Asset 14

Het verlangen om (aan) te raken

Het verlangen om (aan) te raken 1

Miss! Selfie?! Drie gehoofddoekte pubermeisjes kijken me verlegen lachend aan, hun smartphones vastberaden in de hand. We staan op een van de drukste pleinen van Jakarta, ik voel me een vieze, bezwete toerist, en als een van de weinige witte lange mensen hier word ik sowieso al genoeg aangestaard. Toch haal ik lachend mijn schouders op en zet mijn tas op de grond. Een uitgebreide fotoshoot volgt: eerst met z’n eerst met z’n vieren, dan ieder meisje alleen met mij. Een jonger broertje dat van een afstandje heeft staan kijken durft zich er uiteindelijk ook in te mengen, en als moeder even later met een kinderwagen verschijnt, volgen nog eindeloos veel ongemakkelijke portretten van mij met baby. Bij gebrek aan een gemeenschappelijke taal blijken foto’s een effectief middel om toch iets meer dan een glimlach uit te wisselen met die rare, uit de kluiten gewassen witte mensen.

Fotografie als uitnodiging tot contact. Het is een idee dat ik niet had verwacht aan te treffen op de Unseen Photo Fair, maar dat in de marges overal opdook. De opzet van de beurs, die ieder jaar eind september neerstrijkt in de Westergasfabriek in Amsterdam, is aan de ene kant commercieel: galeries uit de hele wereld tonen er hun collectie aan rijke verzamelaars en aan musea. Dit levert veel witte muren op met saaie, dure plaatjes voor boven de bank, maar ook exposities met interessant werk van kunstenaars en fotografen als Jennifer Tee, Scarlett Hooft Graafland en Navid Nuur. Toch is het allemaal wel heel veilig en gelikt: met je glas prosecco in de hand kijken naar mooie plaatjes, of naar plaatjes die zodanig bevestigd zijn als kunst dat ze ook lelijk mogen zijn. White walls, designer dresses. In de hoofdexposities is weinig ruimte voor nieuwe, spannende ideeën over fotografie; wat het is, wat het zou kunnen zijn. Maar in de programma’s rondom die exposities is die ruimte er des te meer.

Goede gesprekken
Zo is er ‘Making Memeries’, een reizende tentoonstelling met bijbehorend programma door Bruno Ceschel, directeur van fotografieplatform Self Publish, Be Happy, en kunstenaar Lucas Blalock. Het uitgangspunt is de veranderende rol van fotografie in het alledaagse leven: waar vroeger fotografie vroeger vooral diende als een middel om de tijd te bevriezen en herinneringen vast te leggen in print, bevinden we ons tegenwoordig in een wereld waar het maken en uitwisselen van vluchtige, efemere beelden centraal staat. Hoe gaan hedendaagse fotografen hiermee om?

De expositie bestaat uit acht enorme fotopanelen, die in een achthoek zijn opgesteld. Binnen in die achthoek vinden programma’s plaats die de grenzen tussen fotografie en performance, tussen verstilde van fotografie en het beweeglijke, lichamelijke of intermenselijke van theater, opzoeken. Een mooi voorbeeld daarvan is 'The Clinic', waar je als bezoeker vijftien minuten in gesprek gaat met een fotograaf, filosoof of psycholoog, over een foto die je zelf hebt gemaakt. Vooral over de foto dus, dacht ik. Maar voor ik het wist hoorde ik mezelf vertellen waarom ik van rotsklauteren hou en waarom ik bang ben voor niets doen.

unseen-photo-fair-2016-almicheal-fraay-1

Wereldbeelden samenbrengen
Ook bij de installatie van 8 BALL Zines, een project geïnitieerd door Lele Saveri, staat het idee van ontmoeting centraal. De New Yorkse fotograaf vroeg 41 fotografen uit 19 verschillende landen, verspreid over 4 werelddelen, om foto’s in te sturen, die hij per inzending verwerkte in een ‘zine’; een boekje van gefotokopieerde en aan elkaar geniete A4'tjes. Het oogt op het eerste gezicht wat amateuristisch, maar de boekjes zijn stuk voor stuk zorgvuldig samengesteld, en ook in deze kwaliteit zijn de foto’s sprekend genoeg. Zo zijn er de portretten van de Ugandees-Keniaanse fotograaf Richard Lokiden Wani, die inwoners van zijn geboortedorp portretteert zoals zij graag geportretteerd willen worden. Een dokter nonchalant leunend op het bordje van zijn praktijk, een vrouw staand in een maïsveld in een zondagse jurk met bijpassende tas, of een man voor zijn gloednieuwe, met slingers behangen auto. Of de foto’s van Yang Seungwoo, die jarenlang werkte voor de Yakuza, de Japanse maffia, en deze wereld op indringende wijze in beeld brengt. Stuk voor stuk openen de boekjes een wereld, en in de installatie van 8 BALL ZINES hangen ze in een ruitvorm gerangschikt aan de muur; verschillend, maar allemaal gelijk.

Het idee voor dit project, vertelt Saveri – gemillimeterd bruin haar, armen vol tatoeages en vriendelijk twinkelende bruine ogen – ontstond toen de vluchtelingencrisis op haar hoogtepunt was: ‘Het vreemde, buitenlandse, werd om me heen telkens als een bedreiging afgeschilderd, iets dat je met muren buiten moet houden.’ Als antwoord daarop zocht hij naar een manier om verschillende visies, afkomstig uit verschillende delen van de wereld, samen te brengen, via een medium dat altijd heeft gestaan voor vrije expressie en verspreiding van informatie. Het mooie aan zines is immers het open en onafhankelijke karakter ervan: zelfgemaakte, gefotokopieerde boekjes zijn sinds de jaren ’70 een middel geweest voor underground dichters, schrijvers, activisten, en kunstenaars om hun ideeën uit te drukken en op een goedkope manier te verspreiden, zonder tussenkomst van uitgevers en galeries. Dat toegankelijke karakter straalt ook van de installatie van 8 BALL Zines af: bezoekers kunnen zelf een exemplaar van de boekjes meenemen, tegen een symbolische prijs van een euro per stuk.

Afstand en intimiteit
Fotografie is van oorsprong een afstandelijk medium. De fotograaf bekijkt de wereld vanachter een lens, veilig, verscholen. Zelfs wanneer je de meest intieme scènes fotografeert, is er altijd nog dat apparaat waarachter je jezelf onkwetsbaar kunt wanen. Er staat niets op het spel; jij zelf blijft buiten beeld. Ook als bezoeker van een fotografietentoonstelling staat er weinig op het spel; er is een glazen wand tussen jezelf en de wereld die op de foto’s wordt afgebeeld. Een beeld kan je raken, aangrijpen, je kunt er misselijk van worden, maar je kunt er ook van weglopen, je blik afwenden. Nooit komt iets echt dichtbij, je wordt geraakt, maar nooit aangeraakt. De wand is er altijd.

Juist moderne verschijnselen als de smartphone, die ons tot narcistische eikels zouden maken, hebben daar verandering in gebracht.

'Fotografie is geen eenrichtingsverkeer meer'

Zoiets banaals als mijn verzameling vakantieselfies laat dat al zien: een paar jaar geleden verschool ik me als toerist nog achter een dikke spiegelreflexcamera terwijl ik exotische derdewereldtaferelen fotografeerde, nu was ik overal waar ik ging zelf ineens het exotische object. Met alle ongemakkelijkheid en kwetsbaarheid die daarbij hoort. Fotografie is geen eenrichtingsverkeer meer, maar iets waar iedereen toegang toe heeft, waarmee je verschillende perspectieven op de wereld kunt openen en met elkaar in contact kunt brengen. Een aanleiding voor een ontmoeting, of een gesprek. Dat deze ontwikkelingen hun weg naar de fotografie met een grote F vinden, wordt duidelijk in de marges van Unseen, in projecten die ontstaan zijn vanuit het verlangen om te ontmoeten, om aan te raken. Tussen de witte muren vol mooie plaatjes wordt de wand daar soms, heel even, vloeibaar.

Beeld:
Unseen Photo Fair, 2016 © Iris Duvekot 1-9
Unseen Photo Fair 2016 © Almicheal Fraay 1-2

Mail

Sarah van Binsbergen is Hard//hoofdredacteur, antropoloog, journalist. // sarah@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

TIP: Verander je perspectief

Verander je perspectief

De geschiedenis maar ook het heden lijken vaak een ver-van-ons-bed-show. Else Boer onderzoekt hoe je belangrijke gebeurtenissen pijnlijk dicht naar je toe haalt. Een tip om op zoek te gaan naar verhalen die je wereld- en zelfbeeld doen kantelen. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

 1

Met een liefdevolle blik

Deze week worden we blij van een documentaire over een Japanse oudtante, een datingshow op Netflix en een podcast over misdaad en alcohol. Lees meer

Vrije val

Vrije val

Een bekend gevoel voor velen: vastzitten op een feestje waar je niet wilt zijn. De vrouw in dit verhaal zoekt naar manieren om zichzelf en haar gebroken hart staande te houden in het nachtelijk gewoel. Lees meer

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Een promenade die oorspronkelijk naar de oprichter van het fort was vernoemd, kreeg niet lang geleden een nieuwe naam. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De tent die in 'A Show Off' hoog richting de hemel reikt, wankelt door overmoed. Als een stomme film waarbij de pianist in de zaal letterlijk de toon zette bij het filmbeeld, zo vallen beeld en geluid hier ook samen. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Alex Philippa moet niks hebben van zij die het quarantaine-leven willen optimaliseren. Zelfisolatie is niet optimaal, maar onnatuurlijk en eenzaam. Lees Alex' tip over zelfbehoud in lockdown. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Alles vijf sterren: 28

Breng ons naar zee

Deze week worden we blij van de documentaire Les plages d'Agnès, een boek over de midzomer en een recept voor veganistische zalm. Lees meer

Magma

Magma in mijn onderbuik

'Bij Cas liet ik los dat het drie uur ’s nachts was, dat ik morgen om acht uur op mijn werk moest zijn.' Een kort verhaal van Joanne van Beek. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

Hoe Maaike Fransens baksels zich tot haar zorgen verhouden, is aan ons om te bepalen. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

Zoek naar de oorsprong

Zoek naar de oorsprong

Babeth Fonchie schreef drie gedichten over geknutselde ouderfiguren en vroege herinneringen. Lees meer

 1

Hoe vang je activisme in beeld?

Hoe dun is de scheidslijn tussen een sterke boodschap en een kwalijke misser? Hoe luid moet je van je laten horen als witte illustrator, en vraag je geld voor het gebruik van een illustratie van George Floyd? Drie illustratoren gaan in gesprek. Lees meer

Alles vijf sterren: 27

Het mag eindelijk (weer)

Deze week worden we blij van een serie uit de zeroes, een boek dat ons meeneemt naar Istanbul en, eindelijk, weer een bezoekje aan het theater. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan