Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Het Archief voor de Toekomst

Vijftig jaar lang verzamelde Jacobus Kloppenburg alles wat hij kon vinden. Hij sleepte het naar zijn zolder en doopte het geheel 'Het Archief van de Toekomst'. Ternauwernood van de vuilnisbelt gered, wordt het nu tentoongesteld.

Langs de snelweg, niet ver van Antwerpen, staat een merkwaardig kunstwerk op het terrein van de Verbeke Foundation: dertien zeecontainers zijn er zo opgestapeld dat ze een klein paviljoen vormen. Het ontwerp is van de Amsterdamse kunstenaar Jacobus Kloppenburg. Het geheel heeft wel wat weg van de architectuur van Gerrit Rietveld, sober, rechtlijnig. De metalen trappen en smalle gangen die de containers verbinden, bieden toegang tot de wondere wereld van het Archief voor de Toekomst.

Als je er binnen komt is het eerste wat opvalt de ingetogen rommelige sfeer, die in fel contrast staat met de strakke buitenkant. Een klein zelfportret van de kunstenaar hangt in het eerste vertrek, uitgesneden uit een halve avocadoschil. Links daarvan staat in een zuinig lettertype zonder schreef het adagio van de tentoonstelling: TRASHTHETICAL LITERARTURE / VISIBLE LANGUAGE OF A CULTURE.

Lang voordat Kloppenburgs kunst bij de kunstinstelling van Verbeke terecht kwam, bevond het Archief voor de Toekomst zich op de bovenste verdiepingen van pakhuis De Pelikaan aan de Lauriergracht in Amsterdam. Het archief, dat bestond uit door Kloppenburg verzameld afval waar hij kunst van maakte, werd brandgevaarlijk verklaard en vervolgens in 1997 door de gemeente afgevoerd in dertien zeecontainers. De rekening voor de opslag was overigens voor Kloppenburg zelf, toen al op hoge leeftijd en levend van een AOW. Elf jaar later ging de gemeente, te midden van eindeloos getouwtrek tussen kunstkenners, museumdirecteuren en kunstenaars, over tot vernietiging.

Het Archief

Kloppenburg (83), die tijdens de Tweede Wereldoorlog al op de Lauriergracht in Amsterdam woonde, klom in zijn jeugd vaak stiekem bij het pand van zijn toekomstige atelier naar binnen. De Pelikaan gaf toen onderdak aan de Wagnervereniging, een toneelvereniging gewijd aan het werk van Wagner. Het moet dan ook daar geweest zijn, tussen de decorstukken van Der Ring des Nibelungen en de Götterdämmerung dat hij de inspiratie opdeed die later leidde tot zijn eigen Gesamtkunstwerk. In 1963, toen de Wagnervereniging verhuisde, huurde hij de bovenste etages als atelier.

Kloppenburgs ervaringen tijdens de winter van '44-'45 en de daarbij passende economie van uitlikken, schrapen en hergebruik, vormen een rode draad in zijn oeuvre. Weggooien is zonde, hergebruik is kunst! Op de fiets struinde hij dag in dag uit de Amsterdamse grachten af en was hij te vinden op het Waterlooplein. Alles wat zijn aandacht trok zeulde hij mee op de bagagedrager. Kartonnen dozen vol rommel bond hij achterop, vastgesnoerd met oude fietsbanden en stropdassen. Terug bij de Pelikaan takelde hij zijn objets trouvés naar boven en bouwde zo gestaag verder aan zijn archief.

Hoewel Kloppenburg veel tijd doorbracht in Duitsland, waar hij in aanraking kwam met de beweging rond Joseph Beuys, werkte hij ook steeds in zijn Amsterdamse atelier. In de jaren tachtig vergaarde hij zelfs enige roem in zijn geboortestad. Nadat hij met zijn grote pasteltekeningen op bruin pakpapier in Museum Fodor tentoonstelde, moest hij zijn deurbel saboteren om niet gestoord te worden door de toeloop van geïnteresseerde kopers. Het Parool van 24 december 1985 beschreef de tentoonstelling als "ronduit opzienbarend". Kloppenburg was zelf alleen niet gediend van zoveel aandacht en trok zich terug in Duitsland tot de storm was overgewaaid. Hij weigerde te verkopen. Het geheel móest en zou bij elkaar blijven.

Overblijfselen

Het paviljoen bij de Verbeke Foundation huisvest wat vandaag de dag nog over is van het oorspronkelijke Archief. Beschilderde autodeuren, opengevouwen melkpakken, bonbondoosjes, alles gebruikte hij om op te tekenen. Het resultaat is een zeer fijnzinnig mengsel tussen reclamecultuur en kunst. De inhoud van dat archief was ‘de zichtbare taal van een cultuur’. De constante verwerking van het afgedankte moet worden gezien als een kritiek op de consumptiemaatschappij van na de oorlog. Als een haast sedimentvormende kracht is die consumptie zichtbaar in de lagen van het archief.

Dat bij de gedeeltelijke vernietiging van het archief in 2008 het gros van die pastels en talloze andere werken verloren is gegaan, is een blamage. Maar enige troost vindt de kunstenaar in de hernieuwde aandacht. Het Mondriaan Fonds financierde de bouw van het paviljoen bij de Verbeke Foundation en de Volkskrant kopte in een artikel over de opening ‘Trash XXL’. Zijn werk wordt door de krant op twee volle pagina’s breed uitgemeten. En zij die afgelopen december op de opening waren, konden de man zelf op de tentoonstelling gewoon zien rondschuifelen. Hij oogt optimistisch en maakt nog steeds meerdere werken per dag.

Dit is een gastbijdrage van Mathijs Gomperts. Mathijs (1988) is filosoof en onderzoeker.In het verleden werkte hij onder andere als programmamaker bij literair podium Perdu en was hij hoofdredacteur van filosofieblad Cimedart. Tegenwoordig geeft hij filosofieles aan het voortgezet onderwijs in Amstelveen.

Mail

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

Tip: Zeg je reisverzekering op

Zeg je reisverzekering op

Redacteur Wieneke van Koppen is er klaar mee, ze sluit geen speciale reisverzekering meer af als ze op avontuur gaat. 'Brave burgers betalen in vrijwel alle gevallen meer aan reisverzekeringen dan ze in hun leven uitgekeerd krijgen.' Lees meer

Column: So nice

So nice

Iduna Paalman heeft een VIP-kaart voor het concert van Guy Sebastian in de Melkweg in Amsterdam. 'Naast een korte meet-en-greet mag ik op de foto en eventueel een handtekening.' Lees meer

Tip: Geef jezelf een winterbeurt

Geef jezelf een winterbeurt

Ruby Sanders voelt zich ouder dan ooit en vraagt zich af: waarom geven we onze auto en fiets een winterbeurt, maar niet ons lichaam? Om daad bij woord te voegen maakt ze een afspraak bij Dr. Wang. Een tip om je eens te laten doorlichten bij een acupuncturist. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Column: Een traan op de kerstbal

Een traan op de kerstbal

Voor Trudy zijn kerst en afscheid onlosmakelijk met elkaar verbonden, vertelt ze in haar laatste column op Hard//hoofd. Zoals tijdens de kerstvakantie 22 jaar geleden, toen er een postbode aanbelde met een onheilspellende expresbrief. Lees meer

Alles vijf sterren: 18

Waar we eigenlijk mee bezig zijn

In deze laatste dagen van december lezen we De Avonden en Winter, en kijken we binnen bij wat mensen met kerst eigenlijk allemaal doen. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan