Asset 14

Het geweld van Hafid Bouazza

Hafid Bouazza prees Hans Teeuwen, die tijdens Zomergasten een "lyrische kant van zichzelf liet zien". Jeroen snapt ook niet wat hij daarmee bedoelde. "Bouazza hanteert slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven."

Deze week verscheen er een opiniestuk van de hand van Hafid Bouazza in NRC Handelsblad, waarin hij betoogde dat het woord superieur is aan (islamitisch) geweld en dat het daarom zorgwekkend is dat islamcritici zich de mond laten snoeren door dreigementen van moslims. Op zich een weinig opzienbarende mening: laat in de zin hierboven alle referenties aan de islam weg, en er staat een bewering waar niemand het mee oneens zal zijn: praten is beter dan meppen.

Desondanks doet Bouazza met veel omhaal van woorden een aantal beweringen die ik nu "zorgwekkend" vind. Wat ik mij ten zeerste afvraag, is of de taal zoals Bouazza die in zijn stuk beschrijft, nu werkelijk zoveel onschuldiger is dan het geweld van de islamistische horden.

Bouazza schrijft zijn betoog naar aanleiding van de Zomergastenaflevering met Hans Teeuwen van afgelopen zondag. Daarin zat een blokje ‘politiek’ waarin Teeuwen zich liet gelden als een vriend van de grote doden Pim en Theo. Hij liet een interview van de een met de ander zien en een schuimbekkende blogger die boos is op de islam. In het gesprek dat volgde onderschreef Teeuwen de standpunten over de islam die naar voren kwamen en gaf hij toe zich ten aanzien van dit thema in te houden uit angst voor geweld.

Theo van Gogh en Harry van Bommel in afwachting van een debat, september 2004. Foto: Jan Postma.

Wat schrijft Bouazza hier nu over? Teeuwen liet "een lyrische kant van zichzelf zien. Hij prikkelde de kijkers geregeld tot luid commentaar en onderlinge discussies; zijn verweer tegen de gruwelijke termen en dooddoeners ‘islamofobie’ en ‘racisme’ was epigrammatisch; zijn zelfkritiek op zijn geestestoestand na de moord op Theo van Gogh was lyrisch."

Epigrammatisch betekent "kort en zinrijk, scherp en stekelig als (in) een epigram". Wat lyrisch in deze constellatie betekent is mij volstrekt onduidelijk, terwijl ik mijzelf toch zie als iemand die de betekenis van dat woord al een aantal jaren beheerst. Wat Bouazza ook bedoelen mag, het is duidelijk dat hij de politieke uitspraken van Teeuwen niet toetst op hun inhoudelijke overtuigingskracht, hun coherentie, hun relevantie of hun waarheidsgehalte. Louter omdat Teeuwen "lyrisch" is (je kan de betekenis van een woord ook zo oprekken dat het uiteindelijk niets meer betekent), heeft hij gelijk.

In de rest van zijn schrijven blijft Bouazza met retorisch verantwoorde slagen op hetzelfde aambeeld hameren: zij die schoon spreken en schrijven, hebben gelijk. Wie zich bedient van "het hese gekrijs van de ambassadebestormers en vlaggenverbranders, van de moordenaars en vrouwenhaters" is een barbaar die het zwijgen opgelegd dient te worden. Waarom? Dat blijkt aan het eind: omdat Bouazza niet gelooft in "de mythe van Mohammed".

Alsof dat de mythe is waar het in zijn stuk om gaat. Alsof de werkelijke kwestie van blind geloof hier de Islam is, en niet Bouazza’s eigen opvatting dat het woord geen geweld in zich draagt. Kijk een kwartiertje rond op de YouTube-pagina van Pat Condell (door Teeuwen getoond in Zomergasten en door Bouazza met instemming aangehaald) om te genezen van die waan. Condell oreert op oudtestamentische wijze tegen hen die zijn geloof in een militantie versie van een geradicaliseerd vrijheidsbegrip niet delen (lees: moslims). Met als doel om hen het zwijgen op te leggen. En juist in een democratische samenleving is het ontnemen van iemands stem een daad van geweld. Wie geen stem heeft, mag geen aanspraak maken op burgerrechten en kan niet voor zijn belangen opkomen. Niet in het gerechtelijke systeem, niet bij de stembus, niet op de legale arbeidsmarkt.

Het duidelijkst is dat wanneer we naar een groep inwoners van Nederland kijken die veel minder de aandacht trekken dan islamcritici, maar een veel grotere kans lopen om op gewelddadige wijze om het leven te komen: illegalen en mensen waarvan onduidelijk is of ze een legale status in ons land zullen verwerven.

Via een ingewikkeld proces bepaalt de staat wie legaal en wie illegaal is. Dit is vastgelegd in wetten, regels en protocols: een complexe set vragen waarop een asielzoeker antwoord moet geven en eisen waaraan hij of zij moet voldoen. Het is in essentie een retorisch proces, waarvan de staat de taal wel spreekt en de mens niet. Wie de legale status niet verwerft, of nog niet verworven heeft, is onmachtig om voor zichzelf op te komen. Hij of zij mag niet stemmen en kan geen aanspraak maken op burgerrechten. Zo wordt een illegaal iemand die leeft, maar niet in de samenleving kan bestaan. Tientallen mensen die in deze onbenijdenswaardige omstandigheden terechtgekomen zijn, hebben het leven gelaten. Aleksandr Dolmatov en Kambiz Roustayi zijn twee van de weinigen wiens naam na hun dood in ieder geval nog even heeft doorgeklonken.

Het geweld van het woord is een ander, subtieler geweld dan het fysieke geweld waarvan Mohammed Bouyeri zich bediende toen hij Theo van Gogh vermoordde. Wellicht dat Hafid Bouazza het daarom ook niet op lijkt te merken, hoewel hij in zijn opiniestuk zich juist opzichtig bedient van een taal die gericht is op het uitsluiten van de ander.

Waar de Nederlandse staat een sterk geformaliseerde taal gebruikt om te bepalen wie een stem krijgt en wie niet, heeft Bouazza slechts één criterium: schoonheid. Wie mooi spreekt, verdient het om gehoord te worden en wie dat niet kan, moet stemloos blijven. Wie echter goed naar Bouazza’s criteria kijkt, ziet dat hij ze zelf inconsequent en slecht doordacht hanteert.

Bovendien roept hij zijn tegenstanders uiteindelijk op om te evolueren (naar Bouazza’s niveau van communiceren mag ik aannemen, al wens ik dat niemand toe). Iedereen die iets weet over hoe taalverwerving in elkaar steekt, kan Bouazza vertellen dat de enige manier om dat voor elkaar te krijgen is door het gesprek aan te gaan, en niet door de ander het zwijgen op te leggen.

Mail

Jeroen van Rooij

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer