Asset 14

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Wat zijn de ervaringen die rouw typeren? En hoe voelt dat? Babet te Winkel stelde in dit essay dat we ‘dringend behoefte hebben aan een nieuw rouwwoordenboek’. Enkele maanden later heeft ze woorden gegeven aan enkele van haar rouwervaringen. Het begin van haar rouwwoordenboek deelt ze met de lezers van Hard//hoofd.

We zitten samen in de auto, mijn vader en ik. Hij kijkt af en toe opzij. Als hij nu tegen een boom rijdt zijn we allebei dood. Ik zwijg. Net zoals jaren geleden, toen ik als brugpieper ook eens dagen zweeg. Een jongen uit mijn dorp was toen tijdens het doen van zijn krantenwijk geschept door een vrachtwagen. Hij had net zijn eindexamen gehaald. Ik snapte niet hoe het leven zo cru kon zijn. Hoe de mensen daarmee konden leven. Hier viel niks meer te zeggen. Uit school lag ik bij mijn moeder op de bank en streelde zij mijn haar. Na heel veel middagen met mijn hoofd in mijn moeders schoot kwam ik weer een beetje bij.

‘Ans maakt zich ook zorgen om je,’ probeert hij. Nu kijkt hij langer opzij. Hij geeft niet zomaar op. Ik wil zeggen dat ik de woorden niet kan vinden, of desnoods dat woorden tekort schieten, maar ik zeg niets, en kijk hoe de streepjes op de weg onder de auto verdwijnen. Dit keer is mijn moeder er niet om mijn haren te strelen. Er volgen vele autotripjes, en vele stiltes. Verwoede pogingen. Doordrenkt van liefde, zeker. Het wordt stiller. Kan het nóg stiller worden? Een lange tijd zonder autotripjes volgt.

In mijn beleving vraagt rouw juist om overgave.

‘Heb je het al een plekje gegeven?’ vragen de mensen me. Of aanmoedigend: ‘Je zult er recht doorheen moeten’. Maar er blijkt niets te zijn om recht doorheen te gaan of om een plek te geven. Een vriendin geeft me het goedbedoelde advies ‘dat ik het los moet laten’, maar ze heeft geen antwoord op de vraag hoe ik dat dan moet doen. Deze taal zet me op het verkeerde spoor. Deze uitspraken maken van rouw ‘een ding’ met de duidelijke grenzen van een begin en een eind. Zo wordt rouw iets om op te lossen of te trotseren. Het lijkt dan alsof we er controle over hebben, en dat maakt de ervaring minder beangstigend, zowel voor mij als voor de mensen om mij heen. Maar deze metaforen sluiten niet aan bij mijn beleving van rouw. In mijn beleving vraagt rouw juist om overgave. Als ik uitga van overgave, heb ik een heel ander taalspel nodig. Wanneer het overweldigende, lichamelijke aspect van de rouw wat afneemt en het verdriet zich minder hysterisch en plotseling aan mij opdringt, ontstaat er ruimte. En dan ga ik op zoek om deze vreemde, onbekende ervaringen van rouw te ontwarren.

Het begin van een rouwwoordenboek 4

The Dictionary of Obscure Sorrows
Tijdens mijn zoektocht naar de juiste woorden, stuitte ik op de blog van John Koenig, een video-editor en schrijver uit Minnesota. Koenig schreef ‘The Dictionary of Obscure Sorrows’, een blog waarin hij al acht jaar lang woorden bedenkt voor ervaringen die we allemaal kunnen ervaren, maar waar nog geen woorden voor zijn.

Na wat speurwerk in dit online opus van Koenig kom ik erachter dat, ondanks de naam ‘The Dictionary of Obscure Sorrows’, het woord ‘sorrow’ nul keer in het woordenboek voor komt. Ook ‘grief’ levert nul hits op, net zoals ‘mourning’ en ‘bereavement’. Het algemene ‘sad’ daarentegen geeft elf hits. Helaas, de woorden voor ervaringen die ik zoek staan hier nog niet in.

Inmiddels is er een fysiek boek van Koenigs blog in de maak. Koenig schrijft daarover: ‘I hope it'll be a reminder that being alive at all is a deeply strange experience, and that no experience is untranslateable’. Waarop hij ons, zijn lezers, uitnodigt om emoties te beschrijven waar we graag een woord voor willen.

Logboek
Waar ik eerder amper de energie had om al mijn nieuwe rouwervaringen te ervaren, laat staan de motivatie om ze te verwoorden, begin ik nu een logboek van ervaringen waar ik een woord voor zou willen. Ik richt mijn aandacht naar binnen en observeer mijn innerlijke rouwlandschap. Hoe voelt het daar nou precies, in die binnenwereld? Wat zijn de ervaringen die deze rouw typeren? Deze verkenningen van mijn rouwlandschap beschrijf ik in een logboek en na verloop van tijd cluster ik mijn rouwervaringen.

Het begin van een rouwwoordenboek 1Het begin van een rouwwoordenboek 2

Rouwwoordenboek
Rouw lijkt op verdwaald zijn in een land waar je de taal (nog) niet spreekt en de gebruiken niet kent (hebben ze hier überhaupt wegen zoals wij die kennen?). Wat zou het fijn zijn geweest om toen, nadat mijn moeder was overleden, in een woordenboek te kunnen bladeren om te zien wat voor ervaringen er zoal zijn en hoe die beschreven kunnen worden. Om beschrijvingen te vinden die resoneren.

Het experiment is nog niet af, mijn rouwwoordenboek is er nog niet - dit is pas het begin. Toch ben ik opgeschoten. Het experiment levert me een levenshouding op die ik niet rationeel had kunnen bedenken. Ik voel me nu opener en levendiger en meer in staat om me te verbinden met mijn binnenwereld, maar ook met anderen.

Het begin van een rouwwoordenboek 3

Mail

Babet te Winkel (1991) is opgeleid aan de Universiteit voor Humanistiek om mensen te begeleiden bij zingeving en levensvragen. Onlangs richtte ze Verlieskunst op, om beeldtaal te creëren voor verlies.

Aida de Jong Aida de Jong (1995) is een illustrator en poppenmaker wonend in Utrecht. In haar werk zoekt ze vaak thema's die haar beangstigen, om er vervolgens met een nieuwe blik naar te kijken.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan