Het IFFR blijft als online platform achter bij het IDFA. Waarom lenen documentaires zich beter voor het internet?" /> Het IFFR blijft als online platform achter bij het IDFA. Waarom lenen documentaires zich beter voor het internet?" />
Asset 14

Hele wereld online

Terwijl IDFA al enkele jaren een bloeiend digitaal programma met speciaal voor internet gemaakte documentaires heeft, blijft het IFFR online steken in het streamen van films die eerder op het festival te zien waren. Leent de documentaire zich beter voor online vertoning dan fictie?

Ieder jaar zijn ze er weer in het programma van het International Documentary Filmfestival Amsterdam: slechte films over een goed onderwerp. Films die de aloude IDFA-discussie over vorm en inhoud weer eens oprakelen. Is een belangwekkend onderwerp – het lot van kindsoldaten, religieus fundamentalisme, de diverse manieren waarop we onze aardbol om zeep aan het helpen zijn – genoeg om geselecteerd te worden? Of zou het festival meer aandacht moeten hebben voor vernieuwing in de documentaire-vorm? Sinds 2004 beantwoordt IDFA die vraag met het programmaonderdeel Paradocs, waarin de experimentele documentaire centraal staat. Dat lijkt mooi, maar betekent ook dat die vormvernieuwing in het hoofdprogramma nog verder uit het oog verloren kan worden, vooral ook voor het publiek. IDFA is een onderwerpenfestival.

Opvallend genoeg lijkt op het International Film Festival Rotterdam meestal een tegenovergestelde discussie te heersen: is een experimentele of contemplatieve vorm genoeg om een sterke film op te leveren, of moet een film ook iets te vertellen hebben? In arthousekringen woedde de afgelopen maanden een verhitte discussie over de merites van zogenaamde 'slow cinema': films van ook in Rotterdam geliefde makers als Lisandro Alonso (Los muertos), Apichatpong Weerasethakul (Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives) en Semih Kaplanoglu (Honey), waarin het tempo laag is, en de weinige gebeurtenissen gevat worden in lange takes. Het is, stelde Sight & Sound-hoofdredacteur Nick James in een redactioneel in februari 2010, een vastomlijnde vorm geworden, en daarmee soms ook een lege huls.

Festivals online

De digitale documentaires in IDFA's online programma DocLab zetten sinds 2007 de vorm-versus-inhoud discussie op het Amsterdamse festival in een nieuw licht. Net als Paradocs begeeft DocLab zich op de rafelranden van het documentaire-genre, in dit geval de interactieve mogelijkheden van de online documentaire. De DocLab-projecten gaan elk op een eigen manier om met het nog grotendeels onontgonnen spectrum aan nieuwe mogelijkheden die het internet documentairemakers biedt, en zoeken in hun samenhang de grenzen van de documentaire op. Waar het bij de films uit het normale festivalprogramma meestal verleidelijk is om vooral over de inhoud te praten, is de eerste impuls bij bespreking van de DocLab-projecten juist steeds om de vorm centraal te stellen.

Analoge documentairemakers tonen uithoeken van de wereld om nieuwe verhalen te vertellen; digitale filmmakers zoeken naar nieuwe manieren om die verhalen te vertellen. Frederik Riekher, maker van het wonderschone project Soul Patron, stelt het expliciet in de IDFA-uitzending van het online filmprogramma The Milkbar: dankzij de interactieve mogelijkheden kunnen oninteressante onderwerpen toch interessante projecten opleveren. Dat is weer eens iets anders dan oninteressante films over onze fascinerende wereld.

Beeld: Soul Patron

Terwijl IDFA's DocLab in slechts enkele jaren is uitgegroeid tot een bloeiend en internationaal toonaangevend platform, blijft Rotterdam online achter. Natuurlijk, er is een prima website met info over alle films die tijdens de afgelopen en komende edities te zien waren en zullen zijn. Vanaf editie 2011 wordt er bovendien in samenwerking met cinemalink.tv mondjesmaat geëxperimenteerd met Video On Demand, het streaming aanbieden van films die eerder op het festival draaiden. En er was vorig jaar het project 'Cinema Reloaded', waarin werd geprobeerd om via crowdfunding een drietal films van festivalmakers Ho Yuhang, Pippilotti Rist en Alexis dos Santos gefinancierd te krijgen. Maar een specifieke online vertoningsplaats heeft het festival voorlopig niet. En dat terwijl Rotterdam altijd een uitstekend oog heeft gehad voor de 'extra-cinematische' kanten van de film: de rafelranden van de film die zich niet in de bioscoop maar bijvoorbeeld in expositieruimtes en bibliotheken of op beeldschermen in de openbare ruimte bevinden.

De wereld online

De projecten van de afgelopen DocLab-editie (alle 29 nog steeds online te vinden) geven een eerste idee van waarom dit zou kunnen zijn. Opvallend veel van de projecten draaien om de digitale weergave van een specifieke locatie of een reis van plek naar plek. Het eerder genoemde Soul Patron is een interactieve reis door Japen; Les communes de Paris duikt zoals de titel al impliceert in de wijken van Parijs; voor het multimediale This Land trekt filmmaker en fotograaf Dianne Whelan met een legereenheid mee naar het arctische noordpunt van Canada; Welcome to Pine Point van Michael Simons and Paul Shoebridge is een digitaal plakboek over het verdwenen Canadese mijndorpje Pine Point; en met The Wilderness Downtown maakte Chris Milk een digitale videoclip bij 'We Used to Wait' van Arcade Fire, waarin door middel van Google Maps Street View beelden van de plekken uit de jeugd van de bezoeker worden verwerkt.

Misschien wel de ultieme vorm van het weergeven van een plaats zien we in One Day on Earth, dat de hele wereld wil weergeven. Bezoekers werden opgeroepen om op 10 oktober jl. (10/10/10) een filmpje over hun dag te maken en op de site te plaatsen. Filmmaker Kyle Ruddick zal vervolgens een film van het materiaal monteren, zoals producent Ridley Scott en regisseur Kevin Macdonald dat ook voor het vergelijkbare YouTube-project Life in a Day (niet opgenomen in DocLab) zullen doen.

Hoezeer de vormen ook mogen verschillen – met een grote verscheidenheid in de gebruikte media (foto, video, tekst, geluid) en mate van interactiviteit – allen sluiten ze nauw aan bij wat de afgelopen jaren de centrale logica van het internet is geworden: de massale documentatie op kleine schaal van de wereld om ons heen. Op kleine schaal, omdat iedereen zijn eigen kleine stukje van de wereld beschrijft in blogposts, YouTube-filmpjes, Facebook-statusupdates en tweets. Maar ook massaal, omdat het geheel van al die kleine stukjes zo langzamerhand de hele aardbol bestrijkt, als een lappendeken van wereldbeeldjes.

Natuurlijk, er zit hier en daar wat fictie tussen. Er zijn blogs waarop korte verhalen of complete boeken worden geplaatst, en op YouTube staan hier en daar ook wat komische sketches. Maar grosso modo draait het internet er op dit moment om 'de werkelijkheid' te documenteren – een gefilterde of aangepaste versie ervan, maar daarmee nog geen fictionele. Zo bezien is het volstrekt logisch dat het documentaire-festival naar het internet migreert, terwijl het filmfestival zich verschanst in de bioscoop: het IDFA is online misschien zelfs wel meer thuis dan op het witte doek.

Alle genoemde DocLab-projecten zijn nog online te zien. Het IFFR loopt van 26 januari t/m 6 februari op diverse locaties in Rotterdam.

Mail

Joost

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Luister Even: Ik hoor ze zingen

Ik hoor ze zingen

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De tweede aflevering is van Nora van Arkel, over dansen voor de wereld, de toekomst en elkaar. Lees meer

Nestelen

Nestelen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Odette van Heesbeen vertelt over een godswonder, pukkelarmen en uitgroeien tot wie je hoort te zijn. Lees meer

Nieuws in beeld: Wie vreet daar van de veluwe?

Wie vreet daar van de veluwe?

Om jonge kastanjes op jonge leeftijd te beschermen tegen hongerige dieren, worden de boompjes op de Veluwe ingepakt in plastic kokers. Maar zodra ze daar bovenuit groeien, slaan de herten aan het peuzelen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: De simpele dingen

De simpele dingen

Onze redacteurs werden blij van lekker wegdommelen, een simpele maaltijd en eerherstel voor een jeugdslechterik. Lees meer

Pas op voor het valse underdogeffect

Pas op voor het valse underdogeffect

Waar komt toch de behoefte om wangedrag van publieke figuren te relativeren vandaan? En om ze zelfs als slachtoffers te gaan zien? Volgens Marthe van Bronkhorst zeggen we al veel te snel 'laat ze nou, ze zijn al genoeg gestraft’. Lees meer

Vlindervleugels

Vlindervleugels

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tessa van Rooijen vertelt over het verder woekeren van een lichaam en naar huis willen onder een regendouche met warm water en lavendelzeep. Lees meer

Automatische concepten 72

Geeft dit vaccin malaria de doodsteek?

Een 'historisch moment' in de strijd tegen malaria. Lees meer

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatie is nog altijd een taboe-onderwerp, ziet Stefanie Gordin. Terwijl praten over je cyclus kan leiden tot beter welzijn en een betere gezondheid. Én tot betere arbeidsomstandigheden. Hoog tijd om het serieus te hebben over de baten van menstruatieverlof. Lees meer

Column: Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Over de dood van haar grootouders dacht Eva van den Boogaard vroeger wel na, maar over die van een goede vriend? Lees meer

Overgangsperiode

Overgangsperiode

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Frederike Luijten vertelt over uitgedroogde dijen en het krijgen van een nieuw lichaam. Lees meer

Nieuws in beeld: Huisje, droompje, beestje

Huisje, droompje, beestje

Is ons jarenlang een uitgewoond sprookje verkocht? Lees meer

Oproep: Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

De redactie van Hard//hoofd is naarstig op zoek naar jouw interpretatie bij het thema van de tweede editie van Hard//hoofd Magazine: Rituelen! Stuur uiterlijk 31 oktober je pitch in. Lees meer

Filmtrialoog: Another Round

Another Round

Thomas Vinterberg zet in Another Round een ongeloofwaardig gegeven op een geloofwaardige manier neer, volgens onze redacteurs. Lees meer

Hard//hoofd presenteert - Dat dus.

Hard//hoofd presenteert... dat dus.

Hard//hoofd presenteert met trots: dat dus., een podcast in samenwerking met De Nieuwe Oost | Wintertuin, het Letterenfonds en Schakel025. Dat dus. is fictie voor mensen die van keukentafelpodcasts houden, over drie vrienden die het gevoel hebben een belangrijke les in volwassen-zijn te hebben gemist. Lees meer

Korfgeest 2

Korfgeest

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tim Bongaerts maakte een web van woorden om in te vallen en te wachten op de zondvloed. Lees meer

Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 52

Gelukkig groeien we op

Deze week worden onze redacteurs blij van opgroeien, dansen en goede voorbeelden. Lees meer

Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer

Zwamvolk 2

Zwamvolk

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lotte Bijl trapt af met een verhaal over het mos dat je komt halen, over hoe een heksenkring ontstaat en zwammen die op gezichten groeien. Lees meer