tickets
Asset 14

Het geweld van Hafid Bouazza

Hafid Bouazza prees Hans Teeuwen, die tijdens Zomergasten een "lyrische kant van zichzelf liet zien". Jeroen snapt ook niet wat hij daarmee bedoelde. "Bouazza hanteert slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven."

Deze week verscheen er een opiniestuk van de hand van Hafid Bouazza in NRC Handelsblad, waarin hij betoogde dat het woord superieur is aan (islamitisch) geweld en dat het daarom zorgwekkend is dat islamcritici zich de mond laten snoeren door dreigementen van moslims. Op zich een weinig opzienbarende mening: laat in de zin hierboven alle referenties aan de islam weg, en er staat een bewering waar niemand het mee oneens zal zijn: praten is beter dan meppen.

Desondanks doet Bouazza met veel omhaal van woorden een aantal beweringen die ik nu "zorgwekkend" vind. Wat ik mij ten zeerste afvraag, is of de taal zoals Bouazza die in zijn stuk beschrijft, nu werkelijk zoveel onschuldiger is dan het geweld van de islamistische horden.

Bouazza schrijft zijn betoog naar aanleiding van de Zomergastenaflevering met Hans Teeuwen van afgelopen zondag. Daarin zat een blokje ‘politiek’ waarin Teeuwen zich liet gelden als een vriend van de grote doden Pim en Theo. Hij liet een interview van de een met de ander zien en een schuimbekkende blogger die boos is op de islam. In het gesprek dat volgde onderschreef Teeuwen de standpunten over de islam die naar voren kwamen en gaf hij toe zich ten aanzien van dit thema in te houden uit angst voor geweld.

Theo van Gogh en Harry van Bommel in afwachting van een debat, september 2004. Foto: Jan Postma.

Wat schrijft Bouazza hier nu over? Teeuwen liet "een lyrische kant van zichzelf zien. Hij prikkelde de kijkers geregeld tot luid commentaar en onderlinge discussies; zijn verweer tegen de gruwelijke termen en dooddoeners ‘islamofobie’ en ‘racisme’ was epigrammatisch; zijn zelfkritiek op zijn geestestoestand na de moord op Theo van Gogh was lyrisch."

Epigrammatisch betekent "kort en zinrijk, scherp en stekelig als (in) een epigram". Wat lyrisch in deze constellatie betekent is mij volstrekt onduidelijk, terwijl ik mijzelf toch zie als iemand die de betekenis van dat woord al een aantal jaren beheerst. Wat Bouazza ook bedoelen mag, het is duidelijk dat hij de politieke uitspraken van Teeuwen niet toetst op hun inhoudelijke overtuigingskracht, hun coherentie, hun relevantie of hun waarheidsgehalte. Louter omdat Teeuwen "lyrisch" is (je kan de betekenis van een woord ook zo oprekken dat het uiteindelijk niets meer betekent), heeft hij gelijk.

In de rest van zijn schrijven blijft Bouazza met retorisch verantwoorde slagen op hetzelfde aambeeld hameren: zij die schoon spreken en schrijven, hebben gelijk. Wie zich bedient van "het hese gekrijs van de ambassadebestormers en vlaggenverbranders, van de moordenaars en vrouwenhaters" is een barbaar die het zwijgen opgelegd dient te worden. Waarom? Dat blijkt aan het eind: omdat Bouazza niet gelooft in "de mythe van Mohammed".

Alsof dat de mythe is waar het in zijn stuk om gaat. Alsof de werkelijke kwestie van blind geloof hier de Islam is, en niet Bouazza’s eigen opvatting dat het woord geen geweld in zich draagt. Kijk een kwartiertje rond op de YouTube-pagina van Pat Condell (door Teeuwen getoond in Zomergasten en door Bouazza met instemming aangehaald) om te genezen van die waan. Condell oreert op oudtestamentische wijze tegen hen die zijn geloof in een militantie versie van een geradicaliseerd vrijheidsbegrip niet delen (lees: moslims). Met als doel om hen het zwijgen op te leggen. En juist in een democratische samenleving is het ontnemen van iemands stem een daad van geweld. Wie geen stem heeft, mag geen aanspraak maken op burgerrechten en kan niet voor zijn belangen opkomen. Niet in het gerechtelijke systeem, niet bij de stembus, niet op de legale arbeidsmarkt.

Het duidelijkst is dat wanneer we naar een groep inwoners van Nederland kijken die veel minder de aandacht trekken dan islamcritici, maar een veel grotere kans lopen om op gewelddadige wijze om het leven te komen: illegalen en mensen waarvan onduidelijk is of ze een legale status in ons land zullen verwerven.

Via een ingewikkeld proces bepaalt de staat wie legaal en wie illegaal is. Dit is vastgelegd in wetten, regels en protocols: een complexe set vragen waarop een asielzoeker antwoord moet geven en eisen waaraan hij of zij moet voldoen. Het is in essentie een retorisch proces, waarvan de staat de taal wel spreekt en de mens niet. Wie de legale status niet verwerft, of nog niet verworven heeft, is onmachtig om voor zichzelf op te komen. Hij of zij mag niet stemmen en kan geen aanspraak maken op burgerrechten. Zo wordt een illegaal iemand die leeft, maar niet in de samenleving kan bestaan. Tientallen mensen die in deze onbenijdenswaardige omstandigheden terechtgekomen zijn, hebben het leven gelaten. Aleksandr Dolmatov en Kambiz Roustayi zijn twee van de weinigen wiens naam na hun dood in ieder geval nog even heeft doorgeklonken.

Het geweld van het woord is een ander, subtieler geweld dan het fysieke geweld waarvan Mohammed Bouyeri zich bediende toen hij Theo van Gogh vermoordde. Wellicht dat Hafid Bouazza het daarom ook niet op lijkt te merken, hoewel hij in zijn opiniestuk zich juist opzichtig bedient van een taal die gericht is op het uitsluiten van de ander.

Waar de Nederlandse staat een sterk geformaliseerde taal gebruikt om te bepalen wie een stem krijgt en wie niet, heeft Bouazza slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven. Wie echter goed naar Bouazza’s criteria kijkt, ziet dat hij ze zelf inconsequent en slecht doordacht hanteert.

Bovendien roept hij zijn tegenstanders uiteindelijk op om te evolueren (naar Bouazza’s niveau van communiceren mag ik aannemen, al wens ik dat niemand toe). Iedereen die iets weet over hoe taalverwerving in elkaar steekt, kan Bouazza vertellen dat de enige manier om dat voor elkaar te krijgen is door het gesprek aan te gaan, en niet door de ander het zwijgen op te leggen.

Mail

Jeroen van Rooij

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

Tip: Wees een exoot

Wees een exoot

Eva van den Boogaard ontwaakt in een onbekend huis. Is zij hier de vreemdeling? Of is het vooral vreemd dat haar gastheer haar dat laat denken? Een tip om je niet neer te leggen bij xenofobie. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Trotse mixtape

Trotse mixtape

Als je buren aan de deur komen bonzen, is dat om de link naar deze playlist te vragen. Lees meer

Automatische concepten 32

Het glas had jouw vorm

Thijs Joores bespreekt in zijn gedichten een donkere kant van trots: over het Imposter Syndrome en thuiskomen bij je ouders waar je kindertekeningen nog op het toilet hangen. Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan