Asset 14

Marina Abramovic

The Artist is Present is een performance waarin Marina Abramovic drie maanden lang iedere dag urenlang stilzat op een houten stoel. In hard//hoofd-kijkt gaat Sanne op zoek naar het verhaal achter deze performance.

Disclaimer: ik houd eigenlijk niet van videokunst. Als kunsthistoricus reiken mijn specialisaties niet verder dan, zeg, het jaar 1925; op het moment dat de Surrealisten aankomen met Un Chien Andalou begin ik innerlijk al te kreunen. Ik kan niet tellen hoe vaak ik dodelijk vermoeid in een museum- of galeriezaaltje naar bibberige beelden op kleine, veelal bovenop elkaar gestapelde schermpjes heb zitten kijken, zonder er een jota van te begrijpen. Videokunstenaars lijken de relatieve toegankelijkheid van het medium en de associaties van film met “gemakkelijk” vermaak, als excuus te gebruiken voor het creëren van de meest wazige concepten en installaties. En als iemand die ruim zeven jaar kunstgeschiedenis heeft gestudeerd, durf ik één ding met zekerheid te beweren: een kunstwerk waarbij je per definitie een A4'tje met uitleg nodig hebt om het te begrijpen, is geen goed kunstwerk.

Ondanks bovenstaande reserveringen wist ik meteen welk filmpje ik wilde bespreken voor deze rubriek.

Marina Abramavic (1946) is één van de kanonnen van de hedendaagse performancekunst (ze typeert zichzelf als “de grootmoeder”). In 1974 baarde ze opzien met Rhythm 0, waarin ze zich letterlijk overleverde aan het publiek: op een tafel lagen 72 objecten, zoals een roos en een veer, maar ook een mes en een pistool. Deze objecten mochten gebruikt worden en dat gebeurde dan ook: Marina werd gesneden en ontkleed, één persoon laadde zelfs het pistool.

Toen Marina in 1976 naar Amsterdam verhuisde, kreeg ze een relatie met de West-Duitse kunstenaar Ulay Laysiepen. Hun symbiotische verhouding uitte zich in gezamenlijke performances; zo kusten ze in Breathing In / Breathing Out net zolang tot alle zuurstof op was en ze beiden bewusteloos op de grond vielen; in Relation in Time (1977) waren hun haren met elkaar vervlochten. In 1988 besloten de twee na vele tumultueuze jaren uit elkaar te gaan. Het einde van hun liefde resulteerde in nog één laatste, legendarisch werk: The Lovers: The Great Walk. Ulay en Marina begonnen aan een spirituele reis, ieder aan een andere kant van de Chinese Muur. Toen ze elkaar na 2500 kilometer in het midden ontmoetten konden ze afscheid nemen. Marina noemde het “een persoonlijk drama [...] een einde als in een film. Want uiteindelijk ben je altijd alleen, wat je ook doet.”

The Lovers: The Great Walk

Vele jaren later, voorjaar 2010, New York. In het MoMa is een grote overzichtstentoonstelling van Marina’s werk georganiseerd, waarbij haar belangrijkste performances door anderen opnieuw worden uitgevoerd. Maar de grote publiekstrekker is Marina zelf: gedurende de volledige looptijd van de tentoonstelling is de kunstenares aanwezig voor haar langste performance ooit: The Artist is Present. Drie maanden lang zit ze iedere dag urenlang stil op een houten stoel, en kunnen bezoekers zo lang ze zelf willen tegenover haar gaan zitten, om zo deel uit te maken van het kunstwerk.

In een interview met Kunstbeeld zou Marina later vertellen dat ze van tevoren niet verwachtte dat er voortdurend iemand zou zijn om op de stoel tegenover haar plaats te nemen, maar er worden bezoekersrecords verbroken. Zelfs Lady GaGa komt kijken.

Op de openingsavond draagt Marina een rode jurk, haar lange haar in een vlecht. Ze sluit haar ogen voor de zoveelste bezoeker van die avond tegenover haar plaatsneemt. Het is Ulay.

Ze heeft hem die dag al eventjes gezien, maar ze had niet verwacht dat hij op de stoel zou komen zitten.
Er is een lachje van herkenning. Dan krijgt ze tranen in haar ogen. Echte, dikke tranen. Hun gezichten spiegelen elkaars emoties, de bijna tastbare oude liefde die ooit zo heftig en allesverterend was. Haar masker lijkt eventjes te breken – dan buigt ze voorover en strekt haar handen naar hem uit. En juist dat gebaar geeft haar de controle terug.

Zoals Emy Koopman al schreef: Marina “weet emoties in alle hevigheid te vangen en om te vormen tot een werk waarin je je eigen pijn herkent. Tegelijkertijd verbleekt jouw pijn bij die van haar, en dat maakt dat je er vrede mee kunt hebben.” In het MoMa keek Marina drie maanden lang iedere dag duizenden mensen recht in de ogen, ving ze hun pijn op. In dit ene moment tussen haar en Ulay krijgen haar eigen emoties even de overhand, en het gaat recht door je ziel.
Iedereen begint te klappen, Ulay zegt een paar voor ons onverstaanbare woorden en staat op.

Voor mij is het onmogelijk om hiernaar te kijken zonder te huilen.

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers