Het IFFR blijft als online platform achter bij het IDFA. Waarom lenen documentaires zich beter voor het internet?" /> Het IFFR blijft als online platform achter bij het IDFA. Waarom lenen documentaires zich beter voor het internet?" />
Asset 14

Hele wereld online

Terwijl IDFA al enkele jaren een bloeiend digitaal programma met speciaal voor internet gemaakte documentaires heeft, blijft het IFFR online steken in het streamen van films die eerder op het festival te zien waren. Leent de documentaire zich beter voor online vertoning dan fictie?

Ieder jaar zijn ze er weer in het programma van het International Documentary Filmfestival Amsterdam: slechte films over een goed onderwerp. Films die de aloude IDFA-discussie over vorm en inhoud weer eens oprakelen. Is een belangwekkend onderwerp – het lot van kindsoldaten, religieus fundamentalisme, de diverse manieren waarop we onze aardbol om zeep aan het helpen zijn – genoeg om geselecteerd te worden? Of zou het festival meer aandacht moeten hebben voor vernieuwing in de documentaire-vorm? Sinds 2004 beantwoordt IDFA die vraag met het programmaonderdeel Paradocs, waarin de experimentele documentaire centraal staat. Dat lijkt mooi, maar betekent ook dat die vormvernieuwing in het hoofdprogramma nog verder uit het oog verloren kan worden, vooral ook voor het publiek. IDFA is een onderwerpenfestival.

Opvallend genoeg lijkt op het International Film Festival Rotterdam meestal een tegenovergestelde discussie te heersen: is een experimentele of contemplatieve vorm genoeg om een sterke film op te leveren, of moet een film ook iets te vertellen hebben? In arthousekringen woedde de afgelopen maanden een verhitte discussie over de merites van zogenaamde 'slow cinema': films van ook in Rotterdam geliefde makers als Lisandro Alonso (Los muertos), Apichatpong Weerasethakul (Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives) en Semih Kaplanoglu (Honey), waarin het tempo laag is, en de weinige gebeurtenissen gevat worden in lange takes. Het is, stelde Sight & Sound-hoofdredacteur Nick James in een redactioneel in februari 2010, een vastomlijnde vorm geworden, en daarmee soms ook een lege huls.

Festivals online

De digitale documentaires in IDFA's online programma DocLab zetten sinds 2007 de vorm-versus-inhoud discussie op het Amsterdamse festival in een nieuw licht. Net als Paradocs begeeft DocLab zich op de rafelranden van het documentaire-genre, in dit geval de interactieve mogelijkheden van de online documentaire. De DocLab-projecten gaan elk op een eigen manier om met het nog grotendeels onontgonnen spectrum aan nieuwe mogelijkheden die het internet documentairemakers biedt, en zoeken in hun samenhang de grenzen van de documentaire op. Waar het bij de films uit het normale festivalprogramma meestal verleidelijk is om vooral over de inhoud te praten, is de eerste impuls bij bespreking van de DocLab-projecten juist steeds om de vorm centraal te stellen.

Analoge documentairemakers tonen uithoeken van de wereld om nieuwe verhalen te vertellen; digitale filmmakers zoeken naar nieuwe manieren om die verhalen te vertellen. Frederik Riekher, maker van het wonderschone project Soul Patron, stelt het expliciet in de IDFA-uitzending van het online filmprogramma The Milkbar: dankzij de interactieve mogelijkheden kunnen oninteressante onderwerpen toch interessante projecten opleveren. Dat is weer eens iets anders dan oninteressante films over onze fascinerende wereld.

Beeld: Soul Patron

Terwijl IDFA's DocLab in slechts enkele jaren is uitgegroeid tot een bloeiend en internationaal toonaangevend platform, blijft Rotterdam online achter. Natuurlijk, er is een prima website met info over alle films die tijdens de afgelopen en komende edities te zien waren en zullen zijn. Vanaf editie 2011 wordt er bovendien in samenwerking met cinemalink.tv mondjesmaat geëxperimenteerd met Video On Demand, het streaming aanbieden van films die eerder op het festival draaiden. En er was vorig jaar het project 'Cinema Reloaded', waarin werd geprobeerd om via crowdfunding een drietal films van festivalmakers Ho Yuhang, Pippilotti Rist en Alexis dos Santos gefinancierd te krijgen. Maar een specifieke online vertoningsplaats heeft het festival voorlopig niet. En dat terwijl Rotterdam altijd een uitstekend oog heeft gehad voor de 'extra-cinematische' kanten van de film: de rafelranden van de film die zich niet in de bioscoop maar bijvoorbeeld in expositieruimtes en bibliotheken of op beeldschermen in de openbare ruimte bevinden.

De wereld online

De projecten van de afgelopen DocLab-editie (alle 29 nog steeds online te vinden) geven een eerste idee van waarom dit zou kunnen zijn. Opvallend veel van de projecten draaien om de digitale weergave van een specifieke locatie of een reis van plek naar plek. Het eerder genoemde Soul Patron is een interactieve reis door Japen; Les communes de Paris duikt zoals de titel al impliceert in de wijken van Parijs; voor het multimediale This Land trekt filmmaker en fotograaf Dianne Whelan met een legereenheid mee naar het arctische noordpunt van Canada; Welcome to Pine Point van Michael Simons and Paul Shoebridge is een digitaal plakboek over het verdwenen Canadese mijndorpje Pine Point; en met The Wilderness Downtown maakte Chris Milk een digitale videoclip bij 'We Used to Wait' van Arcade Fire, waarin door middel van Google Maps Street View beelden van de plekken uit de jeugd van de bezoeker worden verwerkt.

Misschien wel de ultieme vorm van het weergeven van een plaats zien we in One Day on Earth, dat de hele wereld wil weergeven. Bezoekers werden opgeroepen om op 10 oktober jl. (10/10/10) een filmpje over hun dag te maken en op de site te plaatsen. Filmmaker Kyle Ruddick zal vervolgens een film van het materiaal monteren, zoals producent Ridley Scott en regisseur Kevin Macdonald dat ook voor het vergelijkbare YouTube-project Life in a Day (niet opgenomen in DocLab) zullen doen.

Hoezeer de vormen ook mogen verschillen – met een grote verscheidenheid in de gebruikte media (foto, video, tekst, geluid) en mate van interactiviteit – allen sluiten ze nauw aan bij wat de afgelopen jaren de centrale logica van het internet is geworden: de massale documentatie op kleine schaal van de wereld om ons heen. Op kleine schaal, omdat iedereen zijn eigen kleine stukje van de wereld beschrijft in blogposts, YouTube-filmpjes, Facebook-statusupdates en tweets. Maar ook massaal, omdat het geheel van al die kleine stukjes zo langzamerhand de hele aardbol bestrijkt, als een lappendeken van wereldbeeldjes.

Natuurlijk, er zit hier en daar wat fictie tussen. Er zijn blogs waarop korte verhalen of complete boeken worden geplaatst, en op YouTube staan hier en daar ook wat komische sketches. Maar grosso modo draait het internet er op dit moment om 'de werkelijkheid' te documenteren – een gefilterde of aangepaste versie ervan, maar daarmee nog geen fictionele. Zo bezien is het volstrekt logisch dat het documentaire-festival naar het internet migreert, terwijl het filmfestival zich verschanst in de bioscoop: het IDFA is online misschien zelfs wel meer thuis dan op het witte doek.

Alle genoemde DocLab-projecten zijn nog online te zien. Het IFFR loopt van 26 januari t/m 6 februari op diverse locaties in Rotterdam.

Mail

Joost

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer