Asset 14

Het geweld van Hafid Bouazza

Hafid Bouazza prees Hans Teeuwen, die tijdens Zomergasten een "lyrische kant van zichzelf liet zien". Jeroen snapt ook niet wat hij daarmee bedoelde. "Bouazza hanteert slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven."

Deze week verscheen er een opiniestuk van de hand van Hafid Bouazza in NRC Handelsblad, waarin hij betoogde dat het woord superieur is aan (islamitisch) geweld en dat het daarom zorgwekkend is dat islamcritici zich de mond laten snoeren door dreigementen van moslims. Op zich een weinig opzienbarende mening: laat in de zin hierboven alle referenties aan de islam weg, en er staat een bewering waar niemand het mee oneens zal zijn: praten is beter dan meppen.

Desondanks doet Bouazza met veel omhaal van woorden een aantal beweringen die ik nu "zorgwekkend" vind. Wat ik mij ten zeerste afvraag, is of de taal zoals Bouazza die in zijn stuk beschrijft, nu werkelijk zoveel onschuldiger is dan het geweld van de islamistische horden.

Bouazza schrijft zijn betoog naar aanleiding van de Zomergastenaflevering met Hans Teeuwen van afgelopen zondag. Daarin zat een blokje ‘politiek’ waarin Teeuwen zich liet gelden als een vriend van de grote doden Pim en Theo. Hij liet een interview van de een met de ander zien en een schuimbekkende blogger die boos is op de islam. In het gesprek dat volgde onderschreef Teeuwen de standpunten over de islam die naar voren kwamen en gaf hij toe zich ten aanzien van dit thema in te houden uit angst voor geweld.

Theo van Gogh en Harry van Bommel in afwachting van een debat, september 2004. Foto: Jan Postma.

Wat schrijft Bouazza hier nu over? Teeuwen liet "een lyrische kant van zichzelf zien. Hij prikkelde de kijkers geregeld tot luid commentaar en onderlinge discussies; zijn verweer tegen de gruwelijke termen en dooddoeners ‘islamofobie’ en ‘racisme’ was epigrammatisch; zijn zelfkritiek op zijn geestestoestand na de moord op Theo van Gogh was lyrisch."

Epigrammatisch betekent "kort en zinrijk, scherp en stekelig als (in) een epigram". Wat lyrisch in deze constellatie betekent is mij volstrekt onduidelijk, terwijl ik mijzelf toch zie als iemand die de betekenis van dat woord al een aantal jaren beheerst. Wat Bouazza ook bedoelen mag, het is duidelijk dat hij de politieke uitspraken van Teeuwen niet toetst op hun inhoudelijke overtuigingskracht, hun coherentie, hun relevantie of hun waarheidsgehalte. Louter omdat Teeuwen "lyrisch" is (je kan de betekenis van een woord ook zo oprekken dat het uiteindelijk niets meer betekent), heeft hij gelijk.

In de rest van zijn schrijven blijft Bouazza met retorisch verantwoorde slagen op hetzelfde aambeeld hameren: zij die schoon spreken en schrijven, hebben gelijk. Wie zich bedient van "het hese gekrijs van de ambassadebestormers en vlaggenverbranders, van de moordenaars en vrouwenhaters" is een barbaar die het zwijgen opgelegd dient te worden. Waarom? Dat blijkt aan het eind: omdat Bouazza niet gelooft in "de mythe van Mohammed".

Alsof dat de mythe is waar het in zijn stuk om gaat. Alsof de werkelijke kwestie van blind geloof hier de Islam is, en niet Bouazza’s eigen opvatting dat het woord geen geweld in zich draagt. Kijk een kwartiertje rond op de YouTube-pagina van Pat Condell (door Teeuwen getoond in Zomergasten en door Bouazza met instemming aangehaald) om te genezen van die waan. Condell oreert op oudtestamentische wijze tegen hen die zijn geloof in een militantie versie van een geradicaliseerd vrijheidsbegrip niet delen (lees: moslims). Met als doel om hen het zwijgen op te leggen. En juist in een democratische samenleving is het ontnemen van iemands stem een daad van geweld. Wie geen stem heeft, mag geen aanspraak maken op burgerrechten en kan niet voor zijn belangen opkomen. Niet in het gerechtelijke systeem, niet bij de stembus, niet op de legale arbeidsmarkt.

Het duidelijkst is dat wanneer we naar een groep inwoners van Nederland kijken die veel minder de aandacht trekken dan islamcritici, maar een veel grotere kans lopen om op gewelddadige wijze om het leven te komen: illegalen en mensen waarvan onduidelijk is of ze een legale status in ons land zullen verwerven.

Via een ingewikkeld proces bepaalt de staat wie legaal en wie illegaal is. Dit is vastgelegd in wetten, regels en protocols: een complexe set vragen waarop een asielzoeker antwoord moet geven en eisen waaraan hij of zij moet voldoen. Het is in essentie een retorisch proces, waarvan de staat de taal wel spreekt en de mens niet. Wie de legale status niet verwerft, of nog niet verworven heeft, is onmachtig om voor zichzelf op te komen. Hij of zij mag niet stemmen en kan geen aanspraak maken op burgerrechten. Zo wordt een illegaal iemand die leeft, maar niet in de samenleving kan bestaan. Tientallen mensen die in deze onbenijdenswaardige omstandigheden terechtgekomen zijn, hebben het leven gelaten. Aleksandr Dolmatov en Kambiz Roustayi zijn twee van de weinigen wiens naam na hun dood in ieder geval nog even heeft doorgeklonken.

Het geweld van het woord is een ander, subtieler geweld dan het fysieke geweld waarvan Mohammed Bouyeri zich bediende toen hij Theo van Gogh vermoordde. Wellicht dat Hafid Bouazza het daarom ook niet op lijkt te merken, hoewel hij in zijn opiniestuk zich juist opzichtig bedient van een taal die gericht is op het uitsluiten van de ander.

Waar de Nederlandse staat een sterk geformaliseerde taal gebruikt om te bepalen wie een stem krijgt en wie niet, heeft Bouazza slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven. Wie echter goed naar Bouazza’s criteria kijkt, ziet dat hij ze zelf inconsequent en slecht doordacht hanteert.

Bovendien roept hij zijn tegenstanders uiteindelijk op om te evolueren (naar Bouazza’s niveau van communiceren mag ik aannemen, al wens ik dat niemand toe). Iedereen die iets weet over hoe taalverwerving in elkaar steekt, kan Bouazza vertellen dat de enige manier om dat voor elkaar te krijgen is door het gesprek aan te gaan, en niet door de ander het zwijgen op te leggen.

Mail

Jeroen van Rooij

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info