn geworden dan het niet direct herkenbare, oudtestamentische verhaal zelf en maakt het beeld daardoor nog tijdlozer.
Hoogstwaarschijnlijk is dat de reden waarom Restless met zijn religieuze thema kon winnen in een portretkunstwedstrijd.

De virtuele tentoonstelling, met alle inzendingen die op de shortlist stonden voor de BP Portrait en Young Artist Awards 2020, is te bewonderen op de website van de National Portrait Gallery, Londen.

 

Beeld: Restless van Egbert Modderman, fotografie: Mark Kohn

 

Mail

Suzanne Venneker is schrijver, kunsthistoricus, queer en feminist. Haar artikelen gaan voornamelijk over steden, de huidige samenleving, cultuur en kunst.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

TIP: Verander je perspectief

Verander je perspectief

De geschiedenis maar ook het heden lijken vaak een ver-van-ons-bed-show. Else Boer onderzoekt hoe je belangrijke gebeurtenissen pijnlijk dicht naar je toe haalt. Een tip om op zoek te gaan naar verhalen die je wereld- en zelfbeeld doen kantelen. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

 1

Met een liefdevolle blik

Deze week worden we blij van een documentaire over een Japanse oudtante, een datingshow op Netflix en een podcast over misdaad en alcohol. Lees meer

Vrije val

Vrije val

Een bekend gevoel voor velen: vastzitten op een feestje waar je niet wilt zijn. De vrouw in dit verhaal zoekt naar manieren om zichzelf en haar gebroken hart staande te houden in het nachtelijk gewoel. Lees meer

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Een promenade die oorspronkelijk naar de oprichter van het fort was vernoemd, kreeg niet lang geleden een nieuwe naam. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De tent die in 'A Show Off' hoog richting de hemel reikt, wankelt door overmoed. Als een stomme film waarbij de pianist in de zaal letterlijk de toon zette bij het filmbeeld, zo vallen beeld en geluid hier ook samen. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Alex Philippa moet niks hebben van zij die het quarantaine-leven willen optimaliseren. Zelfisolatie is niet optimaal, maar onnatuurlijk en eenzaam. Lees Alex' tip over zelfbehoud in lockdown. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Alles vijf sterren: 28

Breng ons naar zee

Deze week worden we blij van de documentaire Les plages d'Agnès, een boek over de midzomer en een recept voor veganistische zalm. Lees meer

Magma

Magma in mijn onderbuik

'Bij Cas liet ik los dat het drie uur ’s nachts was, dat ik morgen om acht uur op mijn werk moest zijn.' Een kort verhaal van Joanne van Beek. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

Hoe Maaike Fransens baksels zich tot haar zorgen verhouden, is aan ons om te bepalen. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

Zoek naar de oorsprong

Zoek naar de oorsprong

Babeth Fonchie schreef drie gedichten over geknutselde ouderfiguren en vroege herinneringen. Lees meer

 1

Hoe vang je activisme in beeld?

Hoe dun is de scheidslijn tussen een sterke boodschap en een kwalijke misser? Hoe luid moet je van je laten horen als witte illustrator, en vraag je geld voor het gebruik van een illustratie van George Floyd? Drie illustratoren gaan in gesprek. Lees meer

Alles vijf sterren: 27

Het mag eindelijk (weer)

Deze week worden we blij van een serie uit de zeroes, een boek dat ons meeneemt naar Istanbul en, eindelijk, weer een bezoekje aan het theater. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan