Asset 14

Meneer Belletjes

Tijdens een wonderlijke treinreis ontmoet Tiemen Hiemstra Meneer Belletjes, die zo zijn eigen theorie heeft over de "vader van de atoombom" J. Robert Oppenheimer. “Trinity. Hiroshima. Nagasaki. Bom. Bom. Bom." In hard//hoofd-kijkt bespreekt Tiemen een videofragment van Oppenheimer met een vuurtong.

Meneer Belletjes: zo stelde hij zich voor; of dat zijn echte naam is weet ik nog steeds niet. Ooit, een lente langgeleden, was hij naast mij komen zitten op de trein van Assen naar Groningen. Op het eerste gezicht leek hij mij een doodgewone man die doodgewoon op de vrije stoel naast mij had plaatsgenomen zoals dat wel vaker in een trein gebeurt. Fleecetrui, bril, sokken in sandalen. Natuurlijk was er de lichte ergernis die je altijd bekruipt als iemand je monopolie op een tweezitsbank doorbreekt en je dwingt om je tas op schoot te nemen, maar verder had ik nog geen enkel vermoeden van de verlichte paranoia die zo tekenend was voor meneer Belletjes. Hij keek wat vaak op zijn horloge, dat was alles.

Het werkelijke vermoeden begon vijf minuten later toen de trein midden in de Drentse weilanden tot stilstand kwam en de conductrice omriep dat we voor een rood sein stonden. Meneer Belletjes begon onbedaarlijk hard te lachen. “Rood!” riep hij verrukt, “Rood!” Mensen keken kwalijk in zijn richting – de NS is niet iets waarmee je mag lachen, op de NS mag je enkel schelden. Hij boog zich naar mij toe en fluisterde: “Kijk, al die gezichten, ook rood!” Eerst vond ik dat niet bepaald aangenaam, het manische gefluister van een vreemde man in mijn oor, maar toen ik al die gezichten zag, toen ik zag dat hij gelijk had, kon ik het niet helpen en begon ik ook te lachen. Aangestoken, mag ik wel zeggen. Hij legde uit dat God elke dag stipt om 16:57 uur een kleur aan hem openbaarde en vandaag was dat onverbiddelijk en overduidelijk ‘Rood!’.

De trein kwam weer op gang en nu het ijs was gebroken zag meneer Belletjes zijn kans schoon om gauw nog enkele theologische inzichten met mij te delen. Wild gesticulerend alsof hij een voltallig orkest zat te dirigeren vertelde hij mij over Oppenheimer. “De pappa van de atoombom.” Volgens meneer Belletjes had Jezus de aarde allang voor een tweede keer bezocht, in de gedaante van Oppenheimer. Voorzichtig polste ik hoe het in dat geval zat met de Dag des Oordeels. Had God ons aardse bestaan dan niet allang op moeten heffen? Domme vraag. “Denk eens na,” zei hij glunderend van eigen gelijk, “denk gewoon eens na.” Ik dacht na, maar begreep niet waar hij naartoe wilde. “De atoombom!” riep hij zodat iedereen in de wagon weer omkeek, “Trinity. Hiroshima. Nagasaki. Bom. Bom. Bom. En dat was nog maar het allerkleinste beginnetje. Oppenheimer heeft in naam van zijn vader, de Vader, onherroepelijk de Apocalyps over ons uitgeroepen.” Hij knorde. “We hebben genoeg atoomwapens bij elkaar gesprokkeld om onze planeet veertien keer op te blazen. Poef. Onafwendbaar. Bom. Bom. Bom.” Hij keek naar buiten alsof de bommen daar werkelijk vielen en klakte herhaaldelijk met zijn tong. “Het kost tijd. Uiteraard kost het tijd. God had ook meer dan één dag nodig om de aarde in elkaar te knutselen. En iets afbreken is heus niet zo’n pretje als het lijkt.” In zijn ogen leek zich een vreemd soort gloed op te houden. “Onthechting doet au.”

We kwamen aan op Groningen Centraal. Met een wat ongemakkelijke handdruk namen we afscheid. Als ik hem niet geloofde moest ik maar eens langs komen. Hij kon zijn theorie bewijzen met een televisiefragment waarin Oppenheimer toegeeft dat hij “de Dood is” en waarin een vuurtong in beeld komt. Hij gaf mij een visitekaartje met zijn naam en adres. Op de achterkant stond de eerste zin uit het boek Prediker. 'IJl en ijdel, zegt Prediker, ijl en ijdel. Alles is ijl en ijdel.’ Toen ik opkeek, was meneer Belletjes al in de mensenmassa verdwenen.

Aanvankelijk beschouwde ik het als een wonderlijke ontmoeting met een wonderlijk figuur waar ik nooit meer iets mee te maken zou hebben. Ik kan niet ontkennen dat ik zelfs enigszins opgelucht was toen ik ongedeerd van het station naar huis liep. Maar dat visitekaartje bleef maar in mijn portemonnee zitten. Weken, maanden. ‘IJl en ijdel. Alles is ijl en ijdel.’ Overal waar ik kwam zag ik meneer Belletjes. Op straat in het voorbijgaan, op tv in het publiek van 1-tegen-100, als vuilnisman. Was het angst? Was het fascinatie? Ik had werkelijk geen idee. Op een zweterige zomerdag, nadat ik zelfs de conciërge op mijn school had aangezien voor meneer Belletjes, besloot ik dat er niets anders op zat en belde ik hem op. Hij was zeer vereerd en verrast dat ik me hem nog herinnerde en we maakten een afspraak om samen bij hem thuis naar het betreffende tv-fragment met de vuurtong te kijken.

Hij leek veranderd. Hij lachte nog wel, maar eerder gelaten dan verlicht. Hij schonk mij een blauwe IKEA-beker met cola in en verzocht mij op de bank plaats te nemen. De woonkamer stond vrijwel leeg. Een kast, een tv met videospeler en in de hoek een Gispenstoel onder een plastic zeil. De vloer leek pas gelakt. Hij schoof de gordijnen dicht (“opdat de vuurtong goed zichtbaar is”), stopte de videoband in de videospeler en kwam naast mij zitten. Ik was zenuwachtig, zeker toen ik mij bedacht dat als er iets zou gebeuren, niemand het kon zien nu de gordijnen dicht waren. Maar die zorgen vergat ik al snel toen het bleke gelaat van Oppenheimer in beeld verscheen. Hij sprak en ik kan niets anders zeggen dan dat het mij raakte.

http://youtu.be/26YLehuMydo

Misschien was het de cola in de blauwe IKEA-beker, misschien de manier waarop het licht van de tv de kamer vulde, ik weet het niet, maar ik moest mijn best doen om niet te huilen. Meneer Belletjes vroeg of ik de vuurtong had gezien. Ik schudde mijn hoofd. Hij spoelde terug en pauzeerde op het moment dat er rechts in beeld vlak boven de schouder van Oppenheimer een klein, zwart vlekje verscheen (in het bovenstaande YouTube-fragment verschijnt de vlek in de veertiende seconde). “Voilà, de vuurtong!” riep hij, “De uitstorting van de Heilige geest. De verbinding tussen Vader en Zoon.” Natuurlijk geloofde ik niet dat Oppenheimer met wat voor Goddelijke entiteit dan ook in verbinding stond, maar ik kon evenmin ontkennen dat het leek alsof Oppenheimer aan het tolken was. Alsof hij een oortje in had waarlangs hij woorden kreeg ingefluisterd uit een verre, vreemde taal, die hij ter plekke naar het Engels vertaalde.

Een soortgelijke gedachte legde ik voor aan meneer Belletjes. Hij reageerde niet. Hij staarde naar buiten alsof zich daar iets afschuwelijks voltrok. Een verkeersongeluk, een aanrijding. Ik had het gevoel dat ik iets moest zeggen, dat ik iets had goed te maken, maar ik kon geen woorden vinden. Wat verwachtte hij van mij? Waarom had ik mij überhaupt ooit met deze man ingelaten? “Drink je cola op”, zei hij plots. De dwang in zijn stem liet er geen twijfel over bestaan. Ik dronk mijn cola op en begreep dat het tijd was om te gaan.

Een week geleden, toen ik op YouTube uit pure verveling BBC-documentaires over snaartheorie en higgsdeeltjes zat te kijken stuitte ik toevallig op het fragment van Oppenheimer en de vuurtong. Onwillekeurig beschouwde ik het als een teken, een aansporing om meneer Belletjes nog eens op te bellen. Ik kreeg zijn zus aan de lijn. Zij vertelde mij dat meneer Belletjes begin deze herfst is overleden aan een herseninfarct. Ik heb sindsdien het vuurtongfragment wel tachtig keer bekeken en ik ben er nog steeds niet uit. Misschien is het wel helemaal niets. Hij lijkt me in ieder geval erg moe, Oppenheimer. Uitgeput. Wat wist meneer Belletjes precies? En misschien nog wel belangrijker, ja, veel belangrijker: waar kwam hij vandaan?

-

Tiemen Hiemstra is schrijver en theatermaker. Hij opereert vanuit de Antwerpse schaduwen.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een stem van een muze

Een stem van een muze

Bij het schilderen van een portret geven kunstenaar en muze zich bloot. Het resultaat is de interpretatie van de kunstenaar. Wat nou als ook de muze zou kunnen praten? Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijk relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan