Asset 14

Het is net alsof ze zeggen: ‘Houd maar op met kunstenaar zijn’

Het is net alsof ze zeggen: ‘Houd maar op met kunstenaar zijn.’ 2/3

Naar aanleiding van de open brief van Platform BK die erop wees dat studenten aan de kunstacademies niet goed voorbereid worden op de beroepspraktijk ging Vivian Mac Gillavry in gesprek met drie kunstenaars. Ze vraagt hen hoe hun kunstwereld eruitziet, wat ze van de bestaande systemen vinden en in hoeverre zij daarop voorbereid waren. Kunstenaar Koos Buster is de tweede die zij spreekt.

Koos studeerde in 2018 af aan de keramiek-afdeling van de Gerrit Rietveld Academie. Hij maakt kunst om de wereld mooier te maken. Koos: “Kunst is gekkigheid die ik als kunstenaar wil delen. Als ik iets moois of interessants heb gemaakt, dan wil ik het aan de mensen laten zien. Ik zie een kunstenaar als een aanwijsstok die thema's uitlicht die voor de kunstenaar zelf belangrijk zijn. Met mijn werk maak ik verhalen en theater om mensen te beroeren en om mijzelf te verbazen. Ik gun mensen een glimlach als ze naar mijn werk kijken.”

Hoeveel aandacht werd er besteed aan het leven na de academie tijdens je opleiding?
Op mijn afdeling kregen we een gastles van de oud-directeur van de Rijksakademie, Janwillem Schrofer. Hij vertelde over de positionering van de kunstenaar, gaf tips en tricks voor contact met galeries en beantwoordde onze vragen. Per afdeling worden er andere dingen georganiseerd, dus er zijn ook afdelingen die misschien nooit zo’n praatje krijgen. Elk jaar wordt er ook een markt georganiseerd, met stalletjes waar fondsen te vinden zijn. Ik ben bij alles langs geweest en dat was leerzaam, maar het meeste moet je zelf uitvinden.

Je krijgt vaak enkel uitleg als je vragen stelt maar soms weet je niet eens welke vragen je moet stellen

Vind je dat ze op kunstacademies studenten meer moeten doceren over de beroepspraktijk?
Ja, en nee. De kunstwereld zit vol met ongeschreven regels, wat ook betekent dat niemand echt weet hoe het werkt. Je hebt geen handleiding als kunstenaar maar ervaringen met elkaar delen, zowel vanuit de leraren of alumni, dat zou goed zijn. Je krijgt vaak enkel uitleg als je vragen stelt maar soms weet je niet eens welke vragen je moet stellen. Ik denk dat het goed zou zijn als jonge kunstenaars die in het veld actief zijn gastlessen zouden geven, zodat je vanuit verschillende hoeken verschillende verhalen hoort.

Interview gaat verder onder de foto.
Het is net alsof ze zeggen: ‘Houd maar op met kunstenaar zijn.’ 2/3 2

En de pragmatische kant van het kunstenaarschap?
Kijk, een factuur opstellen: daar kom je wel achter. Maar er zou wel een les moeten komen met: Hoe prijs je je werk? Dat is super lastig om zelf maar een beetje uit te zoeken. Zo weet ik van mensen die hun eindexamenwerk aan het begin van de expositie voor €150 verkochten en aan de het einde van die vijf dagen de prijs ontzettend omhooggooien omdat ze dan pas doorhebben hoeveel hun werk waard is. Dat zou van tevoren moeten worden besproken met studenten. Ik heb dat ook zo ervaren tijdens mijn eindexamen.

Je werd door Akzonobel benaderd tijdens de eindexamenexpositie omdat ze jouw werk wilde kopen. Hoeveel heb je er toen voor gevraagd?
€365.000 Dat was namelijk de prijs van mijn ouderlijk huis dat toen te koop stond. Dat zei ik als een grapje maar ik wist bijvoorbeeld niet dat Akzonobel een grote speler was binnen de kunstwereld. Niet dat ik dan serieuzer dat gesprek in was gegaan, maar wel iets minder onwetend.

Ik vind het lastig dat fondsen zoveel macht hebben

Inmiddels ben je al een aantal jaar actief als kunstenaar: kun je rondkomen van je kunstpraktijk?
Ik verdien op dit moment genoeg geld met mijn kunstenaarschap om er niet naast te hoeven werken. Als ik geen kinderen had gehad die zorgen voor voldoende afleiding, dan had ik alsnog een baan ernaast gehad. Niet voor het geld, maar voor de afleiding. Het zorgt ervoor dat ik even afstand neem van mijn werk, uit het maakproces kom ,en daardoor dus ook niet helemaal vast kom te zitten in de studio. Werken buiten je praktijk om fungeert dan als pauze van je werk. Dat werkt op twee manieren goed, want het geld kun je gebruiken als investering in je praktijk, en je neemt letterlijk even afstand van je werk. Het idee dat je enkel succesvol bent als je alleen maar in je studio staat, is verouderd.

Wordt je werk beïnvloed doordat je afhankelijk bent van verkoop voor je levensonderhoud?
Ik maak kleine werken waarvan ik weet dat ze verkopen, bijvoorbeeld keramieken pakjes sigaretten en uitgedrukte peuken. Als ik die genoeg verkoop, red ik het wel financieel. Ze betalen een groot deel van mijn materiaal- en leefkosten en ik zie ze als visitekaartjes. Daardoor kan ik ook weer grote(re) werken maken die misschien niet verkopen, dus daar zoek ik de vrijheid op.

Veel kunstenaars zijn afhankelijk van het subsidiesysteem van fondsen. Wat vind je van dat systeem?
Ik heb daar een ingewikkelde relatie mee. Fondsen geven geld aan kunstenaars, maar wat ze vooral geven is een keurmerk van waardering. Ik heb de Kunstenaar Start(beurs)van het Mondriaanfonds niet gekregen, en dat heeft me heel onzeker gemaakt. Dat ik het geld niet kreeg, vond ik veel minder erg dan dat ik het vinkje van het Mondriaanfonds niet kreeg.

Interview gaat verder onder de foto.
Het is net alsof ze zeggen: ‘Houd maar op met kunstenaar zijn.’ 2/3 1

Hoe ben je met die tegenslag omgegaan?
Het heeft me een instelling gegeven van fuck it, dan ga ik het zelf verdienen. Je zult in de kunst sowieso heel hard moeten werken als je geen geld vanuit huis mee hebt gekregen, geen vangnet hebt, of een goedbetaalde baan naast je kunstpraktijk. Om die reden is een fonds natuurlijk wel een goede manier om niet alleen maar bezig te hoeven zijn met geld verdienen naast je praktijk, maar ik vind het lastig dat fondsen zoveel macht hebben. Mijn afstudeerwerk werd bijvoorbeeld heel goed ontvangen, maar het is ook decoratief werk dat ik maakte op een conceptuele school. Dat zorgde tijdens mijn opleiding soms al voor onzekere gevoelens en als je dan die afwijzing krijgt van hét belangrijkste kunstfonds dan voelt het alsof je er niet bij hoort, alsof je niet wordt toegelaten tot de kunstwereld. Iedereen die de aanvraag niet gehonoreerd krijgt, schijnt dezelfde afwijzingszin te ontvangen, namelijk, dat je werk te weinig zeggingskracht heeft. Zo’n zin kan mensen echt breken. Alsof ze zeggen: ‘Hou maar op met kunstenaar zijn.’ Zelfs bij mensen zoals ik, die relatief al veel succes hebben, en op plekken hebben geëxposeerd.

Je kunt als kunstenaar bijna niet om de fondsen heen?
Als je een groot project wilt doen dan moet je wel bij hen langs en wie hun stempel krijgt, krijgt ook meer aanzien op het speelveld, en dus ook meer kansen en aandacht. Ik vind eerlijk gezegd dat het Mondriaan fonds te veel macht heeft. Maar dat uitspreken in dit interview vind ik ook eng, omdat ze wel een belangrijke speler zijn. Als je goed kunt schrijven dan kom je er ook gemakkelijker doorheen, lijkt het soms. Kunstenaar Gijs Assmann kwam een keer langs op de afdeling en die zei toen: ‘Een kunstenaar is niet altijd degene die zijn eigen werk het beste kan uitleggen.’ Dat geldt voor mij ook. Ook is het super lastig om je werk te beschrijven in taal en foto’s. Vooral bij sculptuur.

Je kunt afstuderen met een lege ruimte, zolang je het conceptueel goed kunt onderbouwen

Schrijf je nog wel eens een fonds aan voor je werk?
Ik heb weleens fondsen gekregen voor projecten, en voor de residentie die ik nu doe krijg ik een bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds. Daar ben ik heel erg blij mee, want het is lastig om alle kosten zelf te betalen. Maar door mijn ervaring met het Mondriaan Fonds heb ik ook een beetje een afkeer gekregen van fondsen. Het gevoel dat je zo hard je best doet, en dan krijg je te horen dat je er niet bij hoort: ik heb geen zin om me zo te voelen. Er tegenover staat dat als je dan wel een fonds krijgt, je helemaal gelukkig bent, maar je legt bij externen de macht om jou als kunstenaar te rechtvaardigen. En dat is heel gek. Wie zijn die mensen?

Zijn er systemen die je wel goed vindt? 
Residenties zijn fantastisch. Het is prettig om volledig te kunnen focussen tijdens een werkperiode. En er is geen concurrentiestrijd, want iedereen is gewoon bezig met zijn eigen werk. De kunstbeurs Unfair vind ik ook tof. Die beurs wordt opgebouwd door de kunstenaars zelf, waardoor je elkaar leert kennen en je netwerk vergroot. De gesprekken met andere kunstenaars waren fijn, want het kunstenaarsbestaan kan best eenzaam zijn. Je hoeft daar ook geen percentage af te staan en hoeft niet te betalen om mee te doen. Dat is bij veel andere beurzen anders.

Als je kijkt naar de bedragen die soms worden gevraagd voor kunst die bij beurzen of in galeries hangt, dan lijkt kunst vooral iets voor de elite. Hoe denk je daarover?
Ook dat is een reden voor mij om kleine werken te verkopen. Er zijn ook steeds meer mensen die op andere manieren omgaan met het systeem. Jan Hoek hanteert verschillende prijzen bijvoorbeeld: voor rijke mensen, middeninkomens en arme(re) mensen. Dat is ook een manier om kunst minder exclusief te maken. Ik geloof dat kunst voor iedereen toegankelijk moet zijn, dus stemde ik in met een camping die mij vroeg te exposeren in hun washok. Ik vind dat contrast heel leuk met in een washok exposeren, maar bijvoorbeeld ook op Art Rotterdam. Zo komt mijn werk ook op plekken waar mensen op vakantie hun tanden poetsen, en het past ook bij mij. Ik kwam zelf namelijk nooit op plekken als Art Rotterdam. Kunst mag ook buiten die bekende expositieplekken worden getoond.

Hoe zou kunst toegankelijker kunnen worden gemaakt volgens jou?
Ik ben verbaasd dat beurzen zo’n drempel creëren. Waarom is Art Rotterdam niet gratis voor iedereen onder de 18, bijvoorbeeld? Of zoals ze het in Engeland doen: maak musea gratis voor iedereen. En, herschrijf de museumteksten! In musea hangen zulke conceptuele teksten waar ik niks van begrijp en waardoor ik me ook niet verbonden voel met het werk. Ik denk dat veel mensen dat ervaren. Daarnaast gaat veel kunst momenteel over zware thema’s. Of je ziet veel internetkunst, AI-referenties, of conceptueel werk. Je kunt op een kunstacademie afstuderen met een lege ruimte, zolang je het conceptueel goed kunt onderbouwen. Helemaal prima dat dat er is, maar ikzelf heb daar niet zoveel mee. Ik heb te veel makersdrang daarvoor. Kunst mag overal overgaan maar ik wil met mijn eigen werk de wereld vooral leuker maken.

Foto's via Koos Buster.

Mail

Vivian Mac Gillavry (zij/haar) is antropoloog, beeldend kunstenaar en dyslect. Ze verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, beeldend werk en beeld-taalcombinaties.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer